Mở rộng đối tượng, bảo đảm thực chất quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý

Bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong việc tiếp cận công lý

Phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội), ĐBQH Lê Nhật Thành đánh giá Luật Trợ giúp pháp lý là “điểm tựa” pháp lý thiết yếu dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là những người cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đại biểu cho rằng, đây là một chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước, nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong việc tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng chính sách khác; đồng thời, thể chế đầy đủ chủ trương, quan điểm của Đảng được nêu rõ tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

ĐBQH Lê Nhật Thành phát biểu thảo luận tại Tổ 1

Bên cạnh đó, ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng, việc xây dựng và ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục đẩy mạnh thể chế hóa chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật nhà nước về công tác trợ giúp pháp lý trong giai đoạn hiện nay; khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017; ứng dụng khoa học, công nghệ; đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, ĐBQH Lê Nhật Thành góp ý vào một số nội dung cụ thể. Trước hết, về người được trợ giúp pháp lý quy định tại khoản 1 Điều 1 của dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung Điều 7 của Luật hiện hành), đại biểu đề nghị xem xét mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý đối với người dân tộc thiểu số sinh sống ở các xã khó khăn. Theo đại biểu, hiện nay, đối tượng này vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản như: ngôn ngữ, trình độ dân trí chưa cao, địa hình chia cắt, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh trình độ dân trí chưa đồng đều và năng lực tài chính hạn chế, việc bổ sung đối tượng này không chỉ là giải pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, mà còn là công cụ quản trị xã hội thiết yếu nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận công lý, bảo đảm tính thực chất của chính sách dân tộc trong tình hình mới. Theo đó, ĐBQH Lê Nhật Thành đề nghị chỉnh lý như sau: “6. Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người".

Bổ sung quy định đối với một số lĩnh vực được trợ giúp pháp lý

Liên quan đến quy định liên quan đến Trung tâm Trợ giúp pháp lý tại khoản 12 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 11 của Luật hiện hành), dự thảo đã lược bỏ tiêu chí về địa bàn khi thành lập Chi nhánh Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, đồng thời không còn cấp huyện. Theo đó, việc thành lập và xác định địa bàn đặt Chi nhánh được giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế của địa phương quyết định.

Về nội dung này, đại biểu cho rằng việc bỏ các tiêu chí cụ thể về địa bàn, đặc biệt là đối với các huyện vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nơi giao thông không thuận tiện và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý là chưa thực sự phù hợp với thực tiễn.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1

ĐBQH Lê Nhật Thành dẫn chứng, trên thực tế, người dân tộc thiểu số sinh sống tại các vùng này thường gặp nhiều khó khăn trong đời sống, đồng thời phải đối mặt với nhiều áp lực, vướng mắc pháp lý. Nhu cầu trợ giúp pháp lý của họ không chỉ giới hạn trong một lĩnh vực cụ thể mà trải rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, đất đai, nhà ở, môi trường, lao động… khi phát sinh tranh chấp. Trong khi đó, các nhóm đối tượng khác thường chỉ phát sinh nhu cầu trợ giúp pháp lý theo từng vụ việc hoặc lĩnh vực nhất định.

Chính vì vậy, việc thiếu các tiêu chí rõ ràng về đối tượng và địa bàn có thể dẫn đến nguy cơ phân tán nguồn lực, thiếu thống nhất trong tổ chức thực hiện, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

"Do đó, tôi đề nghị dự thảo Luật cần quy định cứng tiêu chí liên quan đến đối tượng, địa bàn, đặc biệt là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để thành lập Chi nhánh của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, bảo đảm thống nhất áp dụng trên phạm vi cả nước, tránh lạm dụng, phân tán nguồn lực, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích của đồng bào dân tộc thiểu số", ĐBQH Lê Nhật Thành nhấn mạnh.

Đối với lĩnh vực trợ giúp pháp lý, Khoản 1 Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành đang quy định loại trừ trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, có nhiều người thuộc diện trợ giúp pháp lý (ví dụ, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng yếu thế, người dân tộc thiểu số sinh sống tại miền núi, vùng có điều kiện kinh tế kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn) cần tư vấn, hỗ trợ pháp luật để làm kinh tế thoát nghèo hoặc để giải quyết những khó khăn về mặt pháp lý khi tham gia các hoạt động kinh tế như giao kết và thực hiện hợp đồng hợp tác kinh doanh, hợp đồng mua bán hàng hóa, vay nợ, thế chấp...

Tuy nhiên, ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng, hiện lĩnh vực kinh doanh, thương mại không thuộc lĩnh vực trợ giúp pháp lý nên các đối tượng trên không được trợ giúp pháp lý khi thực hiện các hoạt động lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Đại biểu cho rằng trong bối cảnh Đảng, Nhà nước ta đang chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, nhiều người thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo có nguyện vọng được tư vấn để đầu tư kinh doanh, vay vốn để làm kinh tế với mục đích thoát nghèo rất cần được trợ giúp pháp lý (nội dung này đã được xác định là một trong các vướng mắc về thể chế tại Báo cáo số 704/BC-BTP ngày 25/11/2025 của Bộ Tư pháp).

"Vì vậy, tôi đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về lĩnh vực kinh doanh, thương mại được trợ giúp pháp lý", ĐBQH Lê Nhật Thành đề xuất.