Mở không gian phát triển mới từ hành lang kinh tế đường sắt

Thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế bằng đường sắt

Thực tiễn phát sinh yêu cầu điều chỉnh

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, việc điều chỉnh chủ trương đầu tư xuất phát từ nhiều yếu tố mới như việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số và những nội dung hợp tác được thống nhất trong Tuyên bố chung Việt Nam-Trung Quốc tháng 4/2026, trong đó có định hướng thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế bằng đường sắt.

Bên cạnh đó, quá trình rà soát cũng cho thấy nhiều dự án quy mô lớn được bổ sung quy hoạch trong khu vực tuyến đường sắt đi qua, làm phát sinh yêu cầu điều chỉnh đối với dự án. Trên cơ sở đánh giá về kỹ thuật và khả năng kết nối, Chính phủ thống nhất áp dụng hệ thống tiêu chuẩn đường sắt của Trung Quốc nhằm bảo đảm đồng bộ trong vận tải liên vận quốc tế.

Theo đề xuất, dự án sẽ bổ sung đoạn tuyến Yên Viên-Gia Lâm dài khoảng 8,4km cùng hai nhánh kết nối các tuyến đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng. Đồng thời, đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng được điều chỉnh từ phương án đầu tư phân kỳ đường đơn sang đầu tư hoàn chỉnh đường đôi. Sau điều chỉnh, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án dự kiến khoảng 289 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 86 nghìn tỷ đồng so với phương án đã được Quốc hội thông qua trước đó.

Thống nhất cao với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án, đại biểu Quốc hội Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) cho rằng, hiệu quả của dự án không chỉ được đánh giá bằng năng lực vận tải mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra không gian phát triển mới. Với tổng suất đầu tư gần 290.000 tỷ đồng, đây không chỉ là dự án giao thông mà còn là cơ hội để phát triển ngành cơ khí - chế tạo, điện kim và vật liệu trong nước; coi dự án là cơ hội để phát triển các công nghiệp trong nước và nâng cao năng lực tự chủ.

Do đó, cần phát triển dự án thành một hành lang kinh tế đường sắt. Chính phủ nghiên cứu quy hoạch đồng bộ các trung tâm logistic, khu công nghiệp và khu đô thị dọc tuyến; đồng thời, bảo đảm kết nối hiệu quả tuyến đường sắt với hệ thống cảng biển phía sau và các khu kinh tế trọng điểm; xây dựng cơ chế nhằm ưu tiên khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu chuỗi cung ứng của dự án trên cơ sở đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và cạnh tranh.

Đồng thời, đề nghị quy định lộ trình nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để từng bước làm chủ công nghệ đường sắt; tạo điều kiện để doanh nghiệp sản xuất thép, cơ khí và vật liệu xây dựng đủ năng lực tham gia cung ứng cho dự án. Điều này không chỉ phát huy năng lực sản xuất trong nước mà còn góp phần nâng cao giá trị gia tăng, tạo việc làm và tăng sức mạnh cạnh tranh của nền công nghiệp quốc gia, đại biểu Quốc hội Hà Thị Anh Thư khẳng định.

Bố trí vốn phù hợp, bảo đảm tính khả thi

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng đánh nêu vấn đề, tổng mức đầu tư điều chỉnh dự kiến tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định. đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) cho rằng, nguồn vốn chưa xác định rõ chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất lớn tới tính khả thi của dự án cũng như tiến độ của dự án. Do vậy, đại biểu đề nghị giữ nguyên cụm từ “chậm nhất” trong dự thảo Nghị quyết để ràng buộc trách nhiệm về tiến độ thực hiện dự án.

Về vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ hơn cơ sở xác định tổng mức đầu tư của dự án.dự kiến tổng mức đầu tư điều chỉnh tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định và tính khả thi của nguồn vốn… đánh giá tổng kinh phí đã thực hiện, phương án quản lý, khai thác hoặc sử dụng đối với diện tích này và có giải pháp xử lý phù hợp nhằm phòng, chống thất thoát, lãng phí nguồn lực nhà nước.

Ở góc độ địa phương, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) cũng khẳng định việc điều chỉnh chủ trương đầu tư là rất cần thiết để cụ thể hóa quyết sách của Đảng về mục tiêu tăng trưởng GDP và kết nối hạ tầng quốc tế. Song đại biểu đề xuất, Chính phủ cần bổ sung phương án bảo tồn các di tích lịch sử, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tại các khu vực mà tuyến đường sắt đi qua. Đồng thời cần nghiên cứu phương án tạo việc làm và bảo đảm quyền lợi cho người lao động, đặc biệt là lao động tại chỗ và phương án chuyển tiếp việc làm sau khi kết thúc thi công.

Đặc biệt, Dự án ước tính có tác động đến khoảng 25.000 dân, trong đó có khoảng 10.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn 6 tỉnh, thành phố. Vì vậy cần đánh giá kỹ tác động đối với không gian văn hóa vùng cao, sinh kế của các nhóm dân cư yếu thế và tác động xã hội đối với môi trường sống của cư dân. Việc xây dựng hạ tầng xã hội như trường học, trạm y tế, các thiết chế văn hóa tại các khu tái định cư cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ công chất lượng hơn, bảo đảm nguồn vốn bồi thường được giải ngân kịp thời, tránh các khiếu kiện phức tạp về an sinh xã hội, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến khẳng định.

Để bảo đảm triển khai thực hiện Dự án theo đúng tiến độ, một số đại biểu Quốc hội đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ việc huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài; bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ và không làm ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực của các chương trình, dự án quan trọng quốc gia khác; định kỳ báo cáo Quốc hội về tình hình thực hiện Dự án.

Không chỉ vậy, Chính phủ cần tăng cường giám sát độc lập, công khai nguyên nhân phát sinh chi phí, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình triển khai; đồng thời, thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư nhằm bảo đảm người dân có nơi ở và điều kiện sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, đại biểu Quốc hội Hà Thị Anh Thư đề nghị.