Một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Rút ngắn thủ tục hành chính, chính quyền gần dân hơn

LTS: Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương, người dân bày tỏ hài lòng khi quá trình thực hiện hồ sơ, thủ tục được nhanh hơn. Tuy nhiên, đi kèm với đó, khối lượng công việc tăng lên nhiều lần, cán bộ, công chức phải làm thêm giờ, thậm chí làm cả ngày cuối tuần để giải quyết kịp các hồ sơ, không để tồn đọng. Chính quyền các địa phương cũng nỗ lực tìm các giải pháp như ứng dụng công nghệ thông tin, mở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ để nâng cao năng lực chuyên môn. Vậy những điều đó liệu đã đủ nền tảng để cán bộ cấp cơ sở đáp ứng những yêu cầu công việc ngày càng cao và phức tạp?

* * *

Ngày 30-6-2025, các địa phương trên cả nước đã chính thức công bố nghị quyết của Quốc hội về sáp nhập tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đến nay, sau gần một năm triển khai, mô hình này bước đầu định hình cơ chế vận hành tương đối ổn định, thông suốt và đang chuyển sang giai đoạn nâng cao chất lượng thực thi, hướng tới hiệu lực, hiệu quả thực chất.

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV ngày 13-4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu một nguyên lý xuyên suốt cho vận hành mô hình này là: “Trung ương mạnh về định hướng chiến lược, thể chế và giám sát, địa phương mạnh về tổ chức thực hiện, trong đó cấp xã đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng vận hành của toàn hệ thống”. Đặc biệt, ông cho biết năm 2026, Trung ương đã xác định là “Năm cán bộ cơ sở”, do đó từng cơ sở phải thay đổi.

Người dân thực hiện giao dịch tại bộ phận một cửa của Trung tâm hành chính công xã Kiến Hải, TP Hải Phòng. Ảnh: NGỌC SƠN

Một cán bộ kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ

7 giờ 30 sáng, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của Trung tâm phục vụ hành chính công xã An Lão, TP Hải Phòng bắt đầu có đông người dân đến làm thủ tục. Có người đến làm chứng thực, có người hỏi thủ tục đất đai, người lớn tuổi nhờ hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến. Trên bàn làm việc của cán bộ, máy tính mở cùng lúc nhiều phần mềm như một cửa điện tử, quản lý văn bản…

Một cán bộ làm việc tại trung tâm kể trước đây mỗi cán bộ thường quen với một mảng cụ thể nhưng từ khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nhịp làm việc thay đổi rõ rệt. Cán bộ không chỉ tiếp nhận hồ sơ mà còn hướng dẫn người dân thao tác trực tuyến, kiểm tra dữ liệu, phối hợp với phòng chuyên môn và xử lý những vướng mắc phát sinh trong ngày.

“Nhiều người dân, nhất là người lớn tuổi, chưa quen thao tác điện tử nên vẫn cần cán bộ hỗ trợ khi thực hiện dịch vụ công trực tuyến” - cán bộ này cho biết.

Xã An Lão được hình thành trên cơ sở sáp nhập năm đơn vị hành chính cũ và một phần xã Thái Sơn, có quy mô hơn 47.100 dân với 34 thôn. Sau gần một năm sáp nhập, trung tâm phục vụ hành chính công xã chính thức đi vào hoạt động và tiếp nhận đến 22.384 hồ sơ, trong đó 21.894 hồ sơ trực tuyến, đạt 97,81%. Tỉ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,88%, chỉ 27 hồ sơ quá hạn.

Bà Phạm Thị Khuyên (ngụ xã Kiến Hải, TP Hải Phòng) nói từ khi vận hành mô hình mới, thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, công khai, minh bạch hơn, việc nộp hồ sơ trực tuyến giúp người dân giảm thời gian đi lại và tiết kiệm chi phí.

Để đạt được những kết quả đó là nhờ sự nỗ lực rất lớn của các cán bộ cấp xã. Theo bà Dương Thị Bích, Trưởng ban Xây dựng Đảng ủy, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND xã Kiến Hải, sau khi triển khai mô hình mới, cấp cơ sở tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển về trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng giải quyết công việc ngày càng cao. “Không ít cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều vị trí, trong khi biên chế chưa được bổ sung tương xứng với khối lượng nhiệm vụ” - bà Bích nói.

Tại đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, áp lực lại đến từ đặc thù địa bàn biển đảo. Địa phương này có diện tích 2.171,33 km², hơn 600 hòn đảo lớn nhỏ, dân số khoảng 54.600 người. Vận hành mô hình mới, số phòng chuyên môn giảm từ 10 xuống 5; số đơn vị sự nghiệp công lập giảm từ 37 xuống còn 20. Biên chế công chức được giao năm 2026 là 232 người nhưng hiện chỉ có 163 người.

Bộ máy tinh gọn nhưng khối lượng nhiệm vụ chuyển giao cho địa phương tăng lên rất nhiều, gần 1.000 nhiệm vụ. Một số lĩnh vực cần chuyên môn sâu như xây dựng, quy hoạch, tài chính còn thiếu nhân lực, hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị và phương tiện phục vụ công tác chưa đồng bộ.

Còn tại xã Thăng An, TP Đà Nẵng, sau hợp nhất còn nhiều tồn tại vướng mắc liên quan đến đất đai, trật tự xây dựng, vệ sinh môi trường. Hệ thống dữ liệu chưa chuẩn hóa, chưa đầy đủ, chưa đồng bộ… Trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức viên chức, lãnh đạo các phòng, ban chưa được đào tạo chuyên môn phù hợp với ngành, lĩnh vực phân công.

Sở Nội vụ đã tham mưu UBND TP Đà Nẵng hướng dẫn UBND các xã, phường về việc hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức để bổ sung nhân lực. Ảnh: TẤN VIỆT

Chuyển đổi số để giảm áp lực cho cơ sở

Với công việc ngày càng nhiều trong khi lực lượng cán bộ có hạn, nhiều địa phương đã áp dụng các mô hình mới để giảm tải áp lực và quản lý tốt hơn.

Tại đặc khu Vân Đồn, UBND đặc khu đã chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn rà soát toàn bộ chức năng, nhiệm vụ, xây dựng lại quy trình công tác, thiết lập cơ chế phối hợp liên thông giữa các đơn vị. Mục tiêu xuyên suốt là “không để sót việc, không để chồng việc, không để ách tắc việc”.

Một giải pháp mang tính đặc thù, sáng tạo của Vân Đồn là phân công cán bộ phụ trách trực tiếp 72 thôn, khu; đồng thời lập bảy tổ công tác tại các khu vực đảo, vùng sâu, vùng xa để tiếp nhận và xử lý nhanh các vấn đề phát sinh. Song song đó, Vân Đồn đã triển khai app Vân Đồn số, các nhóm Zalo kết nối giữa chính quyền với cơ sở, hệ thống truyền thanh thông minh và nhiều nền tảng số khác nhằm rút ngắn thời gian xử lý công việc.

Tương tự, tại xã An Lão, TP Hải Phòng, thông tin được triển khai đồng bộ trên hệ thống truyền thanh xã, trang thông tin điện tử xã, fanpage xã An Lão và các nhóm Zalo thôn. Thông qua theo dõi sát sao phản hồi của người dân trên các nền tảng mạng xã hội và nắm bắt ý kiến từ đội ngũ cơ sở, UBND xã đã kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; chủ động phát hiện và xử lý các thông tin sai lệch.

Xã Hòa Vang, TP Đà Nẵng, được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã Hòa Phong và Hòa Phú, có diện tích hơn 108 km2 với gần 27.000 nhân khẩu. Khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, xã chủ động đổi mới phương thức lãnh đạo và điều hành gắn liền với chuyển đổi số, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Theo ông Bùi Hồng Trung, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hòa Vang, chuyển đổi số đã giúp xã rút ngắn khoảng cách với nhân dân. Xã khai thác tối đa hệ thống thông tin tác nghiệp và chính quyền điện tử, điều hành hoàn toàn trên môi trường số, ứng dụng họp trực tuyến và ký số văn bản. Nhờ đó, thời gian xử lý công việc rút ngắn 20%-30%. Tỉ lệ hồ sơ thủ tục hành chính xử lý trực tuyến toàn trình đạt 91,43%, số hóa kết quả giải quyết thủ tục đạt 98,04% và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt 99,23%.

Trong đợt bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp mới đây, Hòa Vang đã xây dựng bản đồ số hóa các địa điểm bỏ phiếu bằng mã QR. Ngoài ra, xã cũng ứng dụng AI để trực quan hóa dữ liệu, triển khai mô hình “Chi bộ số” kết nối trực tuyến đến toàn bộ 21 chi bộ thôn, xóa khoảng cách địa hình đồi núi... “Việc làm chủ công nghệ chính là chìa khóa để xây dựng chính quyền cơ sở tự chủ, rõ trách nhiệm, luôn đồng hành và phục vụ nhân dân tốt nhất” - ông Bùi Hồng Trung nói.

Nhiều địa phương nhìn nhận mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo chuyển biến tích cực như bộ máy gọn hơn, cấp cơ sở chủ động hơn, thủ tục hành chính được công khai, minh bạch hơn. Ảnh: NS

Nâng cao chất lượng đội ngũ gắn với vị trí việc làm

Nhiều địa phương nhìn nhận mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo chuyển biến tích cực như bộ máy gọn hơn, cấp cơ sở chủ động hơn, thủ tục hành chính được công khai, minh bạch hơn. Dù vậy, để mô hình này vận hành bền vững, vấn đề then chốt là phải chuẩn hóa năng lực cán bộ cấp xã.

Ông Đinh Thành Đồng, Chủ tịch UBND xã An Lão, cho biết để bộ máy vận hành tốt hơn cần bố trí, sử dụng cán bộ theo vị trí việc làm, phù hợp năng lực và sở trường, gắn với yêu cầu nhiệm vụ trong mô hình mới, đồng thời chú trọng đào tạo kỹ năng chuyên môn và năng lực số. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ thông qua đào tạo, bồi dưỡng gắn với vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn.

Ông Đỗ Đức Hòa, Bí thư xã Kiến Hải, đánh giá một trong những khó khăn hiện nay là nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo ông Hòa, bên cạnh đào tạo thì cần quan tâm, xem xét điều chỉnh tiền lương cho đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với thực tiễn, giúp ổn định đời sống, tạo động lực để họ yên tâm công tác.

Tương tự, tại đặc khu Vân Đồn, chính quyền địa phương cũng chú trọng công tác đào tạo kỹ năng để cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Địa phương đã xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cho hơn 5.300 lượt học viên về kỹ năng sử dụng ứng dụng AI và nền tảng số trong xử lý công việc… Đáng chú ý, nơi đây đang rà soát, đánh giá chất lượng các bí thư chi bộ, trưởng thôn, trưởng khu nhằm phát huy vai trò là “cánh tay nối dài” của chính quyền trong quản lý địa bàn.

Theo ông Ngô Ngọc Hùng, Bí thư Đảng ủy xã Thăng An, TP Đà Nẵng, cần tổ chức các lớp bồi dưỡng cán bộ theo từng nhóm, gắn với lĩnh vực, nhiệm vụ, chuyên môn theo từng chức danh cụ thể. Trong đó có nhóm lãnh đạo, nhóm lãnh đạo quản lý và nhóm chuyên viên chuyên môn.

Đà Nẵng cũng cần điều động cán bộ chuyên môn cấp TP và những xã đang dư thừa về cho các địa phương đang thiếu hoặc cho phép xã tổ chức tuyển dụng công chức có chuyên môn về kế hoạch - tài chính, quy hoạch xây dựng, quản lý đất đai, công nghệ thông tin.

Ngoài ra, xã Thăng An cũng kiến nghị TP nghiên cứu điều chỉnh bộ tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân bảo đảm phù hợp với đặc điểm ngành, lĩnh vực theo phân cấp để làm cơ sở cắt giảm, điều động, luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ.

Đối với xã Thăng An, ông Ngô Ngọc Hùng cho hay sẽ tiếp tục rà soát lại đội ngũ, xây dựng bản mô tả công việc, khung năng lực của từng vị trí việc làm làm cơ sở bố trí cán bộ, đảm bảo đúng người, đúng việc.

Cùng với đó là tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình phát triển của địa phương bằng các diễn đàn lắng nghe, giải quyết trực tiếp ý kiến phản ánh, kiến nghị của nhân dân. Xã cũng thường xuyên tổ chức chương trình “Ngày thứ 7 lắng nghe dân nói” của người đứng đầu cấp ủy. Phân công lãnh đạo xã dự sinh hoạt chi bộ định kỳ để lắng nghe và giải quyết phản ánh của đảng viên tại địa bàn.

Làm việc cả ban đêm và ngày nghỉ để kịp giải quyết hồ sơ cho dân

Với các tỉnh, thành vùng ĐBSCL, sau gần một năm, chính quyền địa phương hai cấp cũng đã đạt nhiều kết quả tích cực, nâng cao mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Dù vậy, lãnh đạo các địa phương cũng chỉ ra những khó khăn, vướng mắc cần sớm được các cơ quan chức năng tháo gỡ.

Ông Trần Việt Thái, Chủ tịch UBND phường Ngã Năm, TP Cần Thơ, cho biết sau sáp nhập, địa phương được thừa hưởng cơ sở vật chất của thị xã Ngã Năm trước đây. Việc sắp xếp, tổ chức bộ máy cũng nhanh chóng ổn định.

Theo ông Thái, từ ngày 1-7-2025 đến nay, phường tiếp nhận hơn 14.200 hồ sơ, trong đó có 2.500 hồ sơ ngoài địa bàn, giải quyết hồ sơ phi địa giới hành chính. Dù lượng công việc rất lớn nhưng với sự hỗ trợ của các sở, ngành, phường vẫn đảm bảo tiến độ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Đặc biệt, thứ Bảy, Chủ nhật hằng tuần, phường cử cán bộ xuống hỗ trợ chứng thực tại nhà cho những người dân đi lại khó khăn, giúp giảm chi phí.

*****

Ý KIẾN:

Bà TRẦN THỊ KIM HOA, Giám đốc Sở Nội vụ TP Đà Nẵng:

Gặp vướng trong điều động nhân sự

Toàn TP Đà Nẵng hiện có 4.146 cán bộ, công chức và 31.487 viên chức cấp xã. Trong đó, viên chức sự nghiệp giáo dục và đào tạo là 30.560 người, viên chức sự nghiệp khác là 927 người.

55 xã, phường tại Đà Nẵng đang có số lượng cán bộ công chức cao hơn so với định mức, với số dư thừa là 504 người. Ngược lại, 34 xã, phường đang có số lượng thấp hơn so với định mức, thiếu 177 người. Còn lại có bốn xã, phường số lượng cán bộ công chức bằng định mức.

Sở Nội vụ đã tham mưu UBND TP hướng dẫn UBND các xã, phường về việc hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức theo Nghị định 173/2025 để bổ sung nhân lực hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Sở cũng tham mưu UBND TP phê duyệt danh mục vị trí công việc, số lượng chỉ tiêu hợp đồng nhiệm vụ của công chức tại các xã, phường để địa phương có cơ sở thực hiện quy trình ký kết hợp đồng lao động. Nhằm kịp thời bổ sung nhân sự, Sở Nội vụ đã báo cáo, xin chủ trương thực hiện tuyển dụng, tiếp nhận vào làm công chức.

Nhìn chung, các đơn vị, địa phương cơ bản đã hoàn thành công tác kiện toàn nhân sự cấp xã, bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn… Tuy vậy, thực tế công tác điều động công chức gặp vướng mắc. Tình trạng nơi có nhu cầu điều động thì không bố trí được, nơi tiếp nhận lại không thống nhất hoặc chưa sẵn sàng. Điều này gây khó khăn trong giải quyết công việc và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao tại địa phương.

Tình trạng thiếu biên chế tại một số xã, phường chưa được giải quyết triệt để; việc điều động, tăng cường đi cơ sở cũng gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân là thiếu công chức chuyên môn sâu, một số sở, ngành còn thiếu biên chế, khối lượng công việc lớn; một bộ phận công chức công tác còn tâm lý e ngại, chưa chủ động nhận nhiệm vụ tăng cường về các xã miền núi.

-----

Ông TRẦN VĂN HẢI, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong, TP Hải Phòng:

Mỗi cán bộ phải sử dụng tới 10 phần mềm để xử lý thủ tục

Theo quy định hiện nay, cấp xã có ba phòng chuyên môn. Mặc dù TP đã điều động, luân chuyển cán bộ giữa các đơn vị nhưng vẫn thiếu nhân lực, biên chế. Tình trạng này tập trung ở các lĩnh vực về quy hoạch, đô thị, công nghệ thông tin và tài chính.

Sau gần một năm thực hiện cho thấy một số bất cập trong thực hiện, như một phòng ban phải thực hiện 6-7 nhiệm vụ của sở. Anh em chúng tôi nói vui rằng trừ khi trưởng phòng phải là “siêu nhân” mới có thể biết hết được các lĩnh vực phải xử lý mà không bị vi phạm.

Năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu mới. Nhiều chủ tịch xã lần đầu tiên thực hiện những nhiệm vụ mà trước đây chưa từng làm như ký giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, điều chỉnh quy hoạch... Đây là vấn đề thực tế phát sinh do quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh, chưa có đủ thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng, dẫn đến tâm lý e ngại trách nhiệm, không dám làm của cán bộ cơ sở.

Bên cạnh đó, một số nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền nhưng thực chất vẫn mang tính dồn việc xuống cơ sở. Chẳng hạn, cấp xã được quyền ký một số thủ tục về đất đai nhưng vẫn phải có văn bản xin ý kiến các sở, ngành khiến quy trình bị kéo dài.

Về tổ chức bộ máy, ở cấp xã, TP Hải Phòng đang nghiên cứu phương án tách riêng phòng nông nghiệp và đất đai từ phòng kinh tế - hạ tầng. Tuy nhiên, theo tôi, nên quy định ở mức trần số lượng phòng chuyên môn và cho phép địa phương chủ động tổ chức phù hợp với đặc điểm quản trị đô thị hay nông thôn.

Mục tiêu của chính quyền địa phương hai cấp là gần dân hơn, sát dân hơn và phục vụ nhân dân nhanh hơn, hiện đại hơn. Tuy nhiên, tại địa phương, một cán bộ, công chức hành chính công đang phải sử dụng tới 10 phần mềm khác nhau để xử lý thủ tục hành chính, riêng lãnh đạo cũng phải quản lý khoảng ba phần mềm.

Nhiều phần mềm còn lỗi, dữ liệu chưa liên thông và chưa đầy đủ, đồng bộ dẫn đến việc khai thác và tổng hợp số liệu rất khó khăn. Hiện nay, cán bộ vừa phải làm trên phần mềm, vừa phải làm hồ sơ giấy gây mất rất nhiều thời gian, chưa tối ưu được thời gian xử lý thủ tục cho người dân…

TẤN VIỆT - ĐỨC MINH ghi