Mỹ chuẩn bị 'khởi động đồng hồ 10 năm' chấm dứt USMCA, đàm phán thương mại Bắc Mỹ vào giai đoạn căng thẳng

Động thái sẽ kích hoạt một lộ trình kéo dài 10 năm dẫn tới khả năng kết thúc khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ nếu các bên không đạt được đồng thuận về sửa đổi.

Theo cơ chế “điều khoản hoàng hôn” đã được thống nhất trong các vòng đàm phán trước đó, tuyên bố không gia hạn USMCA sẽ mở ra một giai đoạn rà soát kéo dài 6 năm, đồng thời song hành với tiến trình thương lượng về tương lai của hiệp định.

Trong bối cảnh đó, các bất đồng về nội dung sửa đổi được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt xoay quanh yêu cầu của Mỹ về việc nâng tỷ lệ sản xuất nội khối Bắc Mỹ trong ngành ô tô, cũng như các biện pháp nhằm ngăn hàng hóa từ Trung Quốc gián tiếp hưởng lợi từ khuôn khổ USMCA.

Cùng lúc đó, giới chức thương mại của Mỹ, Mexico và Canada dự kiến tiến hành cuộc họp trực tuyến trong tuần này để trao đổi lập trường về khả năng gia hạn thêm 16 năm cho hiệp định.

Tuy nhiên, các tín hiệu phát đi từ Washington cho thấy, lập trường vẫn mang tính thận trọng, khi Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã ấn định vòng đàm phán tiếp theo với Mexico vào cuối tháng 7/2026, qua đó cho thấy, Washington tiếp tục theo đuổi mục tiêu điều chỉnh sâu cấu trúc thỏa thuận hiện hành.

Trong khi đó, theo đánh giá của một số chuyên gia thương mại, sau mốc ngày 1/7, khả năng Mỹ chính thức xác nhận việc gia hạn là không cao, điều này có thể khiến USMCA rơi vào trạng thái “lửng lơ pháp lý” và bị đưa vào cơ chế rà soát định kỳ hằng năm trong suốt 10 năm tiếp theo. Nếu không đạt được đồng thuận trong giai đoạn này, hiệp định nhiều khả năng sẽ chấm dứt hiệu lực hoàn toàn vào ngày 1/7/2036.

Tuy nhiên, cơ chế rà soát này không đồng nghĩa với điều khoản chấm dứt hiệp định, vốn vẫn cho phép các bên đơn phương rút lui trong vòng 6 tháng và tiếp tục tồn tại song song trong cấu trúc của USMCA

Hiệp định USMCA, được ký kết trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump nhằm thay thế Hiệp định NAFTA 1994, từng được ông ca ngợi là thỏa thuận thương mại “công bằng và có lợi nhất”. Tuy nhiên, kể từ khi có hiệu lực vào năm 2020, nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần bày tỏ quan điểm không hài lòng, đặc biệt trong bối cảnh thâm hụt thương mại của Mỹ với Mexico gia tăng, đồng thời chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh sau các chính sách thuế quan đối với Trung Quốc.

Trong tiến trình đàm phán hiện nay, Mỹ đang tập trung thương lượng chủ yếu với Mexico, trong khi Canada chưa được đưa vào vòng đàm phán chính thức. Một số vấn đề song phương như chính sách bảo hộ ngành sữa của Canada hay việc hạn chế rượu Mỹ tại một số tỉnh bang tiếp tục là điểm nghẽn trong quan hệ thương mại song phương.

Riêng đối với lĩnh vực ô tô, phía Mỹ hiện đề xuất yêu cầu các xe sản xuất tại Bắc Mỹ phải có tới 50% linh kiện có xuất xứ từ Mỹ, qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa toàn khu vực lên khoảng 82% để đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan. Trong kịch bản này, các phương tiện lắp ráp tại Mexico và Canada vẫn có khả năng phải chịu một mức thuế nhất định, tùy theo kết quả đàm phán.

Đáp lại, phía Mexico cho biết, hai bên đã thảo luận phương án áp dụng mức thuế toàn cầu 15% đối với ô tô, đồng thời cân nhắc mức thấp hơn dành cho xe có xuất xứ Bắc Mỹ nếu các quy tắc xuất xứ được thắt chặt hơn.

Dù còn tồn tại nhiều khác biệt, một quan chức Mexico thừa nhận, hai bên đang đạt được sự đồng thuận nhất định về các mục tiêu tổng thể, bao gồm việc hạn chế suy giảm việc làm trong ngành sản xuất của Mỹ, kiểm soát tỷ lệ linh kiện châu Á trong chuỗi cung ứng ô tô, cũng như ngăn chặn tình trạng trung chuyển hàng hóa. Tuy nhiên, cách thức cụ thể để hiện thực hóa những mục tiêu này vẫn là điểm gây tranh cãi lớn trong toàn bộ tiến trình đàm phán.