Miền di sản Tây Đô

Thành Nhà Hồ - Di sản văn hóa thế giới, dấu ấn kiến trúc đá độc đáo hơn sáu thế kỷ trên đất xứ Thanh.

Tọa lạc tại xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, Thành nhà Hồ là công trình kiến trúc quân sự bằng đá độc đáo, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Được xây dựng vào cuối thế kỷ XIV, gắn với triều Hồ và những biến động quan trọng của lịch sử dân tộc, tòa thành gây ấn tượng bởi quy mô đồ sộ, kỹ thuật xây dựng đặc biệt và giá trị về kiến trúc, quy hoạch đô thị thời trung đại. Qua bao thăng trầm, những khối đá lớn vẫn đứng vững, trở thành chứng tích sống động về tài năng và trí tuệ của cha ông.

Nhưng Tây Đô không chỉ có Thành nhà Hồ. Vùng đất này còn lưu giữ một không gian di sản phong phú, nơi mỗi di tích đều góp phần kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng. Rời Thành Nội, du khách có thể tìm đến La Thành, dấu tích gắn với không gian quy hoạch, phòng vệ của kinh đô xưa; ghé đền thờ Nàng Bình Khương để lắng nghe câu chuyện cảm động về người phụ nữ gắn với quá trình xây dựng tòa thành đá.

Đền thờ Nàng Bình Khương - nơi lưu giữ câu chuyện lịch sử cảm động gắn với quá trình xây dựng Thành Nhà Hồ.

Cách cổng thành phía Đông khoảng 70m, đình làng Đông Môn là một điểm dừng chân giàu giá trị văn hóa. Được xây dựng từ khoảng thế kỷ XVI, ngôi đình là một trong những đình cổ của xứ Thanh, nổi bật với kiến trúc độc đáo và giá trị nghệ thuật. Năm 1995, đình được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Hằng năm, vào dịp rằm tháng Giêng, người dân tổ chức lễ hội thành hoàng làng, duy trì những phong tục, tín ngưỡng truyền thống.

Đặc biệt, câu lạc bộ hát dân ca và chèo do người dân thôn Đông Môn thành lập đã góp phần đưa những làn điệu quê hương đến gần hơn với du khách, làm phong phú thêm trải nghiệm khi về thăm miền di sản.

Đình làng Đông Môn - di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, nơi gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng truyền thống.

Sức sống của Tây Đô còn hiện hữu trong những nếp nhà cổ được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tại thôn Tây Giai, gia đình ông Phạm Ngọc Tùng vẫn bảo tồn ngôi nhà cổ có niên đại hơn 200 năm. Với kiến trúc đặc sắc, ngôi nhà không chỉ là tài sản của một gia đình mà còn là một phần ký ức làng quê, góp thêm điểm nhấn cho hành trình khám phá Thành nhà Hồ.

Từ sự hỗ trợ của dự án trùng tu nhà cổ dân gian, gia đình tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị công trình, gắn bảo tồn với phát triển du lịch.

Ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi tại thôn Tây Giai - nơi lưu giữ dấu ấn kiến trúc và nếp sống của người dân vùng di sản.

Một điểm đến khác không thể bỏ qua là chùa Thái Bình, còn gọi là chùa Bèo. Gắn với quá trình khai hoang, lập làng Bèo Thôn và được xây dựng vào cuối thế kỷ XIV, ngôi cổ tự mang vẻ đẹp hài hòa giữa giá trị tâm linh và cảnh quan thiên nhiên. Chùa hiện lưu giữ 9 pho tượng cổ thời Lê Trung hưng cùng nhiều hiện vật thờ tự có giá trị như bát hương đá, cây đèn gỗ, lục bình sứ, giá treo chuông và chuông đồng. Những di vật này góp phần phản ánh trình độ mỹ thuật, kiến trúc qua các thời kỳ, đồng thời tạo nên chiều sâu văn hóa cho vùng đất Tây Đô.

Chùa Thái Bình - ngôi cổ tự lưu giữ nhiều pho tượng cổ và hiện vật có giá trị văn hóa, nghệ thuật.

Hiện nay, xã Tây Đô có 20 di tích, gồm 1 di sản văn hóa thế giới, 1 di tích quốc gia và 18 di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc cấp tỉnh. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để địa phương tiếp tục bảo tồn di sản, xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống bản địa.

Từ những bức tường thành đá, mái chùa cổ đến ngôi đình làng, nhà cổ và làn điệu dân ca, mỗi giá trị đều góp phần tạo nên giá trị riêng của Tây Đô. Khi di sản được gìn giữ bằng trách nhiệm của cộng đồng, được kết nối với hoạt động du lịch và đời sống hôm nay, miền đất kinh đô xưa sẽ không chỉ là nơi tìm về quá khứ, mà còn mở ra những cơ hội phát triển bền vững cho tương lai.