Mong có một 'Hiếu PC thứ hai' trong tương lai

Dự án bảo vệ người dùng mạng Internet mang tên Chống lừa đảo do Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) là thành viên sáng lập đoạt giải thưởng Make in Việt Nam năm 2022.

Đáng chú ý, người lập trình và cung cấp mã độc cho đường dây tội phạm này là N.V.X., một học sinh lớp 12 tại tỉnh Thanh Hóa.

Một học sinh lớp 12, tự học lập trình, rồi đi quá giới hạn. Câu chuyện ở Thanh Hóa khiến cho chúng ta thêm suy nghĩ, không chỉ là hành vi sai phạm, mà còn bởi phía sau đó là hình ảnh một người trẻ có năng lực, nhưng đã chọn nhầm hướng đi, vi phạm pháp luật.

Trước hết, cá nhân vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Pháp luật không thể có ngoại lệ, dù đó là ai. Sự nghiêm minh không chỉ để xử lý một cá nhân, mà còn để giữ ổn định xã hội và mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.

Nhưng bên cạnh sự nghiêm khắc ấy, ở khía cạnh khác, có lẽ không ít người sẽ mong muốn có sự thức tỉnh. Đằng sau hành vi sai trái, chúng ta còn thấy một học sinh chưa hoàn tất chương trình phổ thông nhưng có thể tiếp cận, làm chủ những kỹ thuật mà không phải ai cũng làm được. Năng lực ấy, nếu được đặt đúng chỗ, hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực công nghệ thông tin cho xã hội, thay vì trở thành mối nguy.

Bởi câu chuyện này khiến nhiều người nhớ đến Ngô Minh Hiếu - người được biết đến với cái tên Hiếu PC. Khi còn rất trẻ, Hiếu cũng từng bước vào thế giới công nghệ bằng sự tò mò và khả năng tự học vượt trội. Nhưng rồi, cũng chính từ đó, anh đã đi lạc hướng, tham gia đánh cắp dữ liệu quy mô lớn và phải trả giá bằng những năm tháng trong tù .

Điều đáng nói là cách Hiếu đã thức tỉnh và trở lại trên con đường chân chính. Sau thời gian chịu trách nhiệm trước pháp luật, Hiếu thay đổi, dùng chính hiểu biết của mình để hỗ trợ cơ quan chức năng, rồi trở về Việt Nam, tham gia xây dựng các dự án bảo vệ người dùng, giúp hàng chục nghìn nạn nhân tránh rủi ro trên không gian mạng.

Một bản án nghiêm khắc với các hành vi sai phạm là cần thiết. Nhưng có lẽ, điều quan trọng không kém là sau bản án đó, bạn trẻ có nhận ra cơ hội để sửa sai hay không. Đó không phải là điều dễ dàng, nhưng là điều có thể.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh khi mọi dữ liệu, giao dịch đều đặt ở môi trường mạng, thì rủi ro cũng trở nên phức tạp và khó lường hơn bao giờ hết bởi tội phạm công nghệ cao. Trong cuộc chiến đó, trách nhiệm không chỉ dừng ở việc phát hiện và xử lý vi phạm. Các cơ quan chức năng, cùng với hệ thống giáo dục và các tổ chức xã hội, cần đi xa hơn một bước, đó là: chủ động phát hiện, định hướng và bồi dưỡng những người trẻ có năng lực công nghệ. Khi một học sinh có thể tự học và tiếp cận đến trình độ kỹ thuật cao, đó vừa là tín hiệu đáng mừng, vừa là lời nhắc về khoảng trống trong việc phát hiện, định hướng và đào tạo.

Không thể để những năng lực ấy tự phát triển trong “vùng tối” của không gian mạng. Cần có những cách thức để phát hiện sớm, môi trường học tập, thực hành lành mạnh, những chương trình đào tạo gắn với đạo đức số và trách nhiệm công dân, để người trẻ hiểu rằng công nghệ không chỉ là kỹ năng, mà còn là trách nhiệm.

Với trường hợp ở Thanh Hóa, nhiều người sẽ hy vọng vào sự thay đổi. Nếu kịp nhìn lại và được tạo điều kiện, định hướng, cảm hóa thì sai lầm ấy chưa phải dấu chấm hết. Hy vọng
trong tương lai, sẽ có thêm “Hiếu PC” thứ hai với những dự án, việc làm có ích cho xã hội.

Đức Tùng