Mùa hè thử thách của nông nghiệp châu Á

Nông dân phun thuốc trừ sâu trên cánh đồng rau ở Pakistan. Ảnh: AFP

Nguy cơ El Nino “phủ bóng” mùa vụ

Theo SCMP, giới khoa học cảnh báo nguy cơ hiện tượng El Nino có thể làm suy yếu lượng mưa trên diện rộng, đúng vào thời điểm then chốt của mùa gieo trồng.

Tại Ấn Độ, Cơ quan Khí tượng quốc gia dự báo, mùa mưa năm nay có thể thấp hơn trung bình, sau hai năm liên tiếp ghi nhận lượng mưa dồi dào. Đây là tín hiệu đáng lo ngại đối với nền nông nghiệp phụ thuộc lớn vào gió mùa.

Ở bang Kerala, nơi thường đón các cơn dông sớm trước mùa mưa chính từ tháng 3-5 để chuẩn bị đất trồng, tình trạng khô hạn bắt đầu xuất hiện, làm gián đoạn chu kỳ sản xuất quen thuộc của nông dân.

Không chỉ riêng Nam Á, tác động của El Nino có thể lan rộng khắp Đông Nam Á, gây ra tình trạng thiếu nước trên diện rộng. Hiện tượng này vốn đặc trưng bởi sự nóng lên của vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương, làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, gây mưa lớn ở một số khu vực nhưng lại dẫn đến hạn hán ở nơi khác.

Hạn hán nghiêm trọng gây thiệt hại nặng nề tại Đông Nam Á, đặc biệt ở Philippines với tổn thất hàng tỷ peso trong nông nghiệp và thủy sản.

Trong khi đó, cú sốc khác đến từ thị trường năng lượng đang khiến tình hình thêm trầm trọng. Tình hình căng thẳng tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung khí đốt, đặc biệt là từ Qatar - một trong những nhà sản xuất khí tự nhiên hàng đầu thế giới.

Khí đốt là nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất phân bón, đặc biệt là urê. Khi nguồn cung bị thắt chặt, giá phân bón tăng vọt, đẩy nông dân vào thế khó khi họ phải giảm sử dụng phân bón, ảnh hưởng năng suất và chấp nhận chi phí cao hơn trong bối cảnh lợi nhuận vốn đã mỏng.

Áp lực nguồn cung còn đến từ các quốc gia xuất khẩu lớn. Tại Úc, tình trạng khô hạn kéo dài cùng với thiếu hụt vật tư nông nghiệp đã khiến diện tích gieo trồng giảm xuống mức thấp nhất trong 7 năm. Là một trong những nước xuất khẩu lúa mì chủ chốt, bất kỳ sự sụt giảm sản lượng nào tại đây cũng có thể tác động dây chuyền đến thị trường toàn cầu.

Theo nhà phân tích Gnanasekar Thiagarajan, sự kết hợp của các yếu tố bất lợi này đang tạo ra kịch bản đáng lo ngại: Đây là thời điểm bước vào mùa gieo trồng, nhưng lại đối mặt với nguy cơ xuất hiện El Nino mạnh. Tình trạng khô hạn sẽ diễn ra trên diện rộng.

Cánh đồng khô cằn do hạn hán. Ảnh: VCG

Tăng tốc ứng phó, củng cố an ninh lương thực

Tại Indonesia, quốc gia có thể chịu ảnh hưởng của “siêu El Nino”, chính phủ đang triển khai hàng loạt biện pháp ứng phó khẩn cấp. Theo The Star, Bộ trưởng Nông nghiệp Indonesia Andi Amran Sulaiman cho biết, nước này dành hơn 3.000 tỷ rupiah (khoảng 175 triệu USD) để tăng cường hệ thống thủy lợi nhằm ứng phó với dự báo mùa khô kéo dài.

Chương trình này sẽ triển khai trên khoảng 1,5 triệu héc ta đất nông nghiệp, tập trung vào nâng cấp hạ tầng thủy lợi, tối ưu hóa sử dụng đất và triển khai các hệ thống bơm nước nhằm giảm thiểu tác động của hạn hán.

Bên cạnh đó, Indonesia cũng xúc tiến kế hoạch mở rộng thêm 30.000ha diện tích trồng lúa, hướng tới tăng năng lực sản xuất lương thực bền vững.

Dù đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, Indonesia vẫn giữ sự lạc quan nhất định nhờ nguồn dự trữ gạo tương đối dồi dào. Lượng gạo dự trữ quốc gia dự kiến đạt khoảng 5 triệu tấn trong thời gian ngắn tới, bên cạnh sản lượng thu hoạch ước tính khoảng 11 triệu tấn từ vụ mùa hiện tại. Tổng nguồn cung này đủ để bảo đảm nhu cầu tiêu thụ trong nước, góp phần giữ vững an ninh lương thực trước những biến động khí hậu.

Khi các cú sốc về thời tiết, chi phí đầu vào và nguồn cung cùng lúc xuất hiện, nguy cơ thiếu hụt lương thực và gia tăng giá cả là điều khó tránh khỏi. Đối với nhiều quốc gia châu Á, mùa hè năm nay có thể trở thành phép thử lớn đối với khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống nông nghiệp.

Theo Global Times, Cơ quan Khí tượng Trung Quốc cho biết, El Nino có thể bắt đầu từ tháng 5/2026, song còn quá sớm để xác định liệu đây có phải là “El Nino mạnh nhất trong 140 năm” hay không do các mô hình dự báo vẫn chưa thống nhất. Dữ liệu hiện tại cho thấy khả năng xuất hiện một đợt El Nino từ mức trung bình đến mạnh vào cuối năm.

Từ đầu năm đến nay, 3 cơn bão nhiệt đới đã hình thành đồng thời ở cả bán cầu Bắc và Nam gần xích đạo ở Tây Thái Bình Dương - một hiện tượng cực kỳ hiếm gặp. Một số cơn bão thậm chí còn phát triển gần xích đạo, khu vực mà bão mạnh rất hiếm khi xảy ra, có nguy cơ gây mưa lớn và lũ lụt cho các khu vực địa phương. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên phóng đại nguy cơ về nắng nóng hay thời tiết cực đoan.