Mô hình ESG: Chìa khóa mở rộng năng suất xanh

Tọa đàm “Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp” quy tụ các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận ESG

Tại Hội thảo “Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp” vừa tổ chức - trong khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, nhấn mạnh mối quan hệ ngày càng chặt chẽ giữa năng suất và phát triển bền vững.

Theo ông Trần Hậu Ngọc, ESG không chỉ là câu chuyện về báo cáo hay công bố thông tin. Điều quan trọng là các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị phải được chuyển hóa thành những hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh cụ thể, từ đó giúp doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, giảm lãng phí, nâng cao năng lực quản trị và hướng tới phát triển bền vững.

Đặc biệt, ESG và chuyển đổi xanh không còn là vấn đề riêng của các tập đoàn đa quốc gia. Yêu cầu từ thị trường quốc tế, nhà đầu tư, khách hàng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tác động ngày càng trực tiếp đến doanh nghiệp ở mọi quy mô.

“ESG không nên được nhìn nhận đơn thuần là một yêu cầu về báo cáo hay tuân thủ. ESG cần được gắn với quá trình cải thiện năng suất và tạo ra những kết quả thực chất trong hoạt động sản xuất, kinh doanh”, ông Trần Hậu Ngọc nhấn mạnh.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, bà Yulia Dobrolyubova, Chuyên gia APO, Trưởng bộ phận Phát triển bền vững doanh nghiệp và Biến đổi khí hậu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết cách nhìn về ESG đang thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tiếp cận các vấn đề môi trường, trách nhiệm xã hội hay phát triển bền vững từ góc độ tuân thủ, ESG hiện được nhìn nhận rộng hơn, gắn với quản trị rủi ro, nhận diện cơ hội và tạo giá trị.

Theo bà Yulia Dobrolyubova, khoảng 96% trong số 250 doanh nghiệp lớn nhất thế giới xét theo doanh thu đã thực hiện báo cáo về phát triển bền vững, trong khi 93% nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân được khảo sát trên toàn cầu cho rằng tập trung vào ESG sẽ tạo ra những cơ hội đầu tư mạnh mẽ.

Đối với Việt Nam, xu hướng này đang tạo ra sức ép ngày càng rõ nét, đặc biệt từ thị trường châu Âu. Các yêu cầu liên quan đến phát thải khí nhà kính, dữ liệu khí hậu, chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc, tính bền vững và khả năng tuần hoàn của sản phẩm đang trở thành những vấn đề doanh nghiệp xuất khẩu phải chuẩn bị.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì coi ESG là một nhiệm vụ quá lớn và tốn kém, chuyên gia APO khuyến nghị bắt đầu từng bước. Doanh nghiệp có thể đánh giá mức độ trưởng thành ESG hiện tại, đối chiếu với một khuôn khổ quốc tế được công nhận, đồng thời tận dụng những hệ thống quản lý và chứng nhận đã có như ISO 9001, ISO 14001.

Việc ưu tiên cũng cần dựa trên nhu cầu thực tế của khách hàng và các bên liên quan, đồng thời doanh nghiệp cần chủ động tính toán chi phí ESG ngay trong kế hoạch đầu tư, thay vì chỉ thực hiện khi phát sinh yêu cầu.

Biến ESG thành năng suất đo được

Từ góc độ nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng ESG không nên bị xem là chi phí tuân thủ mà có thể trở thành động lực nâng cao năng suất và thúc đẩy đầu tư xanh.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TPHCM trình bày tham luận tại hội thảo.

Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản. Dẫn số liệu PwC Vietnam, ông Nguyễn Hồng Quân cho biết 32% hội đồng quản trị doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn không tham gia vào ESG, trong khi chỉ 13% thể hiện vai trò lãnh đạo chủ động, mang tính chiến lược.

Khoảng cách về năng lực cũng là vấn đề đáng chú ý khi 61% doanh nghiệp chưa cam kết thực hiện ESG cho rằng thiếu hụt kiến thức là rào cản chính. Đáng nói, dù 82% doanh nghiệp có thu thập dữ liệu ESG, chỉ khoảng một phần mười sử dụng công cụ phân tích kinh doanh để biến dữ liệu thành những nhận định có giá trị chiến lược.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, kinh tế tuần hoàn chính là cơ chế vận hành giúp biến các nguyên tắc ESG thành hành động và số liệu có thể đo lường. Việt Nam đã có khung chính sách về kinh tế tuần hoàn tại Quyết định 222/QĐ-TTg, cùng khung kỹ thuật quốc tế IWA 48:2024. Vấn đề tiếp theo là chuyển hóa những khung này thành các chương trình và chỉ tiêu cụ thể tại doanh nghiệp.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Đào Thị Thanh Ngân, Trưởng ban Xây dựng phát triển chiến lược, Công ty CP Nhựa Thiếu niên Tiền Phong cho biết doanh nghiệp xác định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là “giấy thông hành” để tăng năng suất mà không đánh đổi môi trường. Dữ liệu ESG được đưa vào quá trình ra quyết định vận hành, kết hợp với các hệ thống quản lý chất lượng, môi trường, an toàn và năng lượng.

Năm 2024, tổng phát thải của doanh nghiệp đạt 257.601,54 tấn CO₂e, trong đó Scope 3 chiếm 86,55%. Con số này cho thấy phần lớn phát thải nằm ở chuỗi cung ứng, đồng nghĩa bài toán giảm carbon không thể chỉ giải quyết trong phạm vi nhà máy mà phải kéo theo nhà cung cấp và các đối tác cùng chuyển đổi.

Ở khâu năng lượng, doanh nghiệp tiết kiệm 487.464 kWh trong năm 2024; nước làm mát tại các xưởng tiêu thụ cao được tuần hoàn 100%. Cùng năm, 4.968,54 tấn nhựa phế phẩm được tái chế, tương ứng 3,75% sản lượng được đưa trở lại sản xuất.

Ở trụ cột xã hội, doanh nghiệp ghi nhận 0 tai nạn lao động, 100% người lao động được khám sức khỏe định kỳ và tỷ lệ nữ lãnh đạo đạt 30,43%.

Trong quản trị chuỗi cung ứng, tỷ lệ mua sắm ESG hiện đạt 14,49%, hướng tới 40% vào năm 2030. Lộ trình 2026-2030 đặt mục tiêu 5% điện mặt trời, 20% REC, tiết kiệm 600.000 kWh vào năm 2026, hướng tới Net-Zero vào năm 2030.

Những con số này cho thấy ESG chỉ thực sự tạo giá trị khi được gắn với các chỉ tiêu vận hành cụ thể: tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, tái sử dụng nguyên liệu, bảo đảm an toàn lao động và xanh hóa chuỗi cung ứng.

Thông điệp từ hội thảo: "ESG cần được chuyển hóa từ các nguyên tắc và yêu cầu thành những hành động cụ thể, những chỉ tiêu có thể theo dõi và những kết quả có thể đánh giá".