Luật Thủ đô năm 2026: Mở không gian mới cho Hà Nội chủ động kiến tạo phát triển

Tham gia chương trình có: GS. TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa 15; PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công. Chương trình kết nối trực tiếp từ trường quay tới điểm cầu tại xã Phú Cát, Hà Nội, ghi nhận những thông tin thực tế về công tác tuyên truyền, triển khai Luật Thủ đô năm 2026 tại cơ sở.

Các diễn giả chia sẻ tại chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề “Luật Thủ đô năm 2026: Bước chuyển từ thực thi sang kiến tạo chính sách” tối 15-6 tại Trường quay S1. Ảnh: Viết Thành

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23-4, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 (trừ 2 nội dung có hiệu lực thi hành từ ngày Luật Thủ đô được thông qua) thay thế Luật Thủ đô năm 2024.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Thủ đô năm 2026, thành phố Hà Nội đã khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để triển khai thi hành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất và có hiệu lực cùng thời điểm từ ngày 1-7-2026.

Tại các kỳ họp của HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiều nghị quyết quy phạm pháp luật đã được ban hành nhằm cụ thể hóa, triển khai hiệu quả các quy định của Luật Thủ đô; đồng thời quyết định thí điểm những cơ chế, chính sách mới, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, bảo đảm Luật Thủ đô thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực và đột phá cho sự phát triển của Thủ đô.

Có thể thấy, Hà Nội đang quyết liệt chuyển hóa các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật thành những hành động cụ thể, tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới.

Từ thực thi đến kiến tạo chính sách

Điểm nhấn xuyên suốt được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm, Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ trao cho Hà Nội thêm thẩm quyền quản lý mà còn mở ra dư địa để thành phố chủ động kiến tạo chính sách phù hợp với đặc thù của một đô thị đặc biệt.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, chỉ trong thời gian ngắn sau khi Luật được Quốc hội thông qua, HĐND thành phố đã ban hành hơn 60 nghị quyết để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách mới. Điều này cho thấy tinh thần chủ động rất cao của Hà Nội trong việc chuẩn bị đầy đủ hành lang pháp lý để từ ngày 1-7-2026, các ngành, lĩnh vực đều có căn cứ triển khai ngay, không để xảy ra khoảng trống pháp lý.

GS.TS Hoàng Văn Cường tại điểm cầu trường quay S1. Ảnh: Viết Thành

Ông nêu, nếu trước đây Quốc hội ban hành luật như “may một chiếc áo chung” cho tất cả các địa phương thì nay Luật Thủ đô cho phép Hà Nội “tự may chiếc áo của mình” trên cơ sở những nguyên tắc và cơ chế được trao quyền. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ tư duy thực thi sang tư duy chủ động thiết kế chính sách.

Cùng quan điểm, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, hệ thống nghị quyết được ban hành chính là “cầu nối thể chế” đưa các quy định của Luật vào thực tiễn. Những nghị quyết này không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành mà còn là công cụ để Hà Nội vận hành các thẩm quyền mới trong lĩnh vực tài chính, ngân sách, quy hoạch, đất đai, giao thông, môi trường, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục và an sinh xã hội.

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, điểm mới đáng chú ý của Luật Thủ đô năm 2026 là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép thành phố chủ động thử nghiệm các mô hình, chính sách mới trong chuyển đổi số, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm cơ chế giám sát, quản trị rủi ro chặt chẽ.

Tháo gỡ các điểm nghẽn để phát triển

Các khách mời đều nhận định, Luật Thủ đô năm 2026 và hệ thống nghị quyết vừa được thông qua hướng tới giải quyết những điểm nghẽn lớn nhất của Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, có ít nhất năm nhóm điểm nghẽn cần được tháo gỡ gồm: Thẩm quyền; nguồn lực; quản trị đô thị; chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thực thi; phối hợp, chia sẻ dữ liệu.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công tại trường quay S1. Ảnh: Viết Thành

Việc được trao thêm thẩm quyền sẽ giúp Hà Nội chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề đặc thù của một đô thị hơn chục triệu dân. Các cơ chế mới về đầu tư, đối tác công - tư (PPP), phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trái phiếu đô thị hay khai thác nguồn lực đất đai sẽ tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Còn GS.TS Hoàng Văn Cường đặc biệt nhấn mạnh tới những nghị quyết mang tính chiến lược như phát triển đô thị TOD gắn với hệ thống đường sắt đô thị; phát triển không gian ngầm; khai thác không gian sông Hồng; chuyển đổi giao thông xanh; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Theo ông, các chính sách này không chỉ giải quyết những bất cập hiện hữu về giao thông, môi trường hay hạ tầng đô thị mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô trong dài hạn.

Đáng chú ý, nghị quyết về các dự án đầu tư khẩn cấp, công trình khẩn cấp sẽ giúp Hà Nội xử lý nhanh hơn các vấn đề dân sinh cấp bách như chống ngập úng, cải tạo sông hồ, hệ thống thoát nước. Thành phố sẽ có điều kiện chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa, thích ứng với biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô cũng tạo cơ sở để đổi mới phương thức quản trị theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Hà Nội đặt mục tiêu cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ hơn yêu cầu chung của Chính phủ, đẩy mạnh số hóa, liên thông dữ liệu, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.

Thanh niên phường Tây Hồ hưởng ứng chuyển đổi số. Ảnh: Thanh Hòa

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh khẳng định, thành công của Luật Thủ đô không được đo bằng số lượng cơ chế được trao mà phải được thể hiện bằng chất lượng phục vụ người dân, môi trường đầu tư thuận lợi hơn và chất lượng sống ngày càng được nâng cao.

Đưa quyền được trao thành năng lực hành động

Từ điểm cầu xã Phú Cát, Phó Chủ tịch UBND xã Hoàng Quốc Cường cho biết Luật Thủ đô năm 2026 đang tạo kỳ vọng lớn đối với chính quyền cơ sở khi tăng cường phân cấp, phân quyền và cắt giảm các khâu trung gian.

Theo ông Hoàng Quốc Cường, trước đây nhiều vấn đề liên quan đến trật tự đô thị, môi trường, hạ tầng hay thủ tục hành chính phải xin ý kiến cấp trên nên thời gian xử lý kéo dài. Khi được trao thêm thẩm quyền, chính quyền cấp xã sẽ chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề phát sinh, phục vụ người dân nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Phó Chủ tịch UBND xã Phú Cát Hoàng Quốc Cường trao đổi tại điểm cầu xã Phú Cát. Ảnh: Khánh Huy

Cùng với đó, các chính sách đối với đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý xã hội ngay từ cơ sở, tăng cường sự gắn kết giữa chính quyền với nhân dân.

Khép lại chương trình, các chuyên gia đều thống nhất rằng, Luật Thủ đô năm 2026 mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội. Tuy nhiên, thành công cuối cùng không nằm ở số lượng nghị quyết hay cơ chế được ban hành, mà ở khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả.

Các quy định chi tiết sẽ biến “quyền được trao” thành “năng lực hành động”, giúp Hà Nội chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản trị theo kết quả. Khi đó, những giá trị của Luật Thủ đô năm 2026 sẽ được đo bằng những chuyển biến cụ thể trong quản trị đô thị, môi trường đầu tư, chất lượng dịch vụ công và đời sống của người dân Thủ đô.