Mỹ chi 533 triệu USD xây nhà máy đạn pháo 155mm hiện đại nhưng chưa làm nổi một quả đạt chuẩn

Dự án nhà máy sản xuất đạn pháo 155mm hiện đại nhất nước Mỹ của tập đoàn General Dynamics tại Mesquite, bang Texas đã rơi vào tình trạng trì trệ nghiêm trọng sau khi tiêu tốn 533 triệu USD ngân sách. Sau hơn hai năm triển khai và bỏ lỡ 8 thời hạn liên tiếp, cơ sở này vẫn chưa hoàn thành bất kỳ quả đạn pháo 155mm nào đạt tiêu chuẩn kỹ thuật của Lục quân Mỹ. Đến tháng 8/2025, quân đội Mỹ đã phải quyết định tạm dừng 2 trong tổng số 3 dây chuyền sản xuất tại cơ sở này.

Sự cố kỹ thuật và sai lầm từ công nghệ chưa kiểm chứng

Bắt đầu vận hành từ mùa hè năm 2024, nhà máy Mesquite được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá về năng lực sản xuất đạn dược. Tuy nhiên, thay vì áp dụng phương pháp rèn nóng trong khuôn ép truyền thống vốn đang sử dụng tại nhà máy Scranton (bang Pennsylvania), General Dynamics lựa chọn nhập khẩu công nghệ mới từ công ty Repkon của Thổ Nhĩ Kỳ. Kỹ thuật này sử dụng máy quay tốc độ cao để ép và cán thép định hình thân đạn.

Trên lý thuyết, công nghệ của Repkon giúp chuyển đổi linh hoạt giữa các cỡ đạn và rút ngắn thời gian lắp đặt. Tuy nhiên, dây chuyền này vốn được thiết kế cho mẫu đạn thế hệ cũ với mác thép khác, chưa từng được kiểm chứng thực tế đối với tiêu chuẩn đạn pháo 155mm của quân đội Mỹ. Do các lý do bảo mật từ phía đối tác cung cấp, cả Lục quân Mỹ lẫn General Dynamics đều chưa từng kiểm tra trực tiếp dây chuyền hoàn chỉnh ở nước ngoài trước khi đặt mua đồng loạt 3 dây chuyền.

Khi đi vào hoạt động thực tế, hệ thống tự động hóa gặp hàng loạt hỏng hóc nghiêm trọng. Các cánh tay robot gắp phôi thép nóng đỏ liên tục bốc cháy, làm chảy dây cáp điều khiển khiến hệ thống tê liệt nhiều tuần. Ngoài ra, thiết bị cánh tay tự động còn va đập vào cửa kính máy gia công CNC, xô đổ thành phẩm và đâm vào hàng rào an toàn. Cỗ máy kéo thép chính không định hình được vật liệu mà làm nứt vỡ phôi, trong khi máy ép khổng lồ liên tục làm hỏng thân đạn. Nhiệt độ trong nhà xưởng tăng cao làm hỏng linh kiện điện tử, dẫn đến tình trạng biến dạng đầu đạn thành hình xoắn.

Đạn pháo bị xoắn ốc ở nhà máy. Ảnh: ProPublica

Bất cập quy trình và năng lực sản xuất thực tế

Sự thất bại tại cơ sở Mesquite bắt nguồn một phần từ cơ chế đấu thầu đặc biệt được áp dụng nhằm đẩy nhanh tiến độ. Nhằm đáp ứng nhu cầu đạn pháo gia tăng từ năm 2022, Bộ Quốc phòng Mỹ đã sử dụng hình thức "hành động hợp đồng chưa hoàn thiện" (UCA), cho phép nhà thầu triển khai xây dựng và mua sắm thiết bị trước khi thống nhất các điều khoản kỹ thuật chi tiết.

Trái ngược với thông báo công khai vào tháng 7/2024 rằng dây chuyền đang hoạt động đúng kỳ vọng, thực tế sản xuất tại nhà máy liên tục ngưng trệ. Công nhân không có đủ sản phẩm đạt chuẩn để xử lý, trong khi dây chuyền thiết bị đắt tiền vận hành không ổn định.

Bên cạnh đó, sự cố tại Mesquite phản ánh thách thức chung của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ. Tính đến tháng 3/2026, tổng sản lượng đạn pháo 155mm thực tế của Mỹ đạt khoảng 36.000 đến 40.000 quả mỗi tháng. Mặc dù con số này đã tăng gấp ba so với mức 14.500 quả/tháng trước năm 2022, nó vẫn còn khoảng cách xa so với mục tiêu 100.000 quả/tháng mà Lầu Năm Góc đặt ra cho cuối năm 2025. Theo báo cáo từ Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, trong số 40.000 thân đạn sản xuất được, chỉ có khoảng 36.000 bộ liều phóng đi kèm được hoàn thiện đồng bộ.

Thách thức trong tương quan sản xuất toàn cầu

Để bù đắp năng lực thiếu hụt, Mỹ đang đầu tư mở rộng các cơ sở khác, bao gồm khu phức hợp pháo binh trị giá 635 triệu USD tại Iowa (dự kiến hoàn thành năm 2029), cùng các nhà máy đóng gói và nạp thuốc nổ mới tại Camden (bang Arkansas) và Kansas.

Tuy nhiên, năng lực sản xuất của phương Tây hiện vẫn chịu áp lực lớn khi so sánh với đối thủ. Báo cáo tình báo từ Estonia ước tính Nga có thể sản xuất khoảng 3,4 triệu đạn pháo trong năm 2025. Ngay cả khi toàn bộ khối NATO đạt mục tiêu 267.000 quả/tháng vào năm 2026, tổng sản lượng của cả khối cũng chỉ tiệm cận mức sản xuất của riêng Nga.

Mặc dù dự án Mesquite không đạt mục tiêu, General Dynamics không bị phạt hay hoàn trả khoản kinh phí 533 triệu USD ban đầu. Đơn vị phụ thuộc của tập đoàn này sau đó vẫn tiếp tục nhận thêm các hợp đồng quốc phòng khác trị giá 2,5 tỉ USD. Trong bối cảnh ngân sách quốc phòng Mỹ dự kiến tăng từ 1.000 tỉ lên 1.500 tỉ USD, bài học từ nhà máy Mesquite cho thấy việc gia tăng ngân sách chưa thể bảo đảm ngay lập tức khả năng nâng cao sản lượng công nghiệp thực tế.