Mây tre đan Phú Vinh trong dòng chảy văn hóa quốc tế

Sản phẩm mây tre đan tại làng nghề Phú Vinh. (Ảnh: Bảo Châu)

Làng nghề trăm tuổi và sứ mệnh kết nối văn hóa

Trải qua hơn bốn thế kỷ hình thành và phát triển, Phú Vinh được xem là một trong những cái nôi của nghề đan lát truyền thống Việt Nam. Dựa trên nguồn nguyên liệu quen thuộc như mây, tre, giang hay nứa, nhiều thế hệ nghệ nhân đã tạo nên hàng trăm mẫu mã phục vụ nhu cầu sinh hoạt, trang trí và nghệ thuật, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa được bồi đắp qua thời gian.

Sức sống bền bỉ của làng nghề Phú Vinh không chỉ được khẳng định qua chiều dài lịch sử hàng trăm năm mà còn hiện hữu trong nhịp sống lao động sôi nổi của người dân hôm nay. Theo thống kê của UBND xã Phú Nghĩa, nghề mây tre đan tạo sinh kế cho 11.347 nhân khẩu, thu hút gần 90% số hộ dân trên địa bàn tham gia sản xuất và kinh doanh.

Từ những sợi mây, nan tre bình dị của làng quê Bắc Bộ, các nghệ nhân và người thợ Phú Vinh đã sáng tạo nên hơn 500 chủng loại sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo, có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Không chỉ góp phần gìn giữ một nghề truyền thống lâu đời, những đôi bàn tay tài hoa nơi đây còn tiếp thêm động lực để làng nghề vững bước trên hành trình hội nhập và tạo nguồn thu nhập bình quân khoảng 70 triệu đồng/người/năm.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Phú Vinh, nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân đã sớm thấm tình yêu với nghề mây tre đan qua những câu hát ru quen thuộc của mẹ: “Phú Vinh có giếng Bồ Đề/ Có chùa Cổ Ngỗng, có nghề mây đan.” Lời ru mộc mạc ấy không chỉ nuôi dưỡng tuổi thơ mà còn trở thành nguồn động lực để ông bền bỉ gắn bó với những sợi mây, nan tre quê hương suốt hơn nửa thế kỷ, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị của nghề truyền thống Phú Vinh qua nhiều thế hệ.

Theo ông Ngân, điều làm nên sức sống bền bỉ của mây tre đan Phú Vinh không chỉ là kỹ thuật đan lát tinh xảo mà còn nhờ khả năng đổi mới, thích ứng với nhu cầu của từng giai đoạn phát triển. Từ những vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày, người thợ Phú Vinh đã không ngừng sáng tạo để cho ra đời các sản phẩm mang tính thẩm mỹ và giá trị nghệ thuật cao, đáp ứng thị hiếu ngày càng đa dạng của khách hàng trong và ngoài nước.

Trong hành trình ấy, nhiều tác phẩm mây tre đan đã vượt khỏi khuôn khổ của một tác phẩm thủ công thông thường để trở thành những câu chuyện văn hóa được kể bằng ngôn ngữ của nghệ thuật. Đáng nhớ nhất là các tác phẩm chân dung được thực hiện hoàn toàn bằng kỹ thuật đan lát, trong đó có chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Fidel Castro. Những tác phẩm này không chỉ thể hiện tay nghề của nghệ nhân mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế thông qua một loại hình thủ công mang đậm bản sắc dân tộc.

Nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân vẫn miệt mài gìn giữ nghề truyền thống sau hơn 50 năm gắn bó. (Ảnh: Thu Phương)

Thế hệ trẻ tiếp nối hành trình đưa bản sắc Việt vươn xa

Trong dòng chảy hội nhập, hành trình phát triển của làng nghề Phú Vinh không chỉ được viết tiếp bởi những nghệ nhân lâu năm mà còn bởi thế hệ trẻ mang khát vọng đưa nghề truyền thống đến gần hơn với thế giới.

Sau khi tốt nghiệp ngành Du lịch, chị Ngô Thị Liên đã lựa chọn trở về quê hương để khởi nghiệp cùng nghề mây tre đan truyền thống. Theo chị, trong bối cảnh du khách quốc tế ngày càng quan tâm đến các giá trị bản địa và sản phẩm thủ công bền vững, đây là cơ hội để Phú Vinh khẳng định vị thế của mình trên thị trường quốc tế.

Theo chị Liên, xu hướng tiêu dùng xanh và sự ra tăng nhu cầu đối với các mặt hàng thân thiện với môi trường đang mở ra nhiều cơ hội cho nghề đan lát truyền thống. Tuy nhiên, địa phương vẫn phải đối mặt với những thách thức như lực lượng lao động già hóa, hạn chế về nguồn vốn và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Dù vậy, chị tin rằng lợi thế về tính bền vững, giá trị văn hóa và sự độc đáo trong thiết kế sẽ giúp các mặt hàng thủ công của Phú Vinh khẳng định vị thế trong tương lai.

“Điều tôi mong muốn nhất là thương hiệu mây tre đan Phú Vinh sẽ được biết đến rộng rãi hơn, để khi nhắc đến các sản phẩm đan lát thủ công, bạn bè quốc tế sẽ nhớ tới Việt Nam”, chị chia sẻ.

Chị Ngô Thị Liên mang khát vọng đưa sản phẩm Phú Vinh đến gần hơn với thị trường quốc tế. (Ảnh: Thu Phương)

Sức hấp dẫn của các sản phẩm mây tre đan Phú Vinh không chỉ được ghi nhận trong nước mà còn được cảm nhận rõ nét qua góc nhìn của bạn bè quốc tế. Trong lần đầu tiếp xúc với một chiếc giỏ đan thủ công, anh Edward, du khách đến từ Anh, bày tỏ sự ấn tượng trước độ hoàn thiện và vẻ đẹp mộc mạc của món đồ. Theo anh, sự chắc chắn cùng những chi tiết được xử lý tỉ mỉ tạo nên sức hút riêng biệt, khác với nhiều mặt hàng công nghiệp hiện nay.

Trong khi đó, anh Tom, người Canada đã sinh sống tại Việt Nam gần 10 năm, cho rằng điều làm nên giá trị đặc biệt của các sản phẩm Phú Vinh nằm ở bản sắc văn hóa được lưu giữ trong từng chi tiết. “Tôi không nghĩ mình từng nhìn thấy những sản phẩm như thế này ở nơi nào khác. Mỗi khi nhìn thấy chúng, tôi biết ngay đó là dấu ấn của Việt Nam”, anh nhận xét.

Những đánh giá tích cực từ bạn bè quốc tế cho thấy sức sống của các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Từ một làng nghề ven đô Hà Nội, Phú Vinh đang góp phần tạo nên những cuộc đối thoại văn hóa không lời, nơi mỗi đường đan, nút thắt trở thành một cách kể chuyện về đất nước, con người và bản sắc Việt Nam với thế giới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp hiện đại, những giá trị thủ công truyền thống vẫn đang tìm thấy chỗ đứng riêng nhờ sự quan tâm của công chúng trong và ngoài nước. Đối với người dân Phú Vinh, đó không chỉ là nguồn động lực để tiếp tục gắn bó với nghề mà còn là niềm tin để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.