Luật Thủ đô thúc đẩy đổi mới giáo dục Hà Nội

Trao quyền chủ động trong quản lý giáo dục

Hà Nội là một trong những trung tâm giáo dục, đào tạo lớn của cả nước, tập trung nhiều trường đại học, học viện và cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Quy mô này vừa tạo lợi thế về nguồn nhân lực, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý, huy động nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo.

Luật Thủ đô năm 2026 xác định vai trò của Hà Nội là trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ. Với tầm nhìn đến năm 2065, Thành phố hướng tới trở thành đô thị toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Luật bổ sung các cơ chế đặc thù, tăng tính chủ động cho chính quyền Thành phố trong phát triển giáo dục.

Theo Điều 16, HĐND Thành phố được quy định cơ chế quản lý, cơ chế tài chính đối với cơ sở giáo dục có nhiều cấp học, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở thực hiện liên kết giáo dục và các mô hình trường tiên tiến, hiện đại. Đây là cơ sở để Hà Nội xây dựng cơ chế vận hành phù hợp với đặc điểm của đô thị lớn, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng đa dạng.

Học sinh Trường THCS Thanh Xuân (Hà Nội) khám phá hoạt động giáo dục STEM

Cùng với đó, UBND Thành phố được bổ sung chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, nhưng phải bảo đảm mục tiêu giáo dục, phẩm chất, năng lực học sinh cần đạt được và nội dung giáo dục bắt buộc của chương trình quốc gia. Quy định này tạo dư địa để Hà Nội nghiên cứu, phát triển các nội dung giáo dục phù hợp với thực tiễn, gắn với yêu cầu nâng cao năng lực số và khả năng tiếp cận công nghệ mới.

Cụ thể hóa các cơ chế theo Luật Thủ đô, Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 893/QĐ-TTPVHCC ngày 29/6/2026, công bố danh mục 11 thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp thuộc thẩm quyền giải quyết của Chủ tịch UBND Thành phố.

Các thủ tục bao gồm những quy trình liên quan đến thành lập, sáp nhập, giải thể và đổi tên trường đại học, cao đẳng. Đáng chú ý, cả 11 thủ tục hành chính đều không thu phí, lệ phí. Quy định này góp phần giảm chi phí thực hiện thủ tục, tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu đầu tư, tham gia phát triển giáo dục.

Thu hút nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển đổi số

Không chỉ mở rộng quyền chủ động trong quản lý giáo dục, Luật Thủ đô năm 2026 còn tạo cơ sở để Hà Nội phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Điều 18, Thành phố có cơ sở xây dựng các cơ chế, chính sách thúc đẩy những lĩnh vực này, hướng tới tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Giáo viên và học sinh Trường THCS Giảng Võ ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới hoạt động dạy và học.

Một bước cụ thể hóa định hướng chuyển đổi số trong giáo dục là ngày 10/9/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội ban hành Quyết định số 3252/QĐ-SGDĐT về Bộ tiêu chí công nhận Trường học số ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Bộ tiêu chí tạo cơ sở để các trường tự đánh giá mức độ chuyển đổi số, xác định những nội dung cần hoàn thiện và xây dựng lộ trình thực hiện. Theo hướng này, chuyển đổi số được xem xét trên nhiều phương diện, thay vì chỉ dựa vào số lượng thiết bị hoặc phần mềm được trang bị.

Song song với chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những trọng tâm của các cơ chế đặc thù. Điều 25 của Luật quy định các chính sách thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao; trong đó, Thành phố được ban hành chế độ đãi ngộ đặc thù về thu nhập, tiền lương, tiền thưởng và hỗ trợ nhà ở đối với nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành làm việc tại Thủ đô.

Luật cũng cho phép sử dụng ngân sách Thành phố để đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục trọng điểm của Trung ương đặt trên địa bàn Hà Nội. HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định cấp học bổng, hỗ trợ kinh phí cho học sinh, sinh viên, giáo viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu ở nước ngoài trong các lĩnh vực trọng điểm. Những cơ chế này tạo thêm điều kiện phát triển năng lực nghiên cứu, giảng dạy và khả năng làm chủ công nghệ tiên tiến.

Về ưu đãi đầu tư, Điều 26 quy định chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn, giảm tiền thuê đất đối với các dự án thuộc diện được hưởng ưu đãi, trong đó có dự án thành lập mới cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục chất lượng cao hoặc cơ sở đào tạo người khuyết tật. Đây là cơ sở chính sách nhằm khuyến khích huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận các mô hình giáo dục phù hợp với nhu cầu của người học.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa XV, Hà Nội là nơi hội tụ nhiều trường đại học và cơ sở nghiên cứu hàng đầu. Vì vậy, các chính sách mới không chỉ hướng tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô mà còn tạo cơ chế phát hiện, bồi dưỡng, phát triển nhân tài, đóng góp nguồn nhân lực cho cả nước.

Thu hẹp khoảng cách số, đưa chính sách vào thực tiễn

Dù có thêm cơ chế và thẩm quyền, quá trình chuyển đổi số giáo dục tại Hà Nội vẫn đặt ra những vấn đề cần giải quyết. Sự khác biệt về cơ sở vật chất, trang thiết bị và năng lực số giữa các trường có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận công nghệ của học sinh. Nếu thiếu giải pháp hỗ trợ phù hợp, chuyển đổi số có nguy cơ tạo ra khoảng cách mới giữa các nhóm người học.

Học sinh trải nghiệm các mô hình công nghệ, robot và giáo dục STEM, góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy và học trong các trường học ở Hà Nội.

Việc ứng dụng AI và các nền tảng số trong giáo dục cũng đòi hỏi chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh, kiểm soát độ tin cậy của thông tin do AI tạo ra và bảo đảm an toàn trên môi trường mạng. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan đến năng lực quản lý cũng như trách nhiệm của cơ sở giáo dục, giáo viên và người học.

Vì vậy, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường, từng địa bàn. Cùng với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên, nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ của học sinh và hỗ trợ những cơ sở còn khó khăn. Mục tiêu không chỉ là đưa công nghệ vào trường học mà còn bảo đảm người học được tiếp cận và hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi.

Quan trọng hơn, các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô cần được cụ thể hóa thành chính sách và chương trình triển khai có mục tiêu, lộ trình, nguồn lực và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Hiệu quả cần được đo bằng chất lượng quản lý, dạy và học, khả năng phát triển nguồn nhân lực và mức độ thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục.

Việc kết hợp các cơ chế về quản lý giáo dục, thu hút nhân lực chất lượng cao, ưu đãi đầu tư và chuyển đổi số tạo thêm điều kiện để Hà Nội đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, để những cơ chế này thực sự trở thành động lực phát triển, khâu tổ chức thực hiện cần được đặt ngang với việc hoàn thiện chính sách, bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả và lợi ích đến với người học.