Minh bạch điều phối, bảo vệ người hiến khi sửa Luật Hiến, ghép, lấy mô, tạng

Sáng 17/8, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). 

Hội nghị diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia chủ trì hội nghị tại điểm cầu Bộ Y tế. Cùng tham dự tại điểm cầu này có đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục, Viện, Bệnh viện thuộc và trực thuộc Bộ Y tế; một số thành viên Tổ soạn thảo đến từ các bộ, ngành; lãnh đạo một số Sở Y tế...

GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu chỉ đạo hội nghị tại điểm cầu Bộ Y tế.  Ảnh: Trần Minh

Đề xuất một số hình thức mở rộng nguồn hiến tạng

Các đại biểu đã nghe đại diện tổ soạn thảo thông tin về dự thảo Luật, những nội dung đã tiếp thu, chỉnh sửa sau lần họp góp ý trước đó. 

Thông tin tại hội nghị cho biết, sau gần 20 năm thực hiện Luật năm 2006, thực tiễn y học và yêu cầu quản lý đã thay đổi rất nhiều. Ngày 12/8 vừa qua, Chính phủ đã thống nhất 8 chính sách của dự án Luật tại Nghị quyết số 226.

Về mở rộng nguồn hiến, dự thảo bổ sung hiến từ người chết tuần hoàn, điều chỉnh độ tuổi và điều kiện hiến, kể cả một số trường hợp người dưới 18 tuổi. Về người hiến còn sống, dự thảo đề xuất thay vì như trước đây người 18 tuổi là đủ điều kiện được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống, tuy nhiên tại dự thảo, Bộ Y tế đề xuất người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trong trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình, người hiến phải từ đủ 25 tuổi;

Về điều phối và phân bổ mô, tạng, dự thảo đồng thời xây dựng một cơ chế điều phối thống nhất hơn đối với hoạt động ghép mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, việc điều phối được thực hiện trên phạm vi toàn quốc thông qua Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người do Trung tâm Điều phối Quốc gia quản lý, vận hành.

Các trường hợp đã hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não, chết tuần hoàn phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời lên hệ thống này.

Đại diện Tổ soạn thảo thông tin về dự thảo Luật.  Ảnh: Trần Minh

Một vấn đề nữa là phạm vi điều chỉnh đối với máu, tế bào, sản phẩm từ tế bào, và ngân hàng mô.

Vấn đề tiếp theo là quyền lợi của người hiến tạng. Theo dự thảo, người đã hiến bộ phận cơ thể khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến bộ phận cơ thể người tại cơ sở y tế; được khám sức khỏe định kỳ miễn phí; được cấp thẻ BHYT miễn phí.

Cùng đó, người đã hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cũng được ưu tiên ghép mô, bộ phận cơ thể người khi có chỉ định ghép của cơ sở y tế và được trao chứng nhận đã hiến mô, bộ phận cơ thể theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Người đã hiến mô, bộ phận cơ thể sau chết não, chết tuần hoàn và hiến xác được thực hiện chế độ tổ chức tang lễ, mai táng di hài; được trao chứng nhận đã hiến mô, bộ phận cơ thể theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan liên quan quy định cụ thể về các quyền lợi này. Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định cụ thể chế độ tài chính về chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ, cấp thẻ BHYt miễn phí cho người đã hiến bộ phận cơ thể và các nội dung liên quan

Các đại biểu cũng đã thảo luận về những nội dung còn băn khoăn, cần làm rõ để khi Luật được thông qua mang tính khả thi cao. 

Các đại biểu phát biểu tham luận, trao đổi tại hội nghị.  Ảnh: Trần Minh

'Mở rộng cơ hội cứu người nhưng không đánh đổi bằng sự an toàn của người hiến'

Phát biểu kết luận hội nghị, GS.TS Trần Văn Thuấn đề nghị Tổ soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến với tinh thần cầu thị, đồng thời phải bám sát 8 chính sách đã được Chính phủ thông qua.

Theo GS.TS Trần Văn Thuấn, mỗi quy định trong dự thảo Luật cần trả lời được ba câu hỏi: Có đúng chính sách không? Có đủ chính sách không? Và có thực hiện được trong thực tế không?

Đây là những yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm dự thảo Luật vừa đáp ứng định hướng chính sách, vừa có tính khả thi khi triển khai, tránh tình trạng quy định được ban hành nhưng khó áp dụng trong thực tiễn.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đề nghị tiếp tục rà soát kỹ những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền của người hiến và người được ghép, đặc biệt là quy định về độ tuổi, điều kiện và sự tự nguyện hiến; hiến từ người chết não, chết tuần hoàn và lấy bộ phận cơ thể từ người hiến còn sống.

Theo đó, nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội cứu người nhưng tuyệt đối không đánh đổi bằng sự an toàn của người hiến, đồng thời không tạo bất kỳ khoảng trống nào cho hoạt động mua bán, môi giới mô và tạng.

Lãnh đạo Bộ Y tế cũng đề nghị Tổ soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu những ý kiến hợp lý của Bộ Tư pháp, trong đó cần làm rõ phạm vi khái niệm mô và các đối tượng liên quan, tránh cách hiểu khác nhau khi triển khai Luật.

Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, TS.BS Hà Anh Đức thay mặt Tổ soạn thảo trao đổi, làm rõ thêm nội dung của dự thảo Luật.  Ảnh: Trần Minh

Minh bạch điều phối, bảo đảm công bằng trong ghép tạng

Một nội dung được Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh là hoàn thiện cơ chế điều phối quốc gia theo hướng công khai, minh bạch, có thể kiểm tra và truy xuất. Theo đó, danh sách chờ, tiêu chí ưu tiên, quá trình điều phối và kết quả ghép cần được quản lý trên một hệ thống thống nhất.

"Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là nền tảng bảo đảm công bằng và niềm tin xã hội đối với hoạt động hiến ghép", GS.TS Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cũng đề nghị rà soát phạm vi điều chỉnh đối với máu, mô, tế bào, sản phẩm từ tế bào và ngân hàng mô.

Theo định hướng này, Luật nên tập trung quy định những nguyên tắc lớn, ổn định; trong khi các tiêu chuẩn, quy trình chuyên môn có tính kỹ thuật và thường xuyên thay đổi nên giao Chính phủ, Bộ Y tế quy định để bảo đảm tính linh hoạt và khả năng thích ứng.

Việc phân định rõ nội dung nào cần quy định trong Luật, nội dung nào giao cho văn bản dưới luật sẽ góp phần hạn chế tình trạng phải sửa đổi Luật khi các yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật thay đổi theo thời gian.

Các điểm cầu tham dự hội nghị.  Ảnh: Trần Minh

Chuẩn bị nguồn lực để Luật có hiệu lực là triển khai được ngay

Một yêu cầu khác được lãnh đạo Bộ Y tế đặt ra là phải đồng bộ ngay từ khâu xây dựng Luật đối với nguồn lực thực hiện, cơ chế tài chính và quyền lợi người hiến.

Các nội dung về chi phí hồi sức, bảo quản, vận chuyển, điều phối và hệ thống thông tin cũng cần được tính toán đầy đủ, tránh để khi Luật có hiệu lực mới phát sinh những khoảng trống trong tổ chức thực hiện.

GS.TS Trần Văn Thuấn đề nghị đồng thời chuẩn bị sớm các nghị định, thông tư và quy trình chuyên môn để khi Luật được ban hành có thể triển khai ngay, không để xảy ra khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn giao Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và Tổ soạn thảo tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại hội nghị; phân loại rõ nội dung tiếp thu, nội dung cần tiếp tục nghiên cứu và những nội dung không tiếp thu phải có giải trình thuyết phục, hợp lý.

Đồng thời, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và Tổ soạn thảo cần phối hợp chặt chẽ với Vụ Pháp chế và các đơn vị liên quan để rà soát tính thống nhất của toàn bộ dự thảo.

Theo GS.TS Trần Văn Thuấn, thời gian từ nay đến các mốc trình Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội không còn nhiều. Do đó, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và Tổ soạn thảo cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bám sát tiến độ, không để chậm ở bất kỳ khâu nào.

"Càng gấp thì càng phải chặt chẽ"- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, đồng thời cho rằng đây là đạo luật liên quan trực tiếp đến sinh mạng, quyền con người và niềm tin của xã hội. Vì vậy, tuyệt đối không được vì áp lực tiến độ mà hạ thấp yêu cầu về chất lượng dự thảo Luật.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Trần Minh