Một số mô hình Thành phố trực thuộc Trung ương trên thế giới

Tại Trung Quốc

Khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949, hệ thống chính quyền được tổ chức theo mô hình tập trung hóa mạnh mẽ. Quốc gia được chia thành nhiều cấp hành chính khác nhau, gồm: tỉnh, quận, huyện, thị trấn và làng, với chính quyền địa phương chủ yếu đóng vai trò thực thi các chính sách của trung ương mà không có nhiều quyền tự chủ.

Thành phố Busan bên bãi biển Songdo (Hàn Quốc).

Hiện nay, Trung Quốc có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm: 23 tỉnh, 5 khu tự trị, 4 thành phố trực thuộc trung ương (Bắc Kinh, Thiên Tân, Thượng Hải và Trùng Khánh) và 2 đặc khu hành chính (Hồng Kông và Ma Cao). Điểm đặc biệt của mô hình Trung Quốc là các thành phố trực thuộc trung ương không chỉ là khu vực đô thị, mà có thể bao gồm các quận đô thị, huyện và những khu vực nông thôn rộng lớn.

Tại Đức

Đức là một trong những quốc gia châu Âu có lịch sử phát triển đô thị từ sớm. Đến năm 1920, Đức đã thực hiện một trong những cuộc cải cách lãnh thổ đô thị lớn nhất ở châu Âu, qua việc ban hành Đạo luật Greater Berlin, quy định việc hợp nhất Berlin với 7 thành phố, 59 cộng đồng nông thôn và 27 khu điền trang.

Theo Luật Cơ bản năm 1949, Đức là nhà nước liên bang. Các bang là những đơn vị cấu thành liên bang. Mặc dù vậy, Berlin, Hamburg và Bremen lại có vị trí đặc biệt: Vừa là thành phố, vừa là bang. Chính quyền của các thành phố này không phải là chính quyền thành phố “trực thuộc Chính phủ Liên bang”, mà đồng thời thực hiện các chức năng của chính quyền đô thị và chính quyền bang.

Tại Nhật Bản

Tại Nhật Bản, đô thị Tokyo là một đơn vị hành chính cấp vùng có địa vị tương đương cấp tỉnh; chính quyền Tokyo đồng thời thực hiện nhiều chức năng quản trị đô thị vốn thường thuộc chính quyền thành phố. Theo chính quyền đô thị Tokyo, Tokyo không phải là một “thành phố” theo mô hình hành chính thông thường của Nhật Bản. Tokyo bao gồm 23 đặc khu, 26 thành phố, 5 thị trấn và 8 làng, với tổng dân số khoảng 14,27 triệu người vào tháng 10/2025. Cơ chế phân chia quyền lực giữa chính quyền Tokyo và 23 đặc khu đã được thiết lập.

Tại Hàn Quốc

Hàn Quốc có cách tổ chức mô hình thành phố đa dạng hơn. Hệ thống chính quyền địa phương có sự phân biệt giữa thành phố đặc biệt với thành phố đô thị lớn/thành phố trực thuộc đô thị cấp vùng, thành phố tự quản đặc biệt và các loại tỉnh.

Hiện nay, Seoul là thành phố đặc biệt, trong khi Busan, Daegu, Incheon, Gwangju, Daejeon và Ulsan là các thành phố đô thị lớn. Seoul có địa vị đặc biệt gắn với vị trí thủ đô, trong khi các thành phố đô thị lớn phản ánh vai trò của những trung tâm đô thị lớn.

Cách tiếp cận của Hàn Quốc cho thấy địa vị hành chính có thể được phân hóa theo chức năng và vị trí của từng đô thị. Một thành phố có thể cần cơ chế đặc biệt vì là thủ đô; các thành phố khác cần cơ chế tương thích với vai trò trung tâm kinh tế, công nghiệp hoặc vùng đô thị lớn.