Một năm về chung một nhà...

Ăn cơm mới, nói chuyện cũ

Rất nhiều người ở Quảng Trị (cũ) đã được sinh sống, học tập, công tác, lập gia đình và an cư lạc nghiệp ở miền quê mới, có nhiều tình cảm nặng sâu và cả những đóng góp đáng kể cho một nơi "đất lành chim đậu".

Còn nói về phía Quảng Bình, nay gọi là Bắc Quảng Trị thì với riêng tôi, một người làm báo lâu năm, lăn lộn khá nhiều, tôi cũng rất ấn tượng với ba câu chuyện mà mình đã ghi nhận và viết thành tác phẩm báo chí từ trước khi hợp nhất tỉnh. Đó là những câu chuyện nổi bật về nghĩa tình cao cả như thể anh em.

Cảnh Dương thơ mộng nằm kề dòng sông Roòn - Ảnh: P.X.D

Lại nhớ những ngày rong ruổi dọc biển Quảng Bình (cũ), ra tận làng Cảnh Dương nổi tiếng, cách Đèo Ngang có mươi cây số, nay thuộc xã Hòa Trạch, tỉnh Quảng Trị. Đây là một trong “bát danh hương” đất Quảng Bình, gồm: Lệ Sơn, La Hà, Cảnh Dương, Thổ Ngọa, Văn La, Võ Xá, Cổ Hiền, Kim Nại. Cảnh Dương là làng cá voi nổi tiếng của duyên hải miền Trung. Đây còn là chiếc nôi đầu tiên cung cấp nhân lực cho “Đoàn tàu không số” nổi tiếng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Lúc trước tôi cứ ngỡ chọn Cảnh Dương là do gần đường vào miền Nam, rút ngắn khoảng cách đi lại trong vận tải vũ khí.

Nhưng ra ở lại Cảnh Dương vài ngày mới hiểu thêm một điều hết sức quan trọng: Giọng nói của người dân nơi đây gần với giọng Quảng Ngãi (giọng phía Nam, lại cách xa giới tuyến, ít bị nghi ngờ). Đó cũng là một lợi thế cần khai thác khi gặp tàu tuần tra của đối phương trên biển thì dễ bề ứng phó hơn. Từ câu chuyện thực tế này mới thấy, nghiên cứu ngữ âm, phương ngữ không chỉ có ý nghĩa về mặt văn hóa, ngôn ngữ mà trong những hoàn cảnh đặc biệt còn trở thành một yếu tố phục vụ nhiệm vụ cách mạng, thể hiện sự linh hoạt của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Đó là con đường chi viện cho miền Nam thân yêu, trong đó có tuyến đầu Quảng Trị.

Cũng tại Cảnh Dương, tôi được nghe các ngư dân kể chuyện họ đã xung phong chi viện vũ khí trực tiếp cho chiến trường Trị Thiên ngay sau Tết Mậu Thân 1968. Một chuyến đi có thể nói dọc lằn ranh sinh tử bằng những con thuyền nhỏ bé giữa biển khơi với trùng trùng nguy hiểm chực chờ.

Tôi ấn tượng nhất là việc các thành viên trong đoàn thuyền đã được làm lễ truy điệu sống đến hai lần, một lần ở Cảnh Dương và lần thứ hai tại Vĩnh Linh, trước khi bước vào chuyến đi "một mất một còn" vượt qua vĩ tuyến 17 để chi viện cho chiến trường miền Nam. Chuyến đi ấy thành công sau khi họ vượt qua bom đạn, hiểm nguy, tù đày và vô vàn thử thách… Nghe lại câu chuyện hôm nay vẫn vẹn nguyên xúc động như mới diễn ra ngày hôm qua.

Và ngay trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, người Quảng Bình đã sẵn sàng nhường cơm sẻ áo, chia sẻ từng nguồn nước, từng hạt gạo, củ khoai với đồng bào tuyến lửa. Tiêu biểu là việc dẫn nước từ Bàu Nhum (thuộc huyện Lệ Thủy lúc bấy giờ) vào tưới mát cho hàng trăm ha lúa ở Vĩnh Linh. Trong mỗi bát cơm của người Quảng Trị khi ấy luôn có ân tình lặng lẽ của bà con Lệ Thủy…

Một năm nhìn lại

Khi có thông tin về việc hợp nhất tỉnh theo chủ trương của Trung ương, trong lòng nhiều người cũng không tránh khỏi những tâm tư, trăn trở. Bởi một sự thay đổi lớn bao giờ cũng kéo theo những tác động nhất định, từ bộ máy quản lý, công việc, sinh hoạt hằng ngày cho đến những câu chuyện riêng trong mỗi gia đình.

Nhớ lại thời điểm đầu khi triển khai việc hợp nhất tỉnh, nhiều phương án đã được đặt ra để bảo đảm hoạt động của bộ máy và ổn định đời sống cán bộ, công chức, viên chức, người lao động. Theo đó, tỉnh Quảng Trị (cũ) có hơn 6.800 cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể…; dự kiến gần 1.200 người sẽ ra công tác tại Đồng Hới và địa phương đã chuẩn bị nhà công vụ phục vụ cán bộ.

Ngành Đường sắt cũng có phương án mở tuyến tàu hỏa chở khách giữa Quảng Bình và Quảng Trị, cùng với các tuyến xe buýt phục vụ nhu cầu đi lại. Chính quyền tỉnh Quảng Trị cũng đã chủ động lên phương án hỗ trợ tiền tàu xe, tiền thuê nhà trọ cho cán bộ, viên chức thuộc diện trên trong 6 tháng đầu với mức 21,6 triệu đồng/người…

Đập thủy lợi Bàu Nhum, công trình tình nghĩa - Ảnh: P.X.D

Tuy nhiên, qua quá trình triển khai, thực tiễn cuộc sống đã đặt ra những yêu cầu mới, từ đó các chính sách, giải pháp cũng được điều chỉnh để phù hợp hơn. Chẳng hạn, tỉnh Quảng Trị gần đây đã có phương án bố trí, sắp xếp cho một số cán bộ, công chức, viên chức, người lao động về làm việc ở khu vực phía Nam. Đây là chủ trương nhận được sự đồng thuận, đánh giá tích cực.

Việc hợp nhất tỉnh cũng mở ra những lợi thế mới nếu được khai thác hiệu quả. Chẳng hạn, có thể xây dựng những hành trình du lịch liên vùng, đưa du khách từ Phong Nha-Kẻ Bàng ở phía Bắc đến với thắng cảnh Sa Mù ở phía Nam, với điều kiện giao thông ngày càng thuận tiện. Mới đây, ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy đặc khu Cồn Cỏ cũng đề xuất nghiên cứu mở tuyến du lịch từ Nhật Lệ-Bảo Ninh ra Cồn Cỏ nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của du khách…

Một năm đối với một tỉnh vừa hợp nhất là khoảng thời gian còn rất ngắn, trong khi khối lượng công việc phía trước vẫn còn bộn bề. Những thay đổi về tổ chức, bộ máy, phương thức vận hành chắc chắn cần thêm thời gian để hoàn thiện, cùng với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận và những giải pháp phù hợp, kịp thời. Một năm chỉ như bước khởi đầu, khi phía trước vẫn còn nhiều nhiệm vụ và những yêu cầu chính đáng từ thực tiễn cuộc sống. Trong đó, điều quan trọng là tiếp tục xây dựng bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả, nhất là ở cấp xã, phường-nơi người dân trực tiếp tiếp xúc và đánh giá chất lượng phục vụ. Thước đo cuối cùng chính là sự hài lòng của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Mượn cách nói của người xưa, bí quyết để thành công, suy cho cùng có thể gói gọn trong ba chữ công: Công tâm, công bằng và công khai. Tin rằng, với sự đồng lòng, chung sức của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân, tỉnh mới sẽ tiếp tục phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với truyền thống nghĩa tình đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.