Một ngành công nghiệp chủ lực của Ukraine rơi vào tình trạng chưa từng có trong 100 năm

Thiệt hại tại nhà máy sản xuất thép Zaporizhstal sau cuộc tấn công của Nga. Ảnh: Zaporizhstal/Facebook

Theo bà Yulia Mendel, cựu phát ngôn viên của Tổng thống Volodymyr Zelensky, Ukraine đã trải qua một tuần trong tháng 9 không sản xuất thép. Trên mạng xã hội X ngày 29/9, bà cho biết các nhà máy lớn phải ngừng hoạt động sau những đợt tấn công dồn dập, khiến nhiều lò luyện kim bị hư hại.

Theo bà Mendel, chi phí để khởi động lại một lò luyện kim ít nhất khoảng 50 triệu USD, trong khi xây dựng một lò mới có thể tốn khoảng 500 triệu USD. Ngành xuất khẩu thép của Ukraine hiện thiệt hại khoảng 200 triệu USD/tháng.

Theo The Kyiv Independent, ngày 22/9, tổ hợp Interpipe Steel thông báo nhà máy cán ống đã ngừng hoạt động. Trước đó, ngày 18/9, các nhà máy luyện kim Zaporozhstal và Kametstal cũng được cho là đã dừng sản xuất. Một nhà sản xuất lớn khác là nhà máy Thép Dnepropetrovsk đã ngừng hoạt động do khó khăn tài chính. Nhà máy này tạm dừng hoạt động từ tháng 1/2022 và quy trình tuyên bố mất khả năng thanh toán đã được khởi động trong năm 2026. Đầu tháng 9, các vụ nổ cũng xảy ra tại cơ sở này.

Ngành thép mang lại cho Ukraine khoảng 6,2 tỷ USD nguồn thu ngoại tệ mỗi năm, là ngành xuất khẩu lớn thứ hai sau nông sản và chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Các doanh nghiệp thép lớn cũng đóng góp đáng kể cho ngân sách. ArcelorMittal Krivoy Rog đóng góp gần 8,5 tỷ hryvnia (189 triệu USD) mỗi năm; Interpipe Steel 5,56 tỷ hryvnia (123 triệu USD); Zaporozhstal 4 tỷ hryvnia (90 triệu USD); và Kametstal 2,5 tỷ hryvnia (56 triệu USD).

Đầu tháng 9, đại diện ngành thép đã cảnh báo Thủ tướng Serhii Koretskyi về tình hình nghiêm trọng và đề xuất các biện pháp hỗ trợ. Một phương án đang được thảo luận tại Quốc hội Ukraine là thành lập quỹ hỗ trợ ngành thép tương tự Quỹ Hỗ trợ Năng lượng Ukraine, huy động vốn từ các đối tác để giúp doanh nghiệp bị ảnh hưởng mua thiết bị thiết yếu từ châu Âu.

Ông Oleksandr Vodoviz, người đứng đầu văn phòng CEO tại Metinvest, cho rằng một quỹ phục hồi có thể hỗ trợ các nhà sản xuất trang trải chi phí sửa chữa khẩn cấp, khôi phục năng lực sản xuất và tăng khả năng chống chịu.

Trong khi đó, ông Kalenkov cho rằng Kiev cần đàm phán với các tổ chức tài chính như Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) để mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp luyện kim, trong đó có Metinvest.

Một sức ép khác là chi phí logistics tăng mạnh do hoạt động vận tải qua các cảng Biển Đen bị hạn chế. Ông Oleksandr Myronenko, Giám đốc Vận hành của Metinvest, cho biết chi phí vận chuyển một số mặt hàng, trong đó có than đá, bằng đường sắt hoặc qua các cảng của Ba Lan và Romania đã tăng 50-60%.

Theo ông Kalenkov, chính phủ Ukraine và các nước châu Âu có thể chia sẻ một phần chi phí này. Chi phí logistics thấp hơn cũng giúp doanh nghiệp nhập khẩu gang và phôi thép từ nước ngoài để cán tại các nhà máy ở Ukraine trong trường hợp chưa thể khôi phục hoàn toàn hoạt động luyện thép.

Việc mở lại tuyến vận tải qua Biển Đen được xem là yếu tố quan trọng đối với ngành thép Ukraine, bởi có thể giúp giảm chi phí logistics và tạo điều kiện nối lại xuất khẩu quặng sắt - nguyên liệu chủ chốt cho sản xuất thép - qua đó tạo nguồn thu ngay cả khi các nhà máy chưa thể hoạt động trở lại.