Tinh dầu và thảo mộc: Giải pháp 'xanh' cho chăn nuôi phát thải thấp

Điều chỉnh hệ vi sinh vật dạ cỏ để giảm phát thải mê-tan
Biến đổi khí hậu đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng với hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa lớn bất thường và nước biển dâng.

Bên cạnh khí CO₂, các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến khí mê-tan bởi khả năng làm nóng khí quyển rất mạnh. Dù tồn tại trong khí quyển ngắn hơn, loại khí này được cho là nguyên nhân của khoảng 30% mức tăng nhiệt độ toàn cầu kể từ thời kỳ tiền công nghiệp.

Việc bổ sung một lượng phù hợp tannin hoặc saponin vào khẩu phần ăn có thể làm giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát sinh. . (Ảnh: athertontablelands.com.au)

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi gia súc nhai lại như bò, trâu, dê là một trong những nguồn phát thải mê-tan lớn nhất. Khác với khí mê-tan phát sinh từ ruộng lúa do quá trình phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện ngập nước, mê-tan ở vật nuôi được tạo ra ngay trong hệ tiêu hóa. Ở dạ cỏ của bò và các loài nhai lại tồn tại hàng tỷ vi sinh vật giúp phân giải cellulose và các chất xơ trong thức ăn. Đây là quá trình cần thiết để vật nuôi hấp thu dinh dưỡng, nhưng đồng thời cũng tạo ra khí hydro và CO₂. Một nhóm vi sinh vật sẽ sử dụng hai hợp chất này để tổng hợp thành khí mê-tan, sau đó vật nuôi thải ra môi trường chủ yếu thông qua ợ hơi.

Theo các chuyên gia, nếu có thể điều chỉnh hệ vi sinh vật trong dạ cỏ theo hướng giảm hoạt động của nhóm sinh mê-tan mà vẫn bảo đảm quá trình tiêu hóa diễn ra bình thường thì lượng khí nhà kính phát sinh sẽ giảm đáng kể. Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học trên thế giới đã nghiên cứu nhiều giải pháp khác nhau như bổ sung tảo biển, sử dụng phụ gia thức ăn hoặc chọn giống vật nuôi phát thải thấp. Trong đó, việc sử dụng các hợp chất có nguồn gốc tự nhiên từ thảo mộc đang được đánh giá là hướng đi an toàn, thân thiện với môi trường và phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp xanh.

Các hợp chất như tannin, saponin cùng tinh dầu tỏi, quế, đinh hương, hương thảo... đều chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng tác động đến hệ vi sinh vật trong dạ cỏ. Thay vì tiêu diệt toàn bộ hệ vi sinh, các hoạt chất này chủ yếu ức chế nhóm vi sinh vật sinh mê-tan, đồng thời điều chỉnh quá trình lên men thức ăn theo hướng hiệu quả hơn. Nhờ đó, lượng hydro được chuyển sang các con đường trao đổi chất khác thay vì tạo thành khí mê-tan.
Giải pháp "xanh" cho chăn nuôi phát thải thấp

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc bổ sung một lượng phù hợp tannin hoặc saponin vào khẩu phần ăn có thể làm giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát sinh mà không ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi. Bên cạnh đó, tinh dầu chiết xuất từ tỏi, quế, hồi hay đinh hương cũng được nhiều công trình nghiên cứu ghi nhận có khả năng kháng khuẩn tự nhiên. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, các loại thảo mộc và tinh dầu còn giúp cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng hiệu quả tiêu hóa thức ăn và hỗ trợ nâng cao sức đề kháng tự nhiên của vật nuôi.

Theo nhiều chuyên gia, đây là giải pháp phù hợp với xu hướng phát triển chăn nuôi hữu cơ và chăn nuôi tuần hoàn, bởi nguyên liệu chủ yếu có nguồn gốc tự nhiên, ít gây tồn dư hóa chất trong sản phẩm. Đối với Việt Nam, tiềm năng ứng dụng giải pháp này khá lớn khi nước ta sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với nhiều loại cây chứa tannin, saponin và tinh dầu có giá trị. Việc tận dụng các loại cây bản địa để sản xuất phụ gia thức ăn không chỉ góp phần giảm chi phí nhập khẩu mà còn tạo thêm giá trị cho ngành dược liệu và nông nghiệp.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi gia súc nhai lại như bò, trâu, dê là một trong những nguồn phát thải mê-tan lớn nhất. (Ảnh: athertontablelands.com.au)

Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu giảm phát thải khí mê-tan mà Việt Nam đã cam kết tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), trong đó đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với mức phát thải năm 2020 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

PGS. TS Lê Thị Thanh Huyền, trưởng bộ môn nghiên cứu Hệ thống và Môi trường chăn nuôi, Viện Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: “Các nghiên cứu cho thấy nếu áp dụng đồng bộ các giải pháp khoa học - kỹ thuật, giảm phát thải mê-tan trong chăn nuôi là hoàn toàn khả thi. Với gia súc nhai lại, việc sử dụng thức ăn ủ chua, bổ sung phụ gia ức chế sinh mê-tan như thức ăn giàu tannin có thể làm giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát sinh trong dạ cỏ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn”.

Có thể thấy, việc sử dụng tannin, saponin và các loại tinh dầu thiên nhiên là minh chứng cho xu hướng khai thác sức mạnh của tự nhiên để giải quyết các thách thức môi trường. Không chỉ giúp điều chỉnh hệ vi sinh vật trong dạ cỏ, giảm phát thải mê-tan và nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn, giải pháp này còn góp phần tạo ra các sản phẩm chăn nuôi an toàn, chất lượng cao và thân thiện với môi trường. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng coi trọng dấu chân các-bon của nông sản, đây sẽ là một hướng đi giàu tiềm năng, giúp ngành chăn nuôi Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong tương lai.