Lưu giữ dấu tiền nhân mở đất

Nghi thức cúng lễ đình làng Hải Châu. Ảnh: N.Đ.S

Ông Nguyễn Duy Minh, nghệ nhân bảo tồn, phụ trách quản lý di tích đình làng Hải Châu cho biết, đình làng Hải Châu thực chất là một nhóm các công trình thờ tự và tín ngưỡng dân gian, trong đó, nổi bật là nhà thờ chư phái tộc họ đã chung tay hiệp thành làng Hải Châu xưa. Dịp giỗ tổ Hùng Vương, làng lại tổ chức lễ hội, tri ân tưởng nhớ những bậc tiền hiền, theo đúng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” lưu truyền mãi với dân tộc Việt Nam.

Theo sử sách ghi lại, làng Hải Châu hình thành từ triều vua Lê Thánh Tông. Những bậc tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai cư của làng Hải Châu vốn xuất thân từ làng Hải Châu, thuộc huyện Tịnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, theo quân ngũ vào khai phá đất đai và ở lại vào cuối thế kỷ 15.

Từ thời Gia Long đến Thành Thái, làng Hải Châu đất đai rộng rãi được tách ra để hình thành các làng mới trong vùng, như Nam Dương, Phước Ninh, Thạch Thang, Thạc Gián, Vĩnh Trung..., chỉ còn lại một phần chính. Năm 1900, vua Thành Thái ban danh xưng “Hải Châu Chánh Xã” ở địa phận còn lại này, trở thành một khu phố, người dân chủ yếu theo nếp sống thị dân hóa, chính là khu phố Hải Châu cho đến tận hôm nay.

Để ghi nhận công đức những người lập làng giữ đất, vào năm Gia Long thứ 5 (1804), các hương chức làng Hải Châu đã xin được lập đình thờ Thành hoàng và các vị tiền hiền, được triều đình chấp thuận. Đình làng ban đầu xây gần bờ sông Hàn, đến năm 1858 bị hư hại nặng bởi cuộc chiến xâm lược của thực dân Pháp, phải chuyển dời vào phía trong.

Tiếp đó, người Pháp lấy đình làm trạm y tế chữa bệnh đậu mùa (năm 1903), nên Đình Hải Châu lại phải dời đi. Vua Thành Thái đã chuẩn y xây đình với các công trình đình làng, nhà thờ chư tộc, nhà thờ Thánh mẫu Thiên Yana… ở vị trí đình làng hiện nay.

Ông Nguyễn Duy Minh cho biết, hiện trạng ngôi đình chính là biểu hiện tinh thần kính ngưỡng các vị tiền hiền khai canh mở đất, thể hiện tâm nguyện người dân làng Hải Châu xưa và nay, hướng về nguồn cội tưởng niệm những anh linh đã có công xây dựng làng xã.

Đến nay, dân phố Hải Châu luôn duy trì tục cúng Đình và mở lễ hội, để nhắc nhở các thế hệ tiếp theo không được quên dấu vết tiền nhân mở đất, tiếp tục đoàn kết cùng nhau xây dựng cuộc sống an bình hạnh phúc, và giữ gìn lễ giáo ngàn năm.

Những ngày cuối tháng 4/2026, đình làng Hải Châu lại long trọng làm lễ hội, với sự tham gia đầy đủ đại diện các chư phái. Lễ hội phân chia rõ hai phần lễ và hội, vừa thực hiện các nghi lễ tưởng nhớ, tri ân các thế hệ tiền nhân, vừa tạo không gian sinh hoạt cộng đồng cho giới trẻ.

Ông Nguyễn Văn Duy, Chủ tịch UBND phường Hải Châu nhìn nhận, Đình Hải Châu luôn là điểm nhấn văn hóa lịch sử giá trị ở địa bàn, ghi nhận tiến trình phát triển của vùng đất ven bờ sông Hàn, tiền đề và thực tiễn hình thành thành phố Đà Nẵng hôm nay.

Đặc biệt ở góc độ đô thị hóa, Hải Châu là khu phố thị đầu tiên của địa phương, từ quá khứ đến nay luôn thể hiện sức mạnh đầu tư kinh tế thương mại tiêu biểu của Đà Nẵng. Sự tồn tại của đình làng Hải Châu chính là nét đặc sắc của quá trình vận động phát triển ấy, một minh chứng giao hòa giá trị văn hóa xã hội và kinh tế thị trường trong tư duy người Đà Nẵng: tâm thức làng giữa lòng phố thị.

“Tôi nghĩ rằng, những ngày trống hội Hải Châu vang lên, cũng chính là thời khắc con người Hải Châu, Đà Nẵng, nhìn lại lịch sử tiền nhân, để tu chỉnh bản thân, sao cho ngày càng tiến bộ, và xứng đáng hơn”, ông Duy thổ lộ.