Mâm cỗ quê Phương Oanh có món đặc biệt, đến ăn xong còn được mang cả cân về

Nhắc đến ẩm thực Ninh Bình - quê nhà của diễn viên Phương Oanh, nhiều người thường nghĩ đến cơm cháy, thịt dê hay những món ăn mang đậm hương vị vùng đất cố đô. Tuy nhiên, sau khi địa giới hành chính thay đổi, bức tranh ẩm thực của tỉnh còn có thêm những món ăn truyền thống gắn với các vùng đất thuộc Nam Định và Hà Nam trước đây. Trong số đó, xôi nén là món ăn dân dã mang nét văn hóa riêng của vùng Hải Hậu, Nam Định cũ.

Ca sĩ Phương Oanh quê ở Ninh Bình.

Xôi nén được làm từ gạo nếp đồ chín, sau đó nén chặt thành khối. Món ăn có màu trắng ngà, bề mặt nhẵn, kết cấu dẻo và chắc. Nhìn bên ngoài, xôi nén có thể khiến nhiều người liên tưởng đến bánh dày, nhưng cách chế biến và ý nghĩa văn hóa lại mang những nét riêng.

Xôi được nén chặt vào khuôn nên người dân gọi là xôi nén. Ảnh cắt từ video của @techshop_vietnam 

Để có được khối xôi dẻo thơm, người làm phải lựa chọn gạo nếp ngon, ngâm gạo trước khi đồ rồi nén khi xôi còn nóng. Công đoạn nén đòi hỏi sức lực và sự khéo léo để các hạt nếp kết dính đều, tạo thành khối chắc mà vẫn giữ được độ mềm dẻo.

Công đoạn giã xôi nén. Ảnh: Công Lý

Không chỉ là món ăn quen thuộc, xôi nén còn gắn với phong tục giỗ tổ của nhiều dòng họ ở Hải Hậu. Vào dịp này, con cháu từ nhiều nơi trở về quê, cùng tham gia nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên và sum họp gia đình.

Điều khiến xôi nén trở nên đặc biệt là cách món ăn được chia phần sau những dịp giỗ tổ. Thay vì chỉ thưởng thức tại chỗ, người tham dự có thể nhận những phần xôi lớn để mang về cho gia đình, có phần nặng tới khoảng một cân.

Món xôi nén đã hoàn thành. Ảnh: báo Công 

Với người chưa biết phong tục này, việc đi dự lễ rồi mang về một túi xôi nặng tay có thể khá bất ngờ. Nhưng trong đời sống cộng đồng ở Hải Hậu, đây là cách chia sẻ lộc sau ngày giỗ tổ, đồng thời giúp những thành viên trong gia đình không có mặt vẫn được thưởng thức món ăn truyền thống.

Xôi nén có thể ăn cùng giò, thịt luộc, muối lạc vừng hoặc đem chiên để đổi vị. Từ nguyên liệu quen thuộc, món ăn trở thành thức quà giản dị, có thể dùng trong bữa cơm gia đình hoặc dành cho bữa sáng hôm sau.

Mỗi phần xôi nén được chia mang về có thể kèm theo giò. Ảnh: báo Công 

Đằng sau phần xôi được mang về là ý nghĩa của sự sum vầy. Ngày giỗ tổ không chỉ là dịp tưởng nhớ những người đi trước mà còn giúp các thế hệ trong dòng họ gặp gỡ, gắn kết và nhắc nhau nhớ về cội nguồn. Phần xôi được chia đều vì thế không đơn thuần là thức ăn mà còn mang giá trị tinh thần.

Từ ngày 1/7/2025, Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình hợp nhất thành tỉnh Ninh Bình mới. Sự thay đổi này đưa những nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của Hải Hậu cùng nhiều vùng đất khác vào bức tranh văn hóa chung của Ninh Bình hiện nay.

Bởi vậy, khi nhắc đến xôi nén như một món ăn của Ninh Bình, đây cũng là cách giới thiệu ẩm thực địa phương vừa phù hợp với địa giới hành chính mới, vừa tôn trọng lịch sử và bản sắc của từng vùng.

Ảnh: Sưu tầm

Mỗi món ăn truyền thống đều lưu giữ một phần ký ức cộng đồng. Với xôi nén, đó là hình ảnh những người con xa quê trở về dự giỗ tổ, những khối xôi được chuẩn bị công phu và những phần quà được chia sẻ sau buổi lễ.