Một huyền thoại về kinh tế Mỹ đang lung lay

Trong nhiều năm, kinh tế Mỹ thường được mô tả bằng hình chữ K: một nhánh chữ K với người giàu tiếp tục giàu lên và chi tiêu mạnh, trong khi nhánh còn lại, các hộ gia đình thu nhập thấp ngày càng chật vật.

Tuy nhiên, dữ liệu mới cho thấy khoảng cách này đang thu hẹp, dù chưa biến mất.

Chữ K đang thu hẹp

Một xu hướng đáng chú ý xuất hiện trong dữ liệu của Bank of America vài tháng qua: khoảng cách chi tiêu giữa người Mỹ giàu và nghèo đang thu hẹp. Điều này đi ngược với hình ảnh quen thuộc về nền kinh tế Mỹ thời gian qua, khi người giàu ngày càng giàu còn nhóm thu nhập thấp bị bỏ lại phía sau, theo CNN.

Khái niệm “nền kinh tế hình chữ K” ra đời để mô tả chính sự phân hóa đó. Một nhánh của chữ K đi lên, đại diện cho nhóm có thu nhập và tài sản tăng mạnh; nhánh còn lại đi xuống, phản ánh những người ngày càng khó trang trải cuộc sống.

Trong những tháng gần đây, hai nhánh này bắt đầu tiến lại gần nhau.

Theo tổ chức nghiên cứu kinh tế PNC, chênh lệch tốc độ tăng chi tiêu giữa nhóm thu nhập cao và thấp trong tháng 6 ở mức thấp nhất trong 3 năm. Đến tháng 7, khoảng cách này chỉ còn 0,1%, giảm mạnh so với mức 5% một năm trước.

Bank of America cũng ghi nhận tín hiệu tương tự. Trong tháng 6, chi tiêu của người Mỹ thu nhập thấp tăng nhanh hơn nhóm thu nhập cao. Khoảng cách về chi tiêu cho các khoản không thiết yếu cũng thu hẹp xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2025.

Tiền lương đang đi theo hướng tương tự. Theo Bank of America, tăng trưởng thu nhập của người giàu và người nghèo gần như không còn chênh lệch trong tháng trước.

Một số yếu tố có thể lý giải sự thay đổi này, trong đó có các khoản hoàn thuế lớn hơn, chi tiêu tăng trong mùa World Cup và thị trường lao động tương đối ổn định.

Nhưng đây không hoàn toàn là hiện tượng mới. Từ năm 2019, thu nhập của nhóm lao động lương thấp đã tăng nhanh hơn để bắt kịp lạm phát. Các chương trình hỗ trợ của chính phủ trong đại dịch cũng giúp nhóm này củng cố tài chính.

Trong 7 năm qua, tài sản ròng của nhóm người Mỹ nghèo nhất tăng nhanh hơn tầng lớp trung lưu khá giả. Tài sản của tầng lớp trung lưu cũng tăng nhanh hơn nhóm 1% giàu nhất.

Một số nhà kinh tế vì thế cho rằng hình chữ K đang mất dần khả năng mô tả chính xác nền kinh tế Mỹ.

“Chúng ta đang chứng kiến một thứ giống chữ C hơn”, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói trong cuộc phỏng vấn với CNBC ngày 4/8. Theo ông, thu nhập của những người ở nhóm thấp hơn trong nền kinh tế đang tăng lên.

“Tôi đã phát ngán khi nghe về nền kinh tế hình chữ K”, Bessent nói. “Tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng nền kinh tế hình chữ K đã kết thúc”.

Christopher Nassetta, CEO Hilton, cũng nhận thấy khách hàng ở nhiều mức thu nhập đang tăng chi tiêu cho du lịch và lưu trú.

Brian LeBlanc, kinh tế gia cấp cao tại PNC, cho rằng câu chuyện về nền kinh tế hình chữ K hiện “không còn phù hợp như trước”.

“Chúng tôi không thấy các hộ gia đình thu nhập thấp đang trở nên khó khăn hơn. Khoảng cách vẫn tồn tại, nhưng không tiếp tục mở rộng”, ông nói.

Nhưng người nghèo vẫn chưa hết khó

Sự thu hẹp của chữ K không đồng nghĩa mọi người Mỹ đều đang khá lên.

David Woodyard, người điều hành Catholic Charities Dallas, là một trong những người nhìn thấy mặt khác của nền kinh tế. Tổ chức này đã hỗ trợ hơn 240.000 người trong năm qua và cung cấp khoảng 15 triệu suất ăn kể từ giữa năm 2025.

Khoảng 60% người nhận hỗ trợ thực phẩm quay lại ít nhất một lần.

“Chúng tôi chưa bao giờ bận rộn đến thế”, Woodyard nói.

Nếu lấy năm 2023 làm mốc, thay vì năm 2019, bức tranh cũng khác đáng kể. Khi đó, chi phí sinh hoạt tăng mạnh bắt đầu tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa các nhóm thu nhập.

Chi tiêu cho xăng là một ví dụ. Từ năm 2023, người Mỹ giàu có vẫn duy trì nhu cầu đi lại, trong khi người thu nhập thấp phải cắt giảm. Khoảng cách này càng nới rộng khi chiến tranh Iran khiến giá nhiên liệu biến động mạnh.

Heather Black, Phó chủ tịch phụ trách chiến lược của hệ thống 211 thuộc United Way Worldwide, cũng nhận thấy ngày càng nhiều người gặp khó khăn với những nhu cầu cơ bản.

Năm 2025, mạng lưới 211 thực hiện 6 triệu lượt kết nối người dân với các chương trình hỗ trợ nhà ở và thêm 3 triệu lượt liên quan đến chi phí điện, nước và tiện ích.

Các khoản hoàn thuế lớn trong mùa xuân có thể giúp một số gia đình thanh toán hóa đơn tồn đọng. Nhưng theo Black, đó chỉ là giải pháp tạm thời.

“Có thể lần này chúng ta trả được tiền thuê nhà quá hạn, nhưng đó không phải giải pháp. Nó chỉ như một miếng băng cá nhân”, bà nói.

Những rủi ro mới cũng đang xuất hiện. Thị trường lao động Mỹ bất ngờ mất việc làm trong tháng 7. Nếu đà giảm tốc tiếp diễn, tăng trưởng tiền lương có thể chững lại, doanh nghiệp hạn chế tuyển dụng hoặc bắt đầu sa thải.

Lạm phát và thuế quan tiếp tục gây áp lực lên người tiêu dùng, trong khi chiến tranh Iran đẩy thị trường xăng và dầu diesel vào trạng thái bất ổn.

Với các hộ gia đình thu nhập thấp, những cú sốc này khó có thể hấp thụ dễ dàng.

Javier Casillas, chủ cửa hàng Live Well Mattress & Furnishing Centres ở New Mexico, cảm nhận rõ điều đó. Cửa hàng có lãi đầu năm nhưng doanh số giảm mạnh từ tháng 3 và bắt đầu thua lỗ.

Khách hàng giàu vẫn mua các loại đệm cao cấp. Trong khi đó, ngay cả những sản phẩm giảm giá tới 80% cũng khó bán. Khu vực hàng thanh lý hiện chiếm khoảng một nửa cửa hàng.

Không thể dùng một chữ cái để mô tả cả nền kinh tế

Hình chữ K giúp mô tả một trong những vấn đề lớn nhất của kinh tế Mỹ sau đại dịch, khi sự phân hóa ngày càng rõ giữa các nhóm thu nhập.

Nhưng nó cũng có giới hạn. Kinh tế Mỹ trị giá khoảng 31.000 tỷ USD và bao gồm những nhóm dân cư có hoàn cảnh rất khác nhau. Trong khi một số hộ gia đình đang phải cắt giảm chi tiêu, nhiều người khác vẫn có đủ tài sản và thu nhập để tiếp tục mua sắm.

Các dữ liệu mới cho thấy người Mỹ thu nhập thấp đang tăng chi tiêu nhanh hơn nhóm giàu. Ảnh: Reuters.

Điều này giúp lý giải tại sao nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì sức chống chịu đáng kể. Doanh số bán lẻ tăng trong nhiều tháng, còn chi tiêu tiêu dùng tăng 3,2% trong quý II.

Vấn đề là những con số tổng thể không phản ánh đầy đủ trải nghiệm của từng nhóm người.

Khoảng cách giàu nghèo vẫn tồn tại. Những người thu nhập thấp khó mua nhà và ít có tài sản trên thị trường chứng khoán đang chịu bất lợi lớn hơn so với các hộ gia đình sở hữu nhà hoặc hưởng lợi từ đà tăng của thị trường tài chính.

Vì vậy, có thể chữ K đang thu hẹp, nhưng chưa thể nói nó đã biến mất.

Nền kinh tế Mỹ lúc này có thể giống nhiều chữ cái cùng lúc. Một người có thể đang sống ở nhánh đi lên của chữ C, trong khi người khác vẫn mắc kẹt ở nhánh đi xuống của chữ K.

Các số liệu kinh tế vĩ mô có thể thay đổi trước khi người dân cảm nhận được điều đó trong cuộc sống hàng ngày.