Mối đe dọa với trung tâm năng lượng Saudi Arabia và bài toán khó của Tổng thống Trump

Một nhà máy lọc dầu của Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco ở Dammam, Saudi Arabia. Ảnh: THX/TTXVN

Trong bối cảnh nguồn cung thế giới vốn đã chịu nhiều sức ép, bất kỳ thiệt hại đáng kể nào đối với cơ sở xử lý dầu Abqaiq đều có thể đẩy giá dầu và giá nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo những hệ lụy không chỉ về kinh tế mà còn về chính trị, đặc biệt đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Theo truyền thông Qatar, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào Abqaiq, cơ sở xử lý dầu thô lớn nhất thế giới. Đây là mắt xích đặc biệt quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, có nhiệm vụ xử lý và ổn định khoảng 7% nguồn cung dầu thô thế giới. Nhiều hạng mục kỹ thuật cốt lõi của nhà máy được thiết kế chuyên biệt, khiến việc sửa chữa hoặc thay thế trong thời gian ngắn gần như không khả thi nếu bị hư hại nghiêm trọng.

Giới chuyên gia cho rằng nguy cơ hiện nay lớn hơn nhiều so với những biến động trước đây trên thị trường năng lượng. Trong khi các vụ gián đoạn tại eo biển Hormuz chủ yếu ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển dầu, Abqaiq lại được ví như “trái tim” của hệ thống xử lý nguồn cung. Khi phần dự phòng của thị trường gần như đã cạn kiệt, việc cơ sở này ngừng hoạt động dù chỉ trong thời gian ngắn cũng có thể khiến giá dầu thế giới tăng vọt.

Ông Thomas Warrick, cựu Phó Trợ lý Bộ trưởng phụ trách chính sách chống khủng bố thuộc Bộ An ninh Nội địa Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump và từng đến thăm Abqaiq, cho rằng đây là một trong những hạ tầng quan trọng nhất của ngành năng lượng toàn cầu. Theo ông, vai trò của Abqaiq đối với thị trường dầu mỏ có thể ví như kênh đào Panama đối với thương mại hàng hải, vì vậy cơ sở này cần được ưu tiên bảo vệ ở mức cao nhất.

Thực tế, Abqaiq từng là mục tiêu tấn công. Năm 2019, một cuộc tập kích nhằm vào cơ sở này đã khiến giá dầu thế giới tăng khoảng 20% chỉ sau một đêm, dù khi đó thị trường chưa rơi vào tình trạng căng thẳng như hiện nay. Nhà máy có thể khôi phục hoạt động sau khoảng một tuần do các hạng mục trọng yếu không bị hư hại.

Tuy nhiên, theo ông Greg Priddy, chuyên gia về gián đoạn thị trường năng lượng từng làm việc tại Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, nếu Abqaiq lần này chịu thiệt hại thực sự, quá trình phục hồi sẽ khó diễn ra nhanh như trước. Ông cho rằng đây là một trong những mắt xích quan trọng nhất của chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu; bất kỳ sự sụt giảm nào về sản lượng cũng sẽ khiến lượng dự trữ giảm nhanh hơn và làm giá dầu chịu áp lực tăng mạnh.

Không chỉ có vai trò xử lý dầu, Abqaiq còn nằm trong hệ thống đường ống cho phép Saudi Arabia vận chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày mà không phải đi qua eo biển Hormuz. Tuyến vận chuyển này đã góp phần hạn chế tác động của các diễn biến an ninh tại Trung Đông đối với nguồn cung toàn cầu. Nếu đường ống bị hư hại nghiêm trọng hoặc phải ngừng hoạt động một phần, thị trường có nguy cơ mất thêm một lượng lớn nguồn cung, khiến tình trạng thiếu hụt dầu trở nên trầm trọng hơn.

Theo ông Priddy, đây cũng là lý do Abqaiq từ lâu được xem là mục tiêu đặc biệt nhạy cảm. Ông cho rằng Iran trước đây hầu như tránh tấn công trực tiếp cơ sở này vì lo ngại sẽ phải đối mặt với những phản ứng mạnh từ cộng đồng quốc tế.

Tuy nhiên, đánh giá đó có thể đang thay đổi. Houthi tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số khu vực của tổ hợp Abqaiq trong những ngày gần đây. Ảnh vệ tinh cũng ghi nhận các cột khói bốc lên từ khu vực này, song hiện chưa thể xác định liệu đó có phải hậu quả của các cuộc tập kích hay không. Trong khi đó, Saudi Arabia chỉ xác nhận rằng các "nhóm vũ trang tại Iraq được Iran hậu thuẫn" đã tấn công các cơ sở dầu mỏ của nước này, nhưng không nêu rõ Abqaiq có nằm trong số các mục tiêu bị ảnh hưởng hay không.

Nếu các vụ việc vừa qua là bước mở đầu cho những cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào Abqaiq, tác động sẽ không chỉ dừng ở lĩnh vực an ninh năng lượng. Giá dầu tăng mạnh có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt tại nhiều nền kinh tế, trong đó có Mỹ. Điều này sẽ tạo thêm sức ép đối với Tổng thống Donald Trump, trong bối cảnh chính quyền của ông đang thúc đẩy các nỗ lực chấm dứt xung đột khu vực, còn vấn đề giá cả vẫn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Ngày 30/7, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ tăng cường các biện pháp đáp trả nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh sau các vụ tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia cũng như các cơ sở quân sự của Mỹ trong thời gian gần đây.

Tên lửa do lực lượng Houthi phóng từ Yemen. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo ông Mohammed al-Basha, nhà sáng lập Công ty tư vấn rủi ro Basha Report có trụ sở tại Washington và là chuyên gia về Yemen, các cuộc tấn công của Houthi đến nay chưa gây thiệt hại đáng kể nhưng cho thấy xung đột khu vực vẫn còn nhiều khả năng leo thang. Ông nhận định Tehran đang sử dụng sức ép quân sự như một công cụ nhằm tác động đến quan hệ giữa Saudi Arabia và Mỹ, đồng thời phát đi thông điệp rằng Iran có thể góp phần làm giảm căng thẳng thông qua ảnh hưởng đối với Houthi cũng như các nhóm vũ trang tại Iraq.

Đáng chú ý, các diễn biến mới xuất hiện trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu vốn đã ở trạng thái mong manh. Chỉ một tuần trước, giá dầu có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 5 sau khi các cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran tái diễn. Lượng dầu dự trữ trên thế giới hiện ở mức thấp, trong khi khả năng tiếp tục sử dụng nguồn dự trữ dầu chiến lược để bình ổn thị trường cũng ngày càng hạn chế. Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ trung bình đã trở lại trên ngưỡng 4 USD/gallon, tiếp tục gây sức ép lên người tiêu dùng.

Trong những tuần gần đây, Houthi và Saudi Arabia liên tục tiến hành các đòn đáp trả lẫn nhau, làm gia tăng nguy cơ phá vỡ lệnh ngừng bắn không chính thức được duy trì từ năm 2022. Theo giới phân tích, diễn biến này không chỉ đe dọa thêm một điểm nghẽn quan trọng của hệ thống năng lượng toàn cầu mà còn làm gia tăng rủi ro đối với toàn bộ hạ tầng dầu khí tại khu vực.

Ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Saudi Arabia dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho rằng các mối đe dọa nhằm vào hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia không còn là vấn đề riêng của Riyadh. Theo ông, mỗi rủi ro mới đều nhanh chóng được phản ánh vào giá dầu trên thị trường, và cuối cùng sẽ chuyển thành chi phí nhiên liệu cao hơn đối với người tiêu dùng ở nhiều quốc gia.