Mở rộng thị trường, giữ đà tăng xuất khẩu

Xuất khẩu tăng mạnh, áp lực nhập siêu gia tăng

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), xuất khẩu hàng hóa 9 tháng năm 2026 ước đạt 432,76 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ và vượt 7,3 điểm phần trăm so với kế hoạch 9 tháng. Riêng tháng 9, kim ngạch xuất khẩu đạt 57,93 tỷ USD, tăng 5,7% so với tháng trước và tăng 35,5% so với cùng kỳ.

Kết quả này cho thấy xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhập khẩu 9 tháng ước đạt 454,59 tỷ USD, tăng tới 36,9%, cao hơn 12,9 điểm phần trăm so với tốc độ tăng xuất khẩu. Riêng tháng 9, nhập khẩu đạt 59,08 tỷ USD, tăng 48,1% so với cùng kỳ. Nhập khẩu tăng nhanh đáp ứng nhu cầu nguyên liệu, máy móc và đầu vào cho sản xuất, nhưng cũng khiến cán cân thương mại 9 tháng chuyển sang nhập siêu khoảng 22 tỷ USD.

Sản xuất thép tại nhà máy thép Hòa Phát Dung Quất. Ảnh: Đức Thanh

Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn cho biết, bức tranh xuất nhập khẩu 9 tháng khá tích cực khi cả xuất khẩu và nhập khẩu đều đạt chỉ tiêu nhưng mức nhập siêu khoảng 22 tỷ USD là vấn đề cần tập trung xử lý trong những tháng cuối năm. Mục tiêu giảm mạnh mức nhập siêu từ nay đến hết tháng 12 là thách thức lớn.

Trong bối cảnh sức mua quốc tế thường tăng vào các dịp cuối năm như Noel và Tết Dương lịch, cơ quan quản lý kỳ vọng nhu cầu thị trường sẽ tạo thêm dư địa cho xuất khẩu. Song song với đó, các giải pháp kiểm soát nhập siêu đang được triển khai, trong đó Cục Xuất nhập khẩu đã làm việc với 15 doanh nghiệp sản xuất máy vi tính, điện thoại và 10 doanh nghiệp nhập khẩu nông sản lớn để tìm giải pháp phù hợp.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, việc kiểm soát nhập siêu cần gắn với thúc đẩy sản xuất trong nước, khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường và tăng cường cảnh báo sớm về thuế quan, phòng vệ thương mại, xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là hỗ trợ doanh nghiệp nâng chất lượng, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Từ mở thị trường đến đi sâu vào chuỗi phân phối

Ở góc độ xúc tiến thương mại, yêu cầu đặt ra không chỉ là tìm thêm thị trường mà phải giúp doanh nghiệp duy trì được đơn hàng và mở rộng thị phần.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) nhấn mạnh, trong những tháng cuối năm, Cục tiếp tục tập trung xúc tiến xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường. Trọng tâm là những doanh nghiệp đang có thị trường, năng lực sản xuất và hoạt động kinh doanh tốt để tiếp tục phát huy lợi thế.

Cùng với đó, Chương trình Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2030 (GoGlobal) được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm, hướng tới hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp chủ động vươn ra thị trường thế giới. Hội nghị công bố chương trình dự kiến tổ chức ngày 28/10/2026.

Tại các thị trường lớn, yêu cầu mở rộng xuất khẩu cũng đang chuyển từ xúc tiến đơn thuần sang kết nối sâu hơn với hệ thống phân phối.

Tại Hoa Kỳ, ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam cho biết, 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ đạt 137,42 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, chính sách thương mại tại thị trường này đang có những diễn biến nhanh, cùng các yêu cầu ngày càng cao về xuất xứ, chống chuyển tải, giá trị gia tăng và nguồn nguyên liệu. Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ đang theo dõi các cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức, dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng, hiệp hội và doanh nghiệp để cập nhật chính sách, cảnh báo rủi ro.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, bên cạnh xử lý các vụ việc cụ thể, cần hỗ trợ doanh nghiệp nâng giá trị gia tăng tại Việt Nam,

đa dạng hóa nguồn cung và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường Hoa Kỳ. Hoạt động xúc tiến cũng đang được chuyển mạnh sang kết nối trực tiếp với các hệ thống phân phối và nhà mua hàng lớn. Trong khuôn khổ Vietnam International Sourcing 2026, Thương vụ đã vận động, kết nối Walmart, Target, JCPenney với doanh nghiệp Việt Nam.

Tại Trung Quốc, ông Nông Đức Lai - Tham tán Thương mại Việt Nam, lưu ý doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh với hàng hóa từ nhiều quốc gia cũng như các nhà cung cấp Trung Quốc. Muốn tận dụng nhu cầu nhập khẩu, doanh nghiệp cần bảo đảm nguồn hàng, chất lượng, logistics và chủ động cập nhật quy định về thông quan, cửa khẩu.

Một yêu cầu khác được ông Nông Đức Lai nhấn mạnh là lựa chọn đúng đối tác, tập trung vào các nhà nhập khẩu có nhu cầu thực chất. Hoạt động kết nối cần được theo dõi sau xúc tiến, hướng tới chuyển các cuộc gặp thành đơn hàng và quan hệ thương mại ổn định.

Tại Canada, bà Trần Thu Quỳnh - Tham tán Thương mại Việt Nam cho biết, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada đạt khoảng 9 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026. Theo bà Quỳnh, việc nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược cần được cụ thể hóa bằng các chương trình hợp tác về năng lượng, công nghệ, công nghiệp và đầu tư, bên cạnh thúc đẩy xuất khẩu. Bà đề xuất phát triển các kênh phân phối trực tiếp và kết nối vận chuyển, nhất là đối với nông sản, thực phẩm có giá trị cao; đồng thời tăng mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đến phân phối.