Luật Hải quan mới: Người dân, doanh nghiệp không phải nộp lại bản giấy

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan vừa được Quốc hội thông qua sáng 23/8, với nhiều quy định mới trong việc đẩy mạnh số hóa, quản lý thương mại điện tử và tăng cường kiểm soát rủi ro.

Trước khi tiến hành biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan tạo cơ sở pháp lý cho việc tái thiết kế quy trình quản lý hải quan, tăng kết nối dữ liệu và giảm chi phí, thủ tục cho doanh nghiệp.

Luật sửa đổi về cơ chế một cửa quốc gia và người khai hải quan theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống; thống nhất thuật ngữ và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã chia sẻ. Luật cũng tiếp thu, bổ sung nghĩa vụ của các nhóm chủ thể mới như: doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản sàn thương mại điện tử, đơn vị trung chuyển cho phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Liên quan vấn đề kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử và kiểm định hải quan, Dự thảo Luật chỉ quy định nguyên tắc cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết ngưỡng trị giá, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử; bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Một thay đổi khác, luật mới đã hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ. Chính phủ quy định chi tiết các nội dung kỹ thuật để đảm bảo tính ổn định của luật và tính linh hoạt trong thực tiễn.

Về đại lý làm thủ tục hải quan, Bộ Tài chính đã tiếp thu và chỉnh lý theo hướng Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ quy định việc quản lý, hoạt động (không đặt lại điều kiện kinh doanh), do điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư, chuyển sang cơ chế tiêu chuẩn nghề, hậu kiểm.

Về địa điểm làm thủ tục hải quan, dự thảo Luật đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khi quy hoạch, thiết kế xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục hải quan và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu; giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù của từng địa điểm cụ thể.

Về hồ sơ hải quan, khai hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa và xử lý hàng hóa tồn đọng, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã quy định chi tiết cơ chế xử lý hệ thống gặp sự cố, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải; hướng dẫn cụ thể việc phân định sơ suất vô ý với cố tình vi phạm tại văn bản dưới luật.

Về kiểm tra thực tế hàng hóa, dự thảo Luật đã chỉnh lý thẩm quyền quyết định trường hợp khác từ Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Về xử lý hàng hóa tồn đọng, dự thảo Luật đã giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết về trách nhiệm, cơ chế xử lý.

Về hàng hóa gửi kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát của hải quan:

Về ý kiến tán thành bỏ kho bảo thuế nhưng đề nghị đánh giá tác động với doanh nghiệp lớn có chuỗi cung ứng tập trung; đề nghị phân biệt rõ địa điểm kinh doanh, lưu giữ và giao hàng miễn thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cả nước hiện chỉ có một kho bảo thuế tại Thành phố Hồ Chí Minh, nên việc bãi bỏ không tác động lớn.

Dự thảo Luật đã chỉnh lý địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, bỏ địa điểm "trong nội địa", chỉ quy định tại khu vực cách ly, khu vực hạn chế và khu vực khác theo pháp luật; đồng thời tiếp thu, bổ sung cơ chế phối hợp giữa hải quan - Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, điều kiện hạ tầng kỹ thuật thành lập kho ngoại quan. Khái niệm hàng hóa quá cảnh, trung chuyển đã được quy định thống nhất với pháp luật quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Về tuyến đường, thời gian vận chuyển, dự thảo Luật đã bổ sung quy định tương thích với cơ chế quá cảnh ASEAN; mở rộng giám sát tuyến đường qua định vị vệ tinh, kết nối chia sẻ dữ liệu.

Về nguyên tắc kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan liên quan đến sở hữu trí tuệ, kiểm tra sau thông quan: Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã bổ sung bổ sung cụm từ "quá cảnh" tại khoản 22 Điều 1 sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 73 Luật hiện hành; đồng thời sửa đổi đồng bộ các điều khoản, tên chương/mục liên quan của Luật Sở hữu trí tuệ. Về kiểm tra sau thông quan, dự thảo Luật đã chỉnh lý để đảm bảo tính khả thi, dễ áp dụng và hoàn thiện về kỹ thuật lập pháp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế, điều khoản thi hành và một số nội dung khác, Dự thảo Luật đã chỉnh lý dẫn chiếu chung "các nội dung về quản lý thuế" thay vì liệt kê chi tiết từng nghiệp vụ, để tránh mâu thuẫn khi pháp luật về thuế thay đổi. Chỉnh lý điều khoản chuyển tiếp bảo đảm rõ về phạm vi áp dụng đối với các trường hợp đang trong quá trình thực hiện.

Về đề nghị bổ sung nguyên tắc áp dụng điều ước quốc tế; mở rộng phạm vi áp dụng với tổ chức, cá nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam; bổ sung quyền được thông báo trước, giải trình của người khai hải quan; nguyên tắc quản lý hàng gia công ở nước ngoài; cơ chế ký quỹ, bảo lãnh khi khiếu nại; miễn giảm thủ tục hàng luân chuyển trong khu chế xuất; hỗ trợ doanh nghiệp miền núi, hạn chế quy định mang tính tùy nghi.

Chính phủ xin tiếp thu một phần, chỉnh lý bổ sung trách nhiệm kết nối của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, nghĩa vụ người khai hải quan và thẩm quyền quyết định trường hợp khác miễn kiểm tra thực tế; các nội dung còn lại được báo cáo là đã có quy định tại luật liên quan hoặc xin tiếp thu để quy định tại văn bản dưới luật.

Giải trình với Quốc hội về tên gọi của dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, một số nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật có liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính nhưng chỉ mang tính kỹ thuật, không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh cốt lõi. Vì vậy, Bộ Tài chính xin giữ nguyên tên gọi của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Về đề nghị bổ sung chủ quản Sở giao dịch hàng hóa vào nhóm người khai hải quan, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, do hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa thực hiện theo Luật Thương mại, không phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan.

Đối với các kiến nghị về chính sách ưu tiên doanh nghiệp khoa học công nghệ, công nghệ cao, bán dẫn; ứng dụng blockchain xác thực CO, CQ; ưu tiên nông sản, thủy sản tươi sống; công nhận kết quả kiểm tra giữa Việt Nam và nước đối tác, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, phần lớn các nội dung này đã được quy định tại Luật Hải quan hiện hành hoặc thuộc phạm vi luật chuyên ngành khác; thời hạn lưu kho ngoại quan phù hợp với Công ước Kyoto sửa đổi và thông lệ quốc tế nên Bộ Tài chính đề nghị giữ nguyên như quy định hiện hành.

Riêng về thẩm quyền chủ trì của hải quan tại Điều 88 đề nghị giữ nguyên như hiện hành vì đã phù hợp chủ trương một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính; đồng thời đúng chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hải quan quy định tại Điều 12 Luật Hải quan. Giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ, xử lý 81.928 vụ vi phạm, khởi tố 176 vụ; riêng 7 tháng đầu năm 2026 xử lý 13.413 vụ, khởi tố 07 vụ, thể hiện vai trò chủ trì hiệu quả của cơ quan hải quan theo đúng chỉ đạo tại Thông báo số 28-TB/VPTW ngày 22/3/2026 của Tổng Bí thư.

Sau khi nghe Báo cáo, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với kết quả: 471/474 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành (94,20%) và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.