M1 Abrams ở Iraq và Ukraine: Chiến tranh hiện đại thay đổi yêu cầu đối với xe tăng ra sao?
M1 Abrams từng được tối ưu cho chiến trường quy ước ở châu Âu, nhưng Iraq và Ukraine lần lượt cho thấy xe tăng Mỹ phải đối mặt với những mối đe dọa khác hẳn. Từ IED, chiến đấu đô thị đến UAV và FPV, yêu cầu đối với xe tăng ngày càng vượt xa giáp, pháo và động cơ.
Khi M1 Abrams được phát triển, Mỹ hướng tới một cuộc chiến tranh quy mô lớn tại châu Âu. Xe tăng cần hỏa lực mạnh, khả năng cơ động cao, hệ thống ngắm chính xác và giáp bảo vệ kíp lái. Tuy nhiên, chiến trường Iraq sau năm 2003 đã buộc Abrams phải hoạt động trong môi trường khác hẳn.
Tại Iraq, Abrams thường xuyên tham gia chiến đấu trong đô thị. Xe tăng phải phối hợp chặt với bộ binh để phát hiện mục tiêu và tránh các vị trí phục kích.
Những mối đe dọa như súng chống tăng, IED và các cuộc tấn công từ cự ly gần khiến khả năng bảo vệ kíp lái trở thành yêu cầu cấp thiết.
Quân đội Mỹ sau đó phát triển Tank Urban Survivability Kit (TUSK), bổ sung nhiều giải pháp như giáp phản ứng nổ, tăng cường bảo vệ phần bụng xe và các tấm chắn bảo vệ kíp lái.
Iraq cũng cho thấy Abrams không thể hoạt động hiệu quả như một lực lượng độc lập. Tại trận Fallujah lần 2 năm 2004, xe tăng và bộ binh phối hợp để vừa tạo hỏa lực yểm trợ, vừa bảo vệ nhau khi tiến qua các khu vực đô thị.
Xe tăng có thể phá hủy các cứ điểm và tạo sức ép lên đối phương, nhưng bộ binh vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các tòa nhà và phát hiện mối đe dọa ở cự ly gần.
Ukraine đưa bài toán này lên một cấp độ khác. UAV xuất hiện với mật độ rất lớn và có thể liên tục trinh sát, phát hiện rồi dẫn đường cho hỏa lực.
Các loại FPV giá rẻ còn có thể trực tiếp tấn công xe tăng. Một nghiên cứu trên Military Review của Quân đội Mỹ nhận định UAV đã hiệu quả đến mức Ukraine từng phải hạn chế sử dụng Abrams do nguy cơ xe tăng bị phát hiện và tấn công từ trên không.
Chiến trường Ukraine cũng cho thấy xe tăng phải hoạt động trong môi trường có nhiều bãi mìn, công sự và hệ thống chống tăng được bố trí theo chiều sâu.
Một nghiên cứu của Quân đội Mỹ về cuộc phản công Ukraine năm 2023 nhấn mạnh rằng phá tuyến phòng thủ như vậy đòi hỏi trinh sát chính xác, phối hợp công binh, hỏa lực và xe tăng.
Như vậy, Iraq và Ukraine không chứng minh rằng Abrams đã lỗi thời. Chúng cho thấy khái niệm về một chiếc xe tăng hiện đại đã thay đổi.
Xe tăng không chỉ cần giáp dày và pháo mạnh. Nó còn phải có khả năng hoạt động trong mạng lưới cảm biến, phối hợp với bộ binh và công binh, chống UAV, duy trì khả năng cơ động dưới sự giám sát liên tục và nhanh chóng thích nghi với mối đe dọa mới.
Đó cũng là lý do Abrams tiếp tục được nâng cấp. Với xe tăng Mỹ, câu hỏi hiện nay không còn đơn giản là “giáp dày đến đâu” hay “pháo mạnh thế nào”, mà là chiếc xe tăng có thể sống sót và chiến đấu trong một chiến trường ngày càng minh bạch đến mức nào.
