Lý do giá sầu riêng giảm mạnh dù xuất khẩu vẫn tăng

Tại Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc diễn ra tại TP.HCM ngày 14-15/7, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý chỉ ra rằng, nguyên nhân không nằm ở việc thị trường Trung Quốc giảm nhu cầu, mà xuất phát từ sự thay đổi căn bản của thị trường.

Nguồn cung tăng nhanh, tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe trong khi chất lượng sản phẩm chưa theo kịp yêu cầu đang đặt ra nhiều thách thức buộc ngành sầu riêng phải giải quyết để phát triển bền vững.

Giá giảm, doanh nghiệp co hẹp thu mua

Tại Đắk Lắk - thủ phủ sầu riêng của cả nước, giá thu mua đang thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái. Ông Trịnh Văn Quang, Quản lý thu mua Công ty Xuất nhập khẩu Thắng, cho biết khoảng một tuần gần đây, giá sầu riêng Thái thường dao động 60.000 - 64.000 đồng/kg. Một số kho có thể mua cao hơn nhưng yêu cầu chất lượng rất khắt khe.

Theo ông Quang, điều đáng lo không chỉ là giá giảm mà còn là tỷ lệ hàng đạt chuẩn xuất khẩu sụt giảm mạnh. “Từ 10 xe hàng đưa về kho, doanh nghiệp chỉ có thể thu mua hiện chỉ có khoảng 4-5 xe đạt yêu cầu để phục vụ xuất khẩu”, ông nói.

Giá sầu riêng tại nhiều vùng nguyên liệu liên tục ở mức thấp.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ thời tiết mưa kéo dài khiến chất lượng cơm sầu riêng bị ảnh hưởng. Nhiều lô hàng gặp tình trạng sượng hoặc các lỗi khác khiến không đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Chất lượng giảm kéo theo hệ quả trực tiếp là doanh nghiệp thu mua dè dặt hơn. Nếu cùng kỳ năm ngoái doanh nghiệp có thể xử lý 3 - 4 container hàng mỗi ngày thì hiện chỉ còn 1 - 2 container.

Việc nhiều doanh nghiệp đồng loạt thu hẹp quy mô thu mua cũng khiến thị trường mất đi sự cạnh tranh về giá, làm giá nguyên liệu tiếp tục chịu áp lực giảm.

Điều đáng chú ý là diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng vẫn tăng trưởng mạnh. Theo số liệu được công bố tại hội thảo, 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng thị trường Trung Quốc đạt 492 triệu USD, tăng 76,7%, chiếm tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường khác như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia hay Papua New Guinea cũng ghi nhận mức tăng trưởng từ 12% đến 262%.

Tuy nhiên, theo ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), những con số tăng trưởng tích cực của ngành hàng sầu riêng cũng đặt ra yêu cầu nhìn nhận thẳng thắn về những thách thức phía sau.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu sầu riêng lớn nhất của Việt Nam.

Theo ông Liêm, diện tích sầu riêng tăng quá nhanh trong thời gian ngắn khiến nguồn cung tăng mạnh, có thời điểm vượt khả năng hấp thụ ổn định của thị trường.

“Nguồn cung lớn nhưng lượng hàng đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và quy cách xuất khẩu vẫn còn thiếu hụt đáng kể”, ông Liêm nhận định.

Chính điều này dẫn đến tình trạng thông quan chậm, chi phí kiểm nghiệm tăng cao và gia tăng nguy cơ bị cảnh báo vi phạm tại thị trường nhập khẩu.

Theo các chuyên gia, nếu trước đây thị trường Trung Quốc chủ yếu cần nguồn hàng thì nay ưu tiên hàng đầu đã chuyển sang chất lượng và khả năng truy xuất.

Tiến sĩ Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết Việt Nam đã ký Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng tươi và sầu riêng cấp đông với Trung Quốc. Vì vậy, doanh nghiệp muốn xuất khẩu bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các quy định của nước nhập khẩu.

Một lô sầu riêng tươi muốn vào Trung Quốc phải có mã số vùng trồng được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt, mã số cơ sở đóng gói và đáp ứng yêu cầu kiểm soát Cadimi, vàng O theo quy định.

Đáng chú ý, chỉ các phòng thử nghiệm được Hải quan Trung Quốc công nhận mới được cấp chứng thư phân tích Cadimi và vàng O.

Nhiều doanh nghiệp thu mua cho biết tỷ lệ sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu tại một số kho giảm gần một nửa so với cùng kỳ năm ngoái.

Từ ngày 1/6/2026, Trung Quốc tiếp tục áp dụng Nghị định 280 đối với cơ sở sản xuất thực phẩm nhập khẩu, trong đó có sầu riêng cấp đông và các sản phẩm chế biến. Theo ông Nam, đây không phải là rào cản nhằm hạn chế nhập khẩu mà là xu hướng quản lý mới, buộc doanh nghiệp phải chuyên nghiệp hơn.

“Thông điệp lớn nhất vẫn là chất lượng. Nếu người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng nâng cao trách nhiệm thì Việt Nam hoàn toàn có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường Trung Quốc”, ông nói.

Chất lượng là yếu tố quyết định

Theo bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Chánh Thu, việc giá sầu riêng điều chỉnh là xu hướng khó tránh khỏi khi sản lượng tăng nhanh qua từng năm.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Chánh Thu

Bà dự báo giá sầu riêng có thể giảm khoảng 5-10% mỗi năm nếu so sánh theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, theo bà Vy, giá không chỉ giảm vì cung vượt cầu.

Ngành sầu riêng hiện còn phải gánh nhiều chi phí mới như xây dựng mã số vùng trồng, đầu tư cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, chi phí logistics và các yêu cầu kiểm nghiệm ngày càng chặt chẽ. Đặc biệt, chất lượng sản phẩm mới là yếu tố quyết định.

“Trong hai năm qua, chất lượng sầu riêng Tây Nguyên bị ảnh hưởng bởi thời tiết mưa nhiều hoặc việc sử dụng phân bón chưa phù hợp, làm thay đổi chất lượng trái, kéo theo giá bán giảm”, bà Vy nhận định.

Theo bà, chìa khóa để nâng giá trị sầu riêng trong giai đoạn tới không phải là mở rộng diện tích mà là cải thiện chất lượng đồng đều. Quan điểm này cũng được nhiều doanh nghiệp đồng tình khi cho rằng thị trường Trung Quốc hiện không còn thiếu sầu riêng mà thiếu những lô hàng đạt chuẩn ổn định.

Một thay đổi khác đang diễn ra là môi trường cạnh tranh. Theo VCCI, ngoài Thái Lan - đối thủ truyền thống, nhiều quốc gia như Malaysia, Indonesia, Philippines, Campuchia và Lào cũng đang mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Điều này khiến ngành sầu riêng Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá hay sản lượng.

Các nhà mua hàng Trung Quốc tìm hiểu về các sản phẩm sầu riêng chế biến sâu.

Bà Cai Jianfei, Nhà sáng lập iFresh - đơn vị xúc tiến thương mại nông sản hàng đầu Trung Quốc - cho biết hội nghị lần này quy tụ hơn 100 doanh nghiệp phân phối lớn của Trung Quốc như Pagoda, JD Fresh, Xianfeng Fruit, Shouheng Group...

Các doanh nghiệp đều mang theo nhu cầu mua hàng thực tế, nhưng tiêu chí lựa chọn đã thay đổi. “Nhu cầu của người tiêu dùng Trung Quốc đang chuyển từ quan tâm đến nguồn cung sang chú trọng giá trị thương hiệu, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân hạng rõ ràng”, bà Cai nói.

Theo bà, quan hệ giữa hai nước cần chuyển từ giao thương hàng hóa đơn thuần sang cùng xây dựng thương hiệu và chuỗi giá trị.

Bà Cai Jianfei, Nhà sáng lập iFresh, đánh giá người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng quan tâm đến chất lượng, thương hiệu và hệ thống phân hạng sản phẩm sầu riêng.

Theo các chuyên gia, giai đoạn tăng trưởng nóng đã kết thúc. Để giữ vị thế tại thị trường Trung Quốc, ngành sầu riêng buộc phải chuyển sang giai đoạn phát triển dựa trên chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho biết địa phương đang triển khai số hóa toàn bộ vùng trồng sầu riêng, xây dựng thương hiệu theo tiêu chuẩn quốc tế, phát triển mô hình sản xuất xanh và hoàn thiện chuỗi liên kết từ nông dân đến doanh nghiệp.

Trong khi đó, Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào sầu riêng cấp đông và các sản phẩm chế biến - phân khúc được đánh giá còn rất nhiều dư địa tăng trưởng khi Trung Quốc đã có hành lang pháp lý rõ ràng.

Để giữ vững thị trường, đặc biệt là Trung Quốc - nơi đang chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu, ngành sầu riêng không thể chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu quả tươi mà cần đẩy mạnh liên kết sản xuất, kiểm soát chất lượng đồng đều, phát triển các sản phẩm chế biến sâu và đa dạng hóa thị trường.

Sự cạnh tranh trong thời gian tới sẽ không còn là cuộc đua đưa nhiều sầu riêng nhất ra thị trường, mà là cuộc đua tạo ra những sản phẩm đạt chuẩn, có thương hiệu và được người tiêu dùng quốc tế tin tưởng.

Đây cũng là nền tảng để sầu riêng Việt Nam duy trì vị thế “ngôi vương” của ngành rau quả và phát triển bền vững hơn trong những năm tiếp theo.