'Mở khóa' cơ chế đặc thù, tạo lực đẩy mới cho Thủ đô

Từ cơ chế tài chính đặc thù, thu hút nguồn lực chất lượng cao đến phân cấp phân quyền mạnh mẽ, các ý kiến tại hội thảo được kỳ vọng sẽ đặt nền móng pháp lý vững chắc để Hà Nội bứt phá, lan tỏa vai trò đầu tàu trong kỷ nguyên mới.

Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì hội thảo. Ảnh: H. Hà.

Từ “quản lý” sang “kiến tạo”

Điểm chung dễ nhận thấy trong các tham luận là sự đồng thuận cao về cách tiếp cận mới trong xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi). Nếu như trước đây, pháp luật chủ yếu mang tính quản lý hành chính, thì lần sửa đổi này hướng tới vai trò kiến tạo phát triển, trao nhiều quyền chủ động hơn cho chính quyền thành phố.

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn, bối cảnh phát triển hiện nay với tốc độ đô thị hóa nhanh, sự bùng nổ của công nghệ và các mô hình kinh tế mới đòi hỏi Hà Nội phải có một khung thể chế linh hoạt, vượt trội. Thực tiễn cho thấy, nhiều “điểm nghẽn”, như: Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng… không thể giải quyết triệt để nếu thiếu những cơ chế đặc thù đủ mạnh.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn phát biểu. Ảnh: H.Hà.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được đánh giá đã thể hiện rõ tinh thần đổi mới khi đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Việc trao thêm nhiều thẩm quyền cho Hà Nội được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động trong quản lý và điều hành. Tuy nhiên, đi cùng với phân quyền là cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Nêu quan điểm về chủ trương này, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) gửi tham luận tới hội thảo nêu rõ, dự thảo Luật đã có bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo; cơ chế "xin phép" sang cơ chế "phân quyền tối đa" rất đáng ghi nhận. Với 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó 85 thẩm quyền hoàn toàn mới chưa có trong pháp luật hiện hành, đây thực sự là một cuộc cách mạng thể chế ở cấp địa phương.

Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, Hà Nội hiện có hơn 380.000 doanh nghiệp, chiếm khoảng 30% tổng số doanh nghiệp cả nước. Vì vậy, mọi thay đổi về thể chế tại Thủ đô đều có tác động lan tỏa rộng. Điều cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không chỉ là chính sách tốt, mà là khả năng thực thi trên thực tế.

Điều 4 dự thảo Luật đã thể chế hóa nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Đây là điều mà cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi từ lâu. Trong thực tế, một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất mà doanh nghiệp gặp phải khi đầu tư tại Hà Nội là tình trạng "trên phân quyền nhưng dưới không dám quyết", hoặc "có thẩm quyền nhưng thiếu hướng dẫn nên không triển khai được". Việc phân quyền tối đa, toàn diện, kèm theo cơ chế theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh (khoản 4 Điều 4) sẽ giúp khắc phục tình trạng này.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: H. Hà.

Đặc biệt, quy định cho phép HĐND và UBND thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện (Điều 8) là một bước tiến rất quan trọng.

Doanh nghiệp kỳ vọng đây sẽ là công cụ để Hà Nội thực sự "cắt giảm thủ tục" thay vì chỉ "rà soát thủ tục" như trước đây. Một điểm nữa được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao là việc cho phép thành phố chủ động điều chỉnh thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Cùng với đó, cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho các mô hình kinh tế mới phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy vậy, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, doanh nghiệp cũng thẳng thắn bày tỏ lo ngại về tình trạng “chính sách hay nhưng chậm triển khai”. Thực tế Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đi vào đời sống cho thấy, từng xảy ra với nhiều cơ chế đặc thù trước đây khi thiếu văn bản hướng dẫn đồng bộ, khiến doanh nghiệp khó tiếp cận.

Do đó, cần quy định rõ thời hạn ban hành văn bản dưới luật, đồng thời công khai tiến độ thực hiện để bảo đảm tính minh bạch, tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Cơ chế tài chính - “điểm tựa” để phát triển

Một nội dung quan trọng khác được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế tài chính, ngân sách đặc thù cho Thủ đô.

Theo các tham luận, đây chính là “điểm tựa” để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Dự thảo Luật đưa ra nhiều đề xuất đáng chú ý, như: Cho phép toàn bộ số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu trung ương hưởng 100% trên địa bàn so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao sẽ được bổ sung có mục tiêu trở lại cho thành phố.

Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu phát biểu. Ảnh: H.Hà

Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu cho rằng, cơ chế này sẽ tạo dư địa tài chính lớn hơn, giúp thành phố chủ động đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, cải thiện môi trường sống, đồng thời, tạo động lực mạnh mẽ cho công tác quản lý thu, chống thất thu, mở rộng cơ sở thuế, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Nguồn bổ sung có mục tiêu này bảo đảm tính linh hoạt trong sử dụng, cho phép thành phố chủ động bố trí cho các nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách như đầu tư hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, cải thiện môi trường, phát triển giao thông công cộng khối lượng lớn, từ đó, bảo đảm vai trò điều tiết của ngân sách trung ương, vừa tạo không gian tài chính rộng mở cho Thủ đô.

Đặc biệt, việc cho phép khai thác nguồn thu từ tín chỉ carbon, phát hành trái phiếu xanh… được đánh giá là phù hợp với xu hướng phát triển bền vững.

Về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, HĐND thành phố có thẩm quyền quy định chế độ tự chủ kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc thuộc phạm vi quản lý của thành phố; đồng thời cho phép bảo lãnh cho đơn vị sự nghiệp công lập vay vốn từ các tổ chức tín dụng để đầu tư trang thiết bị công nghệ cao. Đây là bước tiến quan trọng trong đổi mới quản lý tài chính công, chuyển từ tư duy “bao cấp” sang “tự chủ, tự chịu trách nhiệm”, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và chất lượng cung cấp dịch vụ công.

Bên cạnh đó, việc trao quyền để Hà Nội có thể hỗ trợ các địa phương khác, đầu tư các dự án liên vùng cũng thể hiện rõ vai trò “đầu tàu” của Thủ đô trong phát triển kinh tế - xã hội.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện thể chế và tài chính, nhiều ý kiến tại hội thảo còn tập trung vào định hướng phát triển đô thị của Hà Nội trong thời gian tới.

Theo đó, Thủ đô cần tận dụng cơ hội từ Luật Thủ đô (sửa đổi) để thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, gắn với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Đây được xem là giải pháp căn cơ để giải quyết bài toán ùn tắc giao thông, đồng thời giảm ô nhiễm môi trường - những vấn đề đang gây nhiều áp lực cho thành phố.

Ngoài ra, việc khai thác các không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian tầm thấp, kinh tế ban đêm… cũng được đề xuất nhằm tạo thêm dư địa tăng trưởng. Đồng thời, tăng cường liên kết vùng được xem là yếu tố quan trọng để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm, lan tỏa phát triển tới các địa phương lân cận.

Các đại biểu cho rằng, cần thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra chặt chẽ, gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi, tăng cường sự tham gia giám sát của người dân và doanh nghiệp để bảo đảm tính minh bạch.

Nhiều ý kiến cũng đề xuất xây dựng hệ thống đánh giá định kỳ việc thực hiện Luật, qua đó kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm Luật Thủ đô (sửa đổi) luôn phù hợp với thực tiễn và có khả năng thích ứng cao.

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là công cụ pháp lý, mà còn là nền tảng để kiến tạo không gian phát triển mới cho Hà Nội.

Khi được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Ông Phan Chí Hiếu cho biết, toàn bộ các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ được cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, nghiên cứu, chọn lọc để hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) với chất lượng cao nhất trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Việc lắng nghe đầy đủ ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp được xác định là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm dự thảo Luật vừa mang tính đột phá, vừa khả thi trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Hà Phong