Mùa hái 'lộc rừng' ở vùng cao Thái Nguyên

Trước đây, lá dong chủ yếu được người dân khai thác tự nhiên trong rừng. Đến khoảng giữa tháng Chạp, bà con lại lên rừng hái những lá to đẹp về chuẩn bị gói bánh chưng, bánh Tày cho gia đình hoặc bán trong những dịp chợ phiên. Tuy nhiên, khi nhu cầu thị trường ngày càng tăng, nguồn lá rừng không còn đáp ứng đủ, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đưa cây dong về trồng ngay tại nương đồi, vườn nhà, từng bước biến thứ “lộc trời” ấy thành cây trồng mang tính hàng hóa, cho thu nhập ổn định.

Vườn lá dong trở thành nguồn thu nhập chính của gia đình bà Triệu Thị Nhung, thôn Nà Ngò, xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên

Gia đình bà Triệu Thị Nhung, thôn Nà Ngò, xã Thượng Minh là một trong những hộ tiên phong đưa cây dong về trồng. Từ diện tích trồng ban đầu chỉ khoảng 1.000m², sau hơn 10 năm, gia đình bà đã mở rộng lên trên 5.000m². Lá được thu hái quanh năm, nhưng nhiều nhất là dịp Tết Nguyên đán. Trung bình mỗi năm, riêng tiền bán lá dong mang lại cho gia đình bà khoảng 100 triệu đồng, trở thành nguồn thu nhập chính.

Bà Nhung cho biết: “Cây này không mất nhiều công chăm sóc lắm, mà lá cây lại tiêu thụ tốt, người ta thường lấy đi gói xôi, gói bánh. Đặc biệt dịp gần Tết này bán chạy lắm, năm nào họ cũng mua nhiều. Không chỉ riêng bán ngày Tết mà ngày thường tôi cũng bán thường xuyên, quanh năm suốt tháng”.

Ông Đặng Ứng Hoa (Xã Phong Quang, tỉnh Thái Nguyên) thu hoạch lá dong bán dịp Tết

Tại nhiều xã vùng cao tỉnh Thái Nguyên, cây dong cũng đang được người dân phát triển mạnh. Ông Đặng Ứng Hoa, một hộ dân tại xã Phong Quang cho biết, đồi dong của gia đình hiện cũng cho thu hoạch quanh năm. Bà con lấy gốc dong về trồng dưới tán rừng, giúp nâng cao thu nhập trên một diện tích.

Cây dong khỏe, đẻ nhánh tốt, mỗi năm một gốc có thể cho hàng chục nhánh, mỗi nhánh thu từ 5–6 tàu lá. Lá sau khi cắt được bó gọn, bảo quản nơi râm mát có thể để cả tháng mà vẫn giữ được màu xanh và độ dai, nhờ vậy việc tiêu thụ rất thuận lợi, thu nhập cũng tăng hơn.

Ông Hoa phấn khởi: “Mọi năm dịp Tết được 7-8 triệu thôi, nhưng năm nay họ mua nhiều hơn, mình chăm sóc tốt hơn. Mỗi năm cắt 1 đợt lại phun 1 đợt thì nó không có sâu, tỉa cuống già vứt đi, chăm sóc đến bây giờ năm nay được khá lên, được hơn 10 triệu”.

Bà Hoàng Thị Quan ở Bản Châng, xã Phong Quang mang những bó lá dong ra chợ bán

Vào thời điểm này, tại hầu hết các chợ truyền thống, lá dong được bày bán nhiều với giá cả ổn định. Bà Hoàng Thị Quan ở Bản Châng, xã Phong Quang cho biết: “Năm nào cũng thế, Tết họ toàn lấy đi gói bánh, lá nhỏ, lá vừa vừa thì giá 1.000 đồng, lá to thì 2.000 đồng, nhưng cứ bán thế gia đình tôi cũng được 2-3 triệu đồng”.

Không chỉ người trồng, các thương lái, cơ sở gói bánh chưng cũng tất bật thu mua lá dong. Cùng với nếp mới, đỗ xanh, thịt lợn, những bó “lộc rừng” xanh mướt theo chân thương lái tỏa đi khắp nơi, góp phần làm nên hương vị Tết cổ truyền.

Chị Trần Thị Tuyết, một tiểu thương ở chợ Đức Xuân, tỉnh Thái Nguyên cho biết, lá dong ở các xã vùng cao phía Bắc tỉnh Thái Nguyên có ưu điểm là bản lá to, dày, xanh tự nhiên, khi luộc bánh giữ được màu đẹp và mùi thơm đặc trưng nên rất được thị trường ưa chuộng.

“Chúng tôi làm dịch vụ gói bánh thì yêu cầu lá phải đều, không rách, luộc lên bánh phải xanh và đẹp. Lá dong ở khu vực này chất lượng tốt nên dịp cuối năm này rất khan hiếm nên chúng tôi phải đặt hàng sớm để kịp các đơn đặt hàng gói bánh chưng”, chị Tuyết nói.

Từ những tàu lá dong từng được hái trong rừng, nay cây dong đã bén rễ trong vườn nhà hay dưới tán rừng trồng, trở thành cây hàng hóa mang lại sinh kế ổn định cho người dân vùng cao và giúp giữ trọn hương vị truyền thống khi Tết đến, Xuân về.

CTV Thúy Kiều-Công Luận/VOV Đông Bắc