Mệt mỏi sau sinh kéo dài, coi chừng rối loạn tuyến giáp
Viêm tuyến giáp sau sinh có thể diễn biến qua hai giai đoạn cường giáp và suy giáp, trong đó một số trường hợp tiến triển thành suy giáp vĩnh viễn.
Dễ nhầm với trầm cảm sau sinh
Sau khi sinh con, nhiều phụ nữ trải qua tình trạng kiệt sức, giảm trí nhớ, thay đổi tâm trạng hoặc lo âu kéo dài. Những biểu hiện này thường được cho là hệ quả của thiếu ngủ, áp lực chăm sóc trẻ hoặc trầm cảm sau sinh.
Tuy nhiên, đây cũng có thể là dấu hiệu của viêm tuyến giáp sau sinh, một rối loạn tự miễn có thể xuất hiện trong năm đầu sau sinh nhưng dễ bị bỏ qua.
Trong thai kỳ, hệ miễn dịch của người mẹ được điều chỉnh để hạn chế phản ứng miễn dịch đối với thai nhi. Sau sinh, hệ miễn dịch hoạt hóa trở lại và ở một số phụ nữ có thể xuất hiện phản ứng tự miễn, tấn công tuyến giáp.
Viêm tuyến giáp sau sinh thường xuất hiện trong khoảng 3-12 tháng sau sinh. Tỷ lệ mắc được ghi nhận trên thế giới dao động 1,1%-11,4%, tùy chủng tộc, khu vực địa lý và tần suất kiểm tra sức khỏe.
Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở phụ nữ có bệnh tự miễn, đặc biệt là đái tháo đường típ 1, tiền sử sảy thai tự nhiên hoặc mang kháng thể peroxidase tuyến giáp (TPOAb).
Đáng chú ý, phụ nữ dương tính với TPOAb có nguy cơ mắc viêm tuyến giáp sau sinh cao hơn đáng kể so với người âm tính. Khoảng một nửa phụ nữ thuộc nhóm này có thể bị ảnh hưởng.
Siêu âm tuyến giáp để phát hiện bệnh - Ảnh minh họa BVCC
Hai giai đoạn dễ bị bỏ sót
Viêm tuyến giáp sau sinh thường diễn biến qua hai giai đoạn, dù không phải người bệnh nào cũng trải qua đầy đủ cả hai.
Giai đoạn cường giáp thường xuất hiện sớm, rầm rộ nhất vào khoảng tháng thứ 3 sau sinh, trong khoảng từ tháng thứ 1 đến tháng thứ 6, kéo dài khoảng 1-2 tháng.
Do tuyến giáp bị viêm, hormone dự trữ trong các tế bào tuyến giáp bị giải phóng vào máu. Người bệnh có thể tim đập nhanh, hồi hộp, sợ nóng, đổ mồ hôi, dễ kích động, lo âu.
Sau đó, tuyến giáp có thể bước vào giai đoạn suy giáp, thường được ghi nhận khoảng tháng thứ 6 sau sinh, trong khoảng từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 8. Khi đó, tình trạng mệt mỏi, táo bón, giảm trí nhớ, khó tập trung và các biểu hiện trầm cảm có thể nổi bật.
Chính sự thay đổi giữa hai giai đoạn khiến bệnh dễ bị nhầm với những thay đổi thể chất, tâm lý thông thường sau sinh hoặc với bệnh Basedow.
Không phải trường hợp nào cũng cần dùng thuốc
Điều trị viêm tuyến giáp sau sinh phụ thuộc vào từng giai đoạn và mức độ triệu chứng.
Ở giai đoạn cường giáp, không sử dụng thuốc kháng giáp trạng, bởi tình trạng này chủ yếu do hormone tuyến giáp bị giải phóng từ các tế bào bị tổn thương, chứ không phải tuyến giáp tăng sản xuất hormone.
Nếu hồi hộp, tim nhanh hoặc đánh trống ngực nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chẹn beta như propranolol, thường trong 1-2 tháng, để kiểm soát triệu chứng.
Ở giai đoạn suy giáp, levothyroxine có thể được chỉ định khi người bệnh có triệu chứng rõ, TSH trên 10 mU/L hoặc đang có kế hoạch mang thai tiếp theo. Với trường hợp suy giáp nhẹ, chưa có triệu chứng và TSH dưới 10 mU/L, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi và kiểm tra lại sau 4-8 tuần thay vì điều trị ngay.
Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) chưa khuyến nghị sàng lọc diện rộng cho tất cả phụ nữ sau sinh. Việc kiểm tra TSH từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 6 sau sinh được chú trọng ở nhóm nguy cơ cao, gồm người TPOAb dương tính, từng bị viêm tuyến giáp sau sinh hoặc mắc đái tháo đường típ 1.
Phần lớn người bệnh có thể hồi phục và trở về trạng thái bình giáp trong năm thứ hai sau sinh. Tuy nhiên, khoảng 50% người từng mắc viêm tuyến giáp sau sinh có thể tiến triển thành suy giáp vĩnh viễn trong những năm tiếp theo. Bệnh cũng có nguy cơ tái phát cao ở những lần mang thai sau.
Vì vậy, phụ nữ sau sinh không nên mặc định mọi biểu hiện mệt mỏi, hồi hộp, thay đổi tâm trạng hay suy giảm trí nhớ đều do thiếu ngủ hoặc áp lực chăm con. Với người thuộc nhóm nguy cơ, việc đánh giá chức năng tuyến giáp và theo dõi định kỳ có ý nghĩa quan trọng, giúp phát hiện sớm rối loạn tuyến giáp và có hướng xử trí phù hợp.
Khi nào phụ nữ sau sinh nên lưu ý?
- Mệt mỏi kéo dài, giảm trí nhớ, khó tập trung.
- Tim nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, dễ kích động.
- Sợ nóng, ra nhiều mồ hôi hoặc thay đổi bất thường về thể trạng.
- Táo bón, uể oải, khí sắc giảm.
- Có tiền sử bệnh tự miễn, TPOAb dương tính hoặc từng bị viêm tuyến giáp sau sinh.
BS Nguyễn Văn Mạnh (Khoa Nội tiết, Bệnh viện TƯQĐ 108)
Mời quý độc giả theo dõi video: Làm việc tại nhà vòng xoáy cô lập và trầm cảm đằng sau màn hình
