Mở đường cho ngành dầu khí bước vào chu kỳ tăng trưởng mới

Đây là một trong những nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp nhấn mạnh tại Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức chiều 29/10.

Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy Đào Quang Bính phát biểu. Ảnh: BTC

Luật Dầu khí mới mở đường thu hút đầu tư

Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam Đào Quang Bính cho rằng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới sẽ kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn cung ổn định và nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên.

Trong khi đó, ngành dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức như suy giảm sản lượng tự nhiên tại các mỏ chủ lực, biến động địa chính trị, thị trường năng lượng toàn cầu và áp lực chuyển dịch năng lượng để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Theo ông Bính, đột phá về thể chế là một trong những động lực quan trọng để ngành dầu khí vượt qua những thách thức này, thu hút đầu tư và phát triển bền vững.

Luật Dầu khí năm 2026, được thông qua ngày 23/8 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, được kỳ vọng tháo gỡ các vướng mắc kéo dài, hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư, chia sẻ rủi ro và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Đức Hiếu phát biểu. Ảnh: BTC

Ông Phan Đức Hiếu, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đánh giá Luật Dầu khí mới tiếp tục mở đường cho phát triển, góp phần giải phóng nguồn lực đầu tư và đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), đồng thời cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư dầu khí.

Theo đại biểu, một số cam kết trong hợp đồng dầu khí có thể được điều chỉnh theo cơ chế luật định mà không phải thực hiện lại toàn bộ quy trình điều chỉnh, phê duyệt hợp đồng. Quy định này góp phần giảm thủ tục, tăng tính linh hoạt trong quá trình triển khai dự án.

Luật cũng tạo điều kiện phát triển dịch vụ dầu khí và một số hoạt động ngoài khơi gắn với dầu khí, trong đó có thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Các chính sách ưu đãi được thiết kế phù hợp hơn với đặc thù những dự án đòi hỏi vốn lớn, rủi ro cao và thời gian thu hồi vốn dài.

Tiến sĩ Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng Phòng Kinh tế Ngành và Địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phát biểu. Ảnh: BTC

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, TS. Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng phòng Kinh tế Ngành và Địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng cần tiếp tục rà soát, tháo gỡ khó khăn đối với các dự án quy mô lớn, có yêu cầu kỹ thuật phức tạp.

Đặc biệt, cơ chế khuyến khích đầu tư phải phù hợp với tính chất rủi ro của hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí. Việc phối hợp giữa các khâu trong chuỗi khí - điện cũng cần được tăng cường, tránh tình trạng thiếu đồng bộ ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Cần cơ chế chia sẻ rủi ro để phát triển chuỗi năng lượng

Từ góc độ doanh nghiệp, Phó Trưởng ban Chiến lược Petrovietnam Đặng Thanh Tùng cho biết, Tập đoàn xác định 5 định hướng phát triển, gồm nâng cao hiệu quả hoạt động cốt lõi, phát triển chuỗi giá trị tích hợp, hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng, mở rộng có chọn lọc sang các lĩnh vực năng lượng mới và nâng cao năng lực khoa học công nghệ, năng lực quốc tế.

Để thực hiện các mục tiêu này, theo ông Tùng, doanh nghiệp cần môi trường chính sách minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Dầu khí, Luật Điện lực và các quy định về đất đai, môi trường.

Đáng chú ý, các dự án năng lượng quy mô lớn cần cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng bao tiêu đầu ra và cơ chế giá rõ ràng để có thể huy động nguồn vốn dài hạn.

Bên cạnh đó, quy hoạch cần được thực hiện theo hướng tích hợp, kết nối đồng bộ nguồn cung với thị trường tiêu thụ, hệ thống cảng, kho, đường ống và khu công nghiệp. Đây là điều kiện để hạn chế rủi ro phát sinh, tránh đầu tư thiếu đồng bộ và nâng cao hiệu quả toàn chuỗi.

Toàn cảnh diễn đàn

Ngoài tháo gỡ rào cản đầu tư, các đại biểu cho rằng ngành dầu khí cần chuyển mạnh sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên.

Trong đó, phát triển chế biến sâu, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ được xác định là những hướng đi quan trọng. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa và chuyển đổi số cũng có thể giúp nâng cao năng suất, tối ưu vận hành và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Với kinh nghiệm triển khai các công trình biển cùng hệ thống hạ tầng hiện có, ngành dầu khí còn có tiềm năng tham gia phát triển điện gió ngoài khơi, hydro xanh, amoniac xanh và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon.

Theo các chuyên gia, việc mở rộng sang những lĩnh vực này vừa tạo dư địa tăng trưởng mới, vừa giúp ngành thích ứng với xu hướng chuyển dịch năng lượng và mục tiêu giảm phát thải.

Các ý kiến tại Diễn đàn thống nhất rằng hoàn thiện hành lang pháp lý cần gắn với đổi mới mô hình phát triển, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Khi các vướng mắc về đầu tư, cơ chế giá và chia sẻ rủi ro được giải quyết, ngành dầu khí sẽ có thêm điều kiện huy động nguồn lực, bảo đảm an ninh năng lượng và đóng góp vào tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.