Mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe về thể chất lẫn tinh thần của người cao tuổi đang trở thành một trong những lực cầu tăng trưởng mạnh và bền vững nhất. Đây không đơn thuần là bài toán an sinh xã hội mà còn là không gian phát triển dịch vụ đầy tiềm năng, đặc biệt tại các đô thị lớn như TPHCM.

Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và đến tháng 3-2025, cả nước có gần 17 triệu người cao tuổi. Trong đó, TPHCM có khoảng 1,6-1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11-12% dân số, là địa phương có tốc độ già hóa nhanh nhất cả nước.

Con số này dự báo tiếp tục gia tăng khi tuổi thọ trung bình ngày càng được nâng cao, trong khi mức sinh duy trì ở mức thấp trong thời gian dài. Áp lực lên hệ thống y tế, an sinh xã hội và cấu trúc dịch vụ đô thị ngày càng lớn. Dù vậy, ở góc độ phát triển, chính áp lực đó lại mở ra cơ hội.

Với hơn 1,6 triệu người cao tuổi cùng một số lượng lớn người dân trung niên đang bước vào giai đoạn nghỉ hưu, TPHCM hội tụ đủ điều kiện để hình thành một thị trường dịch vụ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi quy mô lớn, đa dạng và có chiều sâu. Nhu cầu không dừng lại ở khám chữa bệnh thông thường mà trải rộng sang phục hồi chức năng, dinh dưỡng lão khoa, chăm sóc tại nhà, hỗ trợ sống độc lập và nhất là chăm sóc sức khỏe tâm thần, một mảng còn rất thiếu trong hệ thống hiện tại.

Sức khỏe tinh thần của người cao tuổi thường bị xem nhẹ dù các vấn đề như trầm cảm, lo âu, suy giảm nhận thức và cô đơn xã hội đang ở mức đáng báo động. Với nhịp sống đô thị hóa nhanh, cấu trúc gia đình nhiều thế hệ dần nhường chỗ cho các hộ hạt nhân, nhiều người cao tuổi phải đối mặt với sự thiếu kết nối và thiếu hỗ trợ tinh thần.

Chính vì vậy, mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện - tích hợp thể chất lẫn tinh thần, đang trở thành xu hướng tất yếu và là hướng đầu tư có giá trị bền vững.

Để khai thác tiềm năng này, hệ sinh thái dịch vụ cần được xây dựng đồng bộ. Mô hình chăm sóc nên chuyển mạnh từ dưỡng lão nội trú sang "già hóa tại chỗ" - ưu tiên chăm sóc tại nhà và cộng đồng, trong đó các trung tâm phục hồi chức năng đóng vai trò hạt nhân kết nối.

Công nghệ, bao gồm AI, thiết bị theo dõi sức khỏe từ xa, robot hỗ trợ sinh hoạt và hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông, trở thành trụ cột quan trọng giúp nâng cao khả năng sống độc lập và giảm gánh nặng cho người thân. Song song đó, các nền tảng số về sức khỏe tâm thần - tư vấn trực tuyến, kết nối cộng đồng, chương trình trị liệu phi thuốc dược, mở ra cơ hội tiếp cận rộng rãi với chi phí phù hợp.

TPHCM còn có lợi thế phát triển thành trung tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi của cả khu vực, gắn kết với du lịch nghỉ dưỡng sinh thái và các dịch vụ trị liệu chuyên sâu. Quy hoạch đô thị cũng cần tích hợp nhu cầu của người cao tuổi, hướng đến môi trường không rào cản, thân thiện và kết nối - đặc biệt thông qua các mô hình "làng trong phố" gắn với hệ thống metro, giúp người cao tuổi dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế và sinh hoạt.

Về tài chính, nên xây dựng hệ thống đa trụ cột: bên cạnh an sinh hiện có, thúc đẩy bảo hiểm chăm sóc dài hạn, hưu trí cá nhân thương mại và huy động vốn tư nhân qua các Quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REITs) dành cho hạ tầng chăm sóc người cao tuổi. Các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98, mô hình PPP và sandbox công nghệ sẽ là đòn bẩy quan trọng để thu hút nhà đầu tư chiến lược và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực này.

Tốc độ già hóa dân số không thể đảo ngược nhưng cách nhìn nhận và ứng phó với nó, có thể thay đổi. Khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, về thể chất lẫn tinh thần, ngày càng lớn và đa dạng, đây chính là thời điểm để chuyển hóa thách thức thành cơ hội, biến áp lực nhân khẩu học thành động lực phát triển một ngành dịch vụ y tế - xã hội có chiều sâu, nhân văn và bền vững.

NGUYỄN QUÂN CÁT