Mỹ dự kiến xử tử Nidal Hasan bằng đội hành quyết, phát trực tiếp

Nổ súng sát hại 13 quân nhân

Mỹ là một trong số ít quốc gia phương Tây phát triển vẫn duy trì án tử hình, với hàng chục vụ hành quyết mỗi năm. Tuy nhiên, kế hoạch xử tử một cựu thiếu tá quân đội vào tháng 12 tới được mô tả là đặc biệt khắc nghiệt, ngay cả theo tiêu chuẩn của nước này.

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết Thiếu tá Nidal Malik Hasan, người bị Tòa án quân sự tuyên án tử hình năm 2013 theo Bộ luật Tư pháp Quân sự thống nhất (UCMJ), sẽ bị xử bắn tại căn cứ Fort Hood, bang Texas. Vụ hành quyết sẽ diễn ra công khai và Lầu Năm Góc sau đó cho biết sẽ phát trực tiếp.

Cựu thiếu tá Nidal Hasan, từng là bác sĩ tâm thần trong Lục quân Mỹ sẽ bị xử tử vào ngày 3/12. Ảnh: Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Bell

Năm 2009, cũng tại Fort Hood, Hasan nổ súng bên trong một trung tâm y tế đông người, khiến 13 người thiệt mạng và 32 người bị thương.

Ông ta còn bắn vào lưng những người lính đang chạy về phía bãi đỗ xe. Hasan sau đó nói rằng hành động này nhằm ngăn họ tới Afghanistan và sát hại những người Hồi giáo đồng đạo của ông ta.

Nếu diễn ra, đây sẽ là vụ hành quyết đầu tiên của quân đội Mỹ sau hơn 60 năm; vụ xử bắn quân nhân đầu tiên kể từ Thế chiến II; và vụ hành quyết đầu tiên trên thế giới được phát trực tiếp chính thức.

Lần gần nhất quân đội Mỹ thi hành án tử hình là năm 1961, khi binh nhì Lục quân John Bennett bị treo cổ. Lần gần nhất quân đội nước này xử bắn một người theo án tử hình là năm 1945.

Vụ xử bắn nổi tiếng nhất là Private Eddie Slovik, bị đội hành quyết gồm 12 người bắn chết tại Pháp vào tháng 1/1945 vì tội đào ngũ. Ông là quân nhân Mỹ duy nhất bị xử tử vì tội này trong Thế chiến II và kể từ Nội chiến Mỹ.

Gần 10 tháng sau, Dan J. Lee bị đội hành quyết quân đội Mỹ xử tử tại Philippines vào tháng 11/1945 vì tội giết người và/hoặc hiếp dâm.

Do đó, Hasan có thể trở thành quân nhân Mỹ đầu tiên bị xử bắn sau hơn tám thập kỷ. Vụ việc cũng có thể là lần đầu tiên một án tử hình được phát trực tiếp chính thức trên thế giới.

Hành quyết công khai và thông điệp của Lầu Năm Góc

Hành quyết công khai từng phổ biến trong thời trung cổ. Trong cuốn Giám sát và trừng phạt, triết gia Pháp Michel Foucault mô tả án tử hình như một “màn trình diễn”.

Dần dần, phần lớn các quốc gia cấm hành quyết công khai. Anh chấm dứt hình thức này năm 1868, sau khi ban hành Đạo luật sửa đổi án tử hình, theo đó mọi vụ hành quyết phải diễn ra sau tường nhà tù. Pháp làm theo vào năm 1939. Tại Mỹ, vụ hành quyết công khai cuối cùng diễn ra năm 1936.

Trong báo cáo về các vụ hành quyết năm 2025, Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết họ ghi nhận ít nhất 17 vụ hành quyết công khai: 11 vụ ở Iran và 6 vụ tại Afghanistan. Mỹ vì vậy gia nhập nhóm ít quốc gia, trong đó có Iran và Afghanistan, vẫn thực hiện hành quyết công khai.

Tòa án quân sự cấp cao theo UCMJ tuyên án tử hình Hasan năm 2013. Các cấp xét xử phúc thẩm trong quân đội sau đó giữ nguyên bản án. Năm 2025, Tòa án Tối cao Mỹ từ chối xem xét vụ việc.

Tháng 10/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth đề nghị xử tử Hasan bằng đội hành quyết và Tổng thống Donald Trump chấp thuận. Hegseth sau đó nói vụ hành quyết sẽ được tổ chức công khai; Lầu Năm Góc xác nhận sẽ phát trực tiếp.

Trong cuộc phỏng vấn với Jack Posobiec trên kênh Real America’s Voice, ông Hegseth nói: “Xử tử bằng đội hành quyết. Một thiếu tá Lục quân phản bội đất nước. Một phần tử Hồi giáo cực đoan giết nhiều người Mỹ tại Fort Hood. Tất nhiên chúng tôi sẽ làm việc đó ở Fort Hood vào một ngày thứ Năm. Chúng tôi sẽ thực hiện lúc 13h, đúng thời điểm ông ta gây án, và những người lính cầm súng sẽ tham gia đội hành quyết”.

Ông nói thêm: “Đó là một vụ tấn công của phần tử Hồi giáo cực đoan mặc quân phục, ngay trong hàng ngũ quân đội. Vì vậy, ông ta sẽ bị một đội hành quyết gồm các quân nhân xử bắn, như lẽ phải thế. Chúng tôi sẽ bảo đảm mọi người có thể theo dõi, vì đây là vụ việc công khai. Mọi người cần hiểu rằng những hành động như vậy sẽ phải chịu hậu quả nghiêm khắc”.

Người phát ngôn chính của Lầu Năm Góc Sean Parnell gọi Hasan là “kẻ khủng bố bị kết án”, đồng thời nói ông ta đã nổ súng vào các quân nhân Mỹ không vũ trang tại Fort Hood năm 2009, khiến 13 người chết và 32 người bị thương.

Những phát biểu này cho thấy Lầu Năm Góc muốn gửi thông điệp mạnh mẽ về các mối đe dọa từ bên trong quân đội và khẳng định lại thẩm quyền cao nhất của UCMJ.

Dù về lý thuyết, bộ luật cho phép áp dụng án tử hình với các hành vi phạm tội trong lực lượng vũ trang, việc tuyên án và thi hành án trên thực tế có lịch sử nhiều biến động.

UCMJ và án tử hình trong quân đội Mỹ

UCMJ là bộ luật hình sự liên bang và hệ thống tố tụng áp dụng cho lực lượng vũ trang Mỹ. Bộ luật được ban hành năm 1950 và có hiệu lực từ năm 1951, tạo ra một hệ thống tư pháp quân sự thống nhất cho tất cả các quân chủng.

Các quy định áp dụng với quân nhân tại ngũ thuộc Lục quân, Hải quân, Không quân, Thủy quân lục chiến, Tuần duyên và Lực lượng Không gian; một số quân nhân dự bị đang làm nhiệm vụ; cùng các nhóm khác như tù binh chiến tranh hoặc quân nhân đã nghỉ hưu.

Mục tiêu được nêu của UCMJ là thúc đẩy công lý, duy trì trật tự và kỷ luật, hỗ trợ hiệu quả hoạt động của lực lượng vũ trang, qua đó củng cố an ninh quốc gia. Bộ luật cân bằng yêu cầu về kỷ luật, khả năng sẵn sàng chiến đấu với các bảo đảm tố tụng dành cho người bị buộc tội.

UCMJ quy định cả những hành vi phạm tội đặc thù trong quân đội như đào ngũ, vắng mặt không phép, bất tuân mệnh lệnh và thiếu tôn trọng; lẫn các tội danh thông thường như giết người, trộm cắp và tội phạm tình dục. Tòa án quân sự cấp cao có quyền tuyên án tử hình.

Từ khi UCMJ có hiệu lực năm 1951 đến năm 1961, Lục quân Mỹ thi hành 10 án tử hình theo bộ luật, tất cả bằng hình thức treo cổ. Vụ hành quyết quân sự cuối cùng tại Mỹ diễn ra năm 1961, sau khi Tổng thống Dwight Eisenhower phê chuẩn.

Năm 1972, trong phán quyết mang tính bước ngoặt ở vụ Furman kiện Georgia, Tòa án Tối cao Mỹ trên thực tế tạm đình chỉ án tử hình trên toàn quốc.

Năm 1984, Tổng thống Ronald Reagan ký sắc lệnh đặt ra các quy định chi tiết về những phiên tòa quân sự có thể tuyên án tử hình. Theo đó, tòa án không thể tuyên án tử hình chỉ vì tội phạm nghiêm trọng; bên công tố còn phải chứng minh ít nhất một tình tiết “tăng nặng”, chẳng hạn hành vi giết nhiều người hoặc giết người trong một vụ cướp.

Hội đồng xét xử chỉ được tuyên án tử hình nếu tất cả thành viên thống nhất về việc bị cáo có tội và mức án. Các quy định này khôi phục khả năng áp dụng án tử hình theo UCMJ.

Từ năm 1984 đến giữa những năm 2000, quân đội tìm cách đề nghị án tử hình đối với bị cáo trong 47 vụ án. Hội đồng xét xử tuyên án tử hình trong 15 vụ. Tuy nhiên, nhiều bản án trong số này sau đó được giảm xuống tù chung thân khi kháng cáo hoặc được ân giảm. Chẳng hạn, năm 2017, cựu Tổng thống Barack Obama giảm án tử hình năm 1989 của Dwight Loving xuống tù chung thân.

Hiện có bốn người đang chịu án tử hình theo UCMJ: Ronald Gray, bị kết án năm 1988; Hasan Akbar, năm 2005; Timothy Hennis, năm 2010; và Nidal Hasan, năm 2013.

Năm 2008, cựu Tổng thống George W. Bush phê chuẩn án tử hình của Gray, trở thành tổng thống Mỹ đầu tiên kể từ Eisenhower, sau 47 năm, phê chuẩn một án tử hình theo UCMJ. Tuy nhiên, một thẩm phán liên bang đình chỉ vụ hành quyết để Gray có thể khiếu nại bản án tại tòa. Án tử hình này đến nay vẫn chưa được thi hành.

Ông Trump hiện là tổng thống thứ hai trong vòng 65 năm phê chuẩn án tử hình theo UCMJ. Án tử hình của Hasan được ấn định vào ngày 3/12.

Tổng thống Trump không chỉ phê chuẩn bản án mà còn chấp thuận phương thức xử bắn và việc phát trực tiếp vụ hành quyết.

Nếu được thực hiện, vụ xử tử Hasan có thể đánh dấu sự trở lại của các vụ hành quyết quân sự tại Mỹ sau hơn sáu thập kỷ.