Luật Dầu khí 'mở' sang năng lượng mới: Cần thêm bước hoàn thiện

Sau gần 5 năm triển khai Luật Dầu khí năm 2022, thực tiễn cho thấy hệ thống quy định pháp luật về dầu khí vẫn còn không ít bất cập. Trong bối cảnh ngành năng lượng đang chuyển dịch mạnh mẽ, những hạn chế này càng bộc lộ rõ, đòi hỏi phải có những điều chỉnh kịp thời. Các chuyên gia Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Dầu khí, hướng tới một khung pháp lý hoàn thiện hơn.

Các chuyên gia Hội Dầu khí Việt Nam góp ý Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) ngày 23/4 tại Hà Nội.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo lần này là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ giới hạn trong dầu khí truyền thống mà còn bổ sung các lĩnh vực mới như thu giữ, lưu trữ carbon và năng lượng ngoài khơi. Theo TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, đây là bước đi phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu, thể hiện nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc cập nhật các mô hình phát triển mới.

Tuy nhiên, với các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi và thu giữ, lưu trữ carbon, quy định hiện còn khá sơ lược. Trong khi lĩnh vực dầu khí đã được hoàn thiện qua nhiều lần sửa đổi với hệ thống quy định tương đối đầy đủ, thì các lĩnh vực mới chỉ được bố trí mỗi nội dung một chương, với nhiều nội dung còn thiếu chi tiết, đặc biệt là về trình tự, thủ tục triển khai dự án. Trên thực tế, các quy định này vẫn phải dẫn chiếu sang các luật khác như Luật Đầu tư, Luật Xây dựng..., làm giảm tính đặc thù và linh hoạt vốn cần có đối với những ngành mới.

Từ đó, TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh, để các lĩnh vực năng lượng mới thực sự phát triển, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ hơn, thay vì chỉ "lồng ghép" cơ học vào Luật Dầu khí hiện hành. Chẳng hạn, với định nghĩa năng lượng ngoài khơi bao gồm gió, mặt trời, năng lượng đại dương và các dạng năng lượng mới như hydrogen xanh, amoniac xanh, cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền quản lý cũng như cơ chế triển khai. Đồng thời, việc phát triển các dự án năng lượng ngoài khơi, đặc biệt là các dự án gắn với hoạt động dầu khí cũng đòi hỏi phải rà soát, sửa đổi các luật liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng, để các lĩnh vực năng lượng mới thực sự phát triển, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ hơn, thay vì chỉ “lồng ghép” cơ học vào Luật Dầu khí hiện hành.

Bên cạnh đó, vấn đề phân cấp, phân quyền cũng là nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Một số ý kiến cho rằng, cần bảo đảm nguyên tắc "cơ quan thẩm định đồng thời là cơ quan phê duyệt" để tránh chồng chéo, thiếu nhất quán trong quản lý. Theo TS Thập, xu hướng tăng cường phân cấp, trao quyền cho doanh nghiệp là phù hợp, song cần đi kèm với cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng để bảo đảm hiệu quả thực thi.

Ở góc độ khác, Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, dự thảo cần làm rõ hơn phạm vi và đối tượng áp dụng của luật. Các nội dung như dịch vụ khí tượng hay năng lượng ngoài khơi chỉ nên được điều chỉnh trong mối liên hệ trực tiếp với hoạt động dầu khí, tránh mở rộng quá mức khiến luật trở nên dàn trải, thiếu trọng tâm.

Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng cho rằng dự thảo cần làm rõ hơn phạm vi và đối tượng áp dụng của luật.

Ông cũng nhấn mạnh việc tách bạch rõ ràng các chính sách ưu tiên. Việc khuyến khích đầu tư vào điều tra cơ bản dầu khí không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn với bảo đảm an ninh năng lượng và chủ quyền quốc gia trên biển. Do đó, nếu chỉ dừng ở mức khuyến khích mà thiếu cơ chế cụ thể, chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống.

Bổ sung thêm góc nhìn, TS Nguyễn Hồng Minh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng, đối với các loại hình năng lượng mới như thu giữ, lưu trữ carbon, hydro tự nhiên hay các dạng năng lượng phi truyền thống, cần tiếp cận theo hướng "khung mở". Bởi lẽ, các lĩnh vực này hiện còn nhiều rào cản về công nghệ và hiệu quả kinh tế, thị trường chưa hình thành rõ ràng, nên nếu quy định quá chi tiết sẽ khó khả thi, thậm chí làm "đóng" cơ hội phát triển trong tương lai. Do đó, luật nên cho phép triển khai thí điểm, đồng thời quy định một số nguyên tắc cơ bản thay vì ràng buộc cứng.

Ông đề xuất bổ sung một chính sách khung riêng cho các hoạt động năng lượng mới, trong đó ưu tiên những nội dung có thể tích hợp ngay trong quá trình tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí. Đồng thời, cần làm rõ quy trình triển khai theo hướng dự án đầu tư (thay vì hợp đồng dầu khí truyền thống), bao gồm các bước từ xây dựng, thẩm định đến phê duyệt.

TS Nguyễn Hồng Minh đề xuất cần hoàn thiện các quy định liên quan đến hydro tự nhiên, một nguồn năng lượng mới đã được đề cập trong phần giải thích từ ngữ nhưng chưa được cụ thể hóa trong các điều khoản.

Từ góc độ tổng thể, nhiều chuyên gia nhận định dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi đã bước đầu tiếp cận các xu hướng mới, đặc biệt trong chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, để luật thực sự trở thành nền tảng pháp lý vững chắc, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về phạm vi áp dụng, cơ chế phối hợp giữa các luật, cũng như xây dựng hành lang pháp lý riêng cho các mô hình năng lượng mới.

Việc bổ sung các lĩnh vực như thu giữ, lưu trữ carbon hay năng lượng ngoài khơi là bước đi đúng hướng, nhưng chỉ khi đi kèm với các quy định cụ thể, đồng bộ và khả thi, những "mở rộng" này mới có thể phát huy hiệu quả, góp phần thúc đẩy ngành dầu khí, năng lượng phát triển bền vững trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng hiện nay.