'Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt không cản trở sáng tạo hợp pháp'

Nội dung trên được Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nêu khi giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội góp ý về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, sáng 8/8.

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. (Ảnh: Viên Minh)

Đại tướng Phan Văn Giang cho biết, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, Bộ Quốc phòng (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình; đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, các ý kiến tại phiên thảo luận hội trường hôm nay sẽ tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chặt chẽ, khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu.

Thứ nhất là bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Tiếp theo là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Yêu cầu thứ ba được Đại tướng Phan Văn Giang nêu là quy định rõ ngay trong Luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ; căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của Luật định.

“Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận, nghiêm túc tiếp thu các ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội, tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, chỉnh lý cụ thể từng nội dung, bảo đảm dự thảo luật chặt chẽ, khả thi, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và đáp ứng với yêu cầu thực tiễn“, Đại tướng Phan Văn Giang phát biểu.

Dùng AI đánh giá rủi ro, quyết định cuối cùng vẫn phải do con người

Nêu ý kiến thảo luận trước đó, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đồng tình với việc cơ quan soạn thảo tiếp tục tiếp cận theo hướng đánh giá rủi ro quốc gia và cập nhật khi xuất hiện nguy cơ mới, thay vì áp dụng máy móc theo một chu kỳ cố định.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, khi kết quả đánh giá rủi ro được sử dụng làm căn cứ xác định địa bàn trọng điểm, tăng tần suất kiểm tra, yêu cầu bổ sung thông tin hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát, chất lượng của kết quả đánh giá sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến quyền và chi phí tuân thủ của tổ chức, doanh nghiệp.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga. (Ảnh: Viên Minh)

Do đó, đại biểu đề nghị văn bản quy định chi tiết Luật phải xác định rõ ba nguyên tắc. Trước hết, dữ liệu phục vụ đánh giá phải có nguồn gốc, có khả năng kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên.

“Hai là quyết định áp dụng biện pháp quản lý cụ thể không thể chỉ dựa vào một kết quả phân loại rủi ro mang tính máy móc. Khi sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống cảnh báo tự động thì quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc về chủ thể có thẩm quyền và có trách nhiệm giải trình“, bà Nga nói.

Đồng thời, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cần có cơ chế hiệu chỉnh khi dữ liệu sai, thông tin thay đổi hoặc việc đánh giá mức độ rủi ro đối với một chủ thể không còn phù hợp.

Theo đại biểu, quản lý dựa trên rủi ro là xu hướng tiến bộ, giúp Nhà nước tập trung nguồn lực đúng chỗ. Nhưng nếu dữ liệu không tốt hoặc thuật toán, tiêu chí không được kiểm soát, quản lý dựa trên rủi ro có thể chuyển thành quản lý dựa trên sự nghi ngờ.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là năng lực của lực lượng trực tiếp xử lý tình huống. Theo báo cáo tiếp thu, lực lượng phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt được tổ chức trên cơ sở lực lượng hiện có, không phát sinh tổ chức, biên chế mới; nguồn lực được phân bổ căn cứ kết quả đánh giá rủi ro và ưu tiên địa bàn trọng điểm.

Đồng tình với chủ trương “không tăng bộ máy”, song đại biểu cho rằng điều này không đồng nghĩa với việc xem nhẹ yêu cầu nâng cao năng lực thực thi.

Theo bà Nga, cán bộ trong lĩnh vực này có thể phải xử lý những tình huống vượt ra ngoài kiến thức chuyên môn thông thường. Một thiết bị có thể được khai báo dưới tên thương mại phổ biến nhưng công dụng, cấu hình kỹ thuật hoặc người sử dụng cuối cùng lại có thể làm thay đổi hoàn toàn mức độ rủi ro.

“Do đó, ngoài việc đào tạo, huấn luyện định kỳ, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành, có cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics hoặc địa bàn trọng điểm khi gặp tình huống chưa thể kết luận“, đại biểu TP Hải Phòng góp ý.

Đại biểu cũng lưu ý việc diễn tập cũng cần được thiết kế theo các tình huống liên ngành, không chỉ kiểm tra khả năng phát hiện hàng hóa mà còn đánh giá năng lực xác minh người sử dụng cuối cùng, nguồn tiền, dữ liệu kỹ thuật và khả năng phối hợp giữa các cơ quan.