Từ M1917 đến Abrams: 100 năm xe tăng Mỹ thay đổi như thế nào?

Năm 1917, khi Mỹ tham gia Thế chiến I, nước này gần như chưa có lực lượng xe tăng được tổ chức bài bản. Quân đội Mỹ phải học hỏi từ Anh và Pháp, trong đó xe tăng Renault FT của Pháp trở thành cơ sở quan trọng cho M1917.

Đây là giai đoạn Mỹ mới bắt đầu tìm cách xây dựng năng lực thiết giáp của riêng mình.

Sau chiến tranh, Mỹ chưa lập tức trở thành cường quốc xe tăng. Những hạn chế về ngân sách, tổ chức và học thuyết khiến chương trình phát triển xe tăng tiến triển chậm.

Bước ngoặt chỉ đến khi chiến tranh cận kề. M3 Lee rồi M4 Sherman cho thấy Mỹ đã tìm được một cách tiếp cận khác: thiết kế tương đối thực dụng, dễ sản xuất và phù hợp với năng lực công nghiệp quy mô lớn.

M4 Sherman trở thành biểu tượng rõ nhất của giai đoạn này. Gần 50.000 chiếc được sản xuất từ năm 1942 đến 1945.

Mỹ cũng chuyển hơn 20.000 xe cho các đồng minh thông qua chương trình Lend-Lease. Sherman không phải chiếc xe tăng mạnh nhất trong mọi cuộc đấu tăng, nhưng độ tin cậy, khả năng sản xuất và mạng lưới hậu cần giúp nó trở thành một trong những xe tăng quan trọng nhất của phe Đồng minh.

Tuy nhiên, chiến tranh cũng cho thấy giới hạn của Sherman. Sự xuất hiện của Panther và Tiger thúc đẩy Mỹ phát triển M26 Pershing với pháo 90 mm.

M26 chỉ tham chiến vào những tháng cuối Thế chiến II, nhưng nó đánh dấu một thay đổi quan trọng: Mỹ bắt đầu hướng tới những xe tăng có hỏa lực và khả năng bảo vệ cao hơn thay vì chỉ tối ưu hóa sản xuất hàng loạt.

Sau chiến tranh, M26 phát triển thành M46, rồi M47 và M48. Đến M60, xe tăng Mỹ bước vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh với pháo 105 mm, động cơ diesel và khả năng đối đầu với thế hệ xe tăng Liên Xô ngày càng mạnh.

M60 thực chất là sự phát triển của M48, cho thấy Mỹ thường lựa chọn nâng cấp sâu một nền tảng đã có thay vì liên tục bắt đầu từ con số 0.

M551 Sheridan lại đi theo một hướng hoàn toàn khác. Mỹ thử giảm mạnh trọng lượng để tạo ra phương tiện có thể triển khai cùng lực lượng đổ bộ đường không, đồng thời trang bị pháo 152 mm có khả năng phóng tên lửa.

Nhưng chiến trường Việt Nam cho thấy một xe quá nhẹ phải chấp nhận những giới hạn về giáp và khả năng sống sót.

Đến M1 Abrams, tư duy thiết kế đã thay đổi sâu sắc. M1 kết hợp động cơ turbine khí, giáp composite, hệ thống điều khiển hỏa lực, kính ảnh nhiệt và pháo 105 mm.

M1A1 sau đó chuyển sang pháo 120 mm và tăng cường khả năng bảo vệ. Những công nghệ này giúp Abrams trở thành một hệ thống chiến đấu phức tạp hơn nhiều so với các thế hệ Patton trước đó.

Điểm khác biệt lớn nhất của Abrams hiện đại là xe tăng không còn chỉ được nhìn như một khẩu pháo đặt trên nền tảng bánh xích.

M1A2 SEPv2 và SEPv3 đưa kiến trúc số, cảm biến, máy tính, quản lý chiến trường và khả năng kết nối vào trung tâm của thiết kế. Abrams ngày càng trở thành một nút chiến đấu trong mạng lưới thay vì một phương tiện tác chiến độc lập.

Nhưng hơn 40 năm nâng cấp cũng tạo ra một vấn đề mới: trọng lượng và độ phức tạp. Quân đội Mỹ thừa nhận Abrams không thể tiếp tục tăng năng lực mà không tăng trọng lượng và gánh nặng hậu cần.

Vì vậy, M1E3 được phát triển theo hướng giảm trọng lượng, giảm dấu chân hậu cần và tạo kiến trúc dễ nâng cấp hơn.

Nhìn từ M1917 đến Abrams, lịch sử xe tăng Mỹ không phải một đường thẳng về phía những chiếc xe ngày càng lớn và mạnh hơn. Đó là quá trình liên tục cân bằng giữa hỏa lực, giáp, cơ động, khả năng sản xuất, hậu cần và công nghệ.

Từ bài học của Sherman, Pershing, Patton, Sheridan đến Abrams, mỗi thế hệ đều giải quyết một vấn đề của thế hệ trước nhưng đồng thời tạo ra những thách thức mới.

M1E3 cho thấy chu kỳ đó vẫn tiếp tục. Chiếc Abrams tương lai không đơn thuần là một M1A2 được bổ sung thêm thiết bị, mà đang được thiết kế để giải quyết chính những giới hạn mà hơn 4 thập niên phát triển Abrams đã tạo ra.

Đó có lẽ là bài học lớn nhất của hơn một thế kỷ xe tăng Mỹ: một thiết kế thành công không phải là thiết kế không thay đổi, mà là thiết kế có thể thay đổi khi chiến trường thay đổi.