Mỹ đưa Alibaba, Baidu, BYD vào danh sách bị cáo buộc hỗ trợ quân đội Trung Quốc

Động thái đó sẽ gia tăng sức ép lên Trung Quốc trước cuộc gặp dự kiến giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump vào đầu tháng 4 tới.

Danh sách 1260H chưa chính thức áp đặt lệnh trừng phạt với các công ty Trung Quốc. Song theo luật mới, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ bị cấm ký hợp đồng và mua sắm từ các công ty trong danh sách này những năm tới.

Ngoài hai gã khổng lồ công nghệ Alibaba và Baidu, các công ty khác bị Mỹ đưa vào danh sách 1260H gồm BYD (nhà sản xuất ô tô điện lớn nhất thế giới), WuXi AppTec (hãng công nghệ sinh học nổi tiếng) và RoboSense Technology (công ty công nghệ robot dựa trên trí tuệ nhân tạo). Trong khi đó, YMTC (nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu Trung Quốc) được Mỹ loại bỏ khỏi danh sách này.

Động thái trên cũng gửi thông điệp tới các nhà cung cấp cho Bộ Quốc phòng và các cơ quan chính phủ khác của Mỹ về quan điểm của quân đội Mỹ với các công ty này. Một số trong đó đã kiện Mỹ vì việc bị đưa vào danh sách 1260H.

Alibaba và Baidu là hai trong nhiều công ty Trung Quốc vừa bị Mỹ đưa vào danh sách 1260H - Ảnh: SV

Phản ứng của Alibaba

Người phát ngôn của Alibaba cho biết không có cơ sở cho việc đưa công ty này vào danh sách và đe dọa sẽ có hành động pháp lý.

“Alibaba không phải là một công ty quân sự Trung Quốc và cũng không phải là một phần của bất kỳ chiến lược hợp nhất quân sự-dân sự nào", gã khổng lồ thương mại điện tử có trụ sở ở thành phố Hàng Châu cho hay.

Việc Mỹ cập nhật danh sách có thể khiến Trung Quốc phản ứng tiêu cực sau thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Trump hồi tháng 10.2025.

Danh sách 1260H hiện có cả doanh nghiệp lớn khác của Trung Quốc như Tencent Holdings (một trong những hãng công nghệ lớn nhất Trung Quốc) và CATL (nhà sản xuất pin xe điện số 1 thế giới).

Khi bị đưa vào danh sách 1260H hồi tháng 1.2025, Tencent cho biết hoạt động kinh doanh của họ sẽ không bị ảnh hưởng và sẽ khởi động quy trình yêu cầu Mỹ xem xét lại. Trong khi CATL khẳng định “không tham gia vào bất kỳ hoạt động liên quan đến quân sự nào”.

Ngoài YMTC, một số công ty khác có tên trong danh sách 1260H năm ngoái cũng được Mỹ gỡ bỏ, gồm cả COSCO SHIPPING Finance Co Ltd và CXMT.

COSCO SHIPPING Finance Co Ltd là công ty con thuộc China COSCO Shipping Corporation Limited - tập đoàn vận tải biển và logistics quốc doanh Trung Quốc hoạt động toàn cầu với mạng lưới đội tàu, cảng và dịch vụ liên quan lớn bậc nhất thế giới.

CXMT là hãng chip nổi tiếng Trung Quốc, chuyên thiết kế, sản xuất và bán DRAM.

DRAM là loại bộ nhớ chính trong máy tính, máy chủ, smartphone, dùng để lưu trữ tạm thời dữ liệu và chương trình mà CPU (bộ xử lý trung tâm) hoặc GPU (bộ xử lý đồ họa) đang xử lý. Khi tắt nguồn, dữ liệu trong DRAM mất đi. Đây là thành phần không thể thiếu trong máy chủ AI.

DeepSeek là mục tiêu tiếp theo

Hồi tháng 12.2025, các nhà làm luật Mỹ đã gửi thư tới Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, kêu gọi Lầu Năm Góc bổ sung hàng loạt hãng công nghệ Trung Quốc, gồm cả công ty khởi nghiệp AI DeepSeek, hãng smartphone Xiaomi và nhà sản xuất màn hình điện tử BOE Technology, vào danh sách 1260H.

Mới đây, OpenAI cảnh báo rằng DeepSeek đã nhắm vào công ty AI của Mỹ để chưng cất thông tin và huấn luyện mô hình riêng, theo bản ghi nhớ mà Reuters thấy.

Chưng cất là kỹ thuật học máy trong đó một mô hình AI nhỏ hơn, đơn giản hơn được huấn luyện để bắt chước hiệu suất của mô hình lớn hơn, phức tạp hơn.

Trong bản ghi nhớ gửi Ủy ban Đặc biệt về Cạnh tranh Chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tại Hạ viện, OpenAI cho biết: “Chúng tôi đã quan sát thấy các tài khoản liên quan đến nhân viên DeepSeek phát triển các phương thức nhằm vượt qua các hạn chế của OpenAI và truy cập các mô hình thông qua các bộ định tuyến bên thứ ba được che giấu nguồn gốc, cùng những cách khác nhằm ẩn danh nguồn truy cập”.

“Chúng tôi cũng biết rằng nhân viên DeepSeek đã phát triển mã để truy cập các mô hình AI của Mỹ và thu thập đầu ra phục vụ cho quá trình chưng cất theo cách lập trình tự động”, trích bản ghi nhớ.

OpenAI bắt đầu nêu quan ngại về hành vi này ngay sau khi DeepSeek phát hành mô hình suy luận R1 đầu năm ngoái, đồng thời mở cuộc điều tra cùng đối tác Microsoft để xem liệu công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc có thu thập dữ liệu một cách trái phép hay không, Bloomberg đưa tin trước đó.

Trước Tết Nguyên đán 2025, DeepSeek tung ra R1 có hiệu năng cao ngang sản phẩm Mỹ như của OpenAI, Google, Anthropic nhưng chi phí huấn luyện thấp hơn rất nhiều. Động thái đó đã làm dấy lên lo ngại tại Mỹ rằng Trung Quốc có thể bắt kịp trong cuộc đua AI bất chấp việc bị hạn chế mua chip hiệu năng cao từ Nvidia.

R1 đã kích hoạt đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ trị giá khoảng 1.000 tỉ USD trên thị trường toàn cầu. Riêng Nvidia, công ty Mỹ chuyên cung cấp chip tiên tiến đắt đỏ để huấn luyện các mô hình AI, mất gần 600 tỉ USD vốn hóa thị trường chỉ trong một ngày 27.1.2025.

Theo OpenAI, hoạt động chưng cất, phần lớn liên quan đến Trung Quốc và đôi khi là Nga, vẫn tiếp diễn và ngày càng tinh vi bất chấp các nỗ lực trấn áp những người dùng vi phạm điều khoản dịch vụ của hãng. Công ty khởi nghiệp AI hàng đầu thế giới cho biết đã quan sát thấy các hoạt động này trực tiếp trên nền tảng của mình.

Vì DeepSeek và nhiều mô hình AI Trung Quốc khác không thu phí thuê bao hàng tháng, sự phổ biến của phương pháp chưng cất có thể trở thành mối đe dọa kinh doanh với các công ty Mỹ như OpenAI và Anthropic - vốn đã đầu tư hàng tỉ USD vào hạ tầng AI và thu phí các dịch vụ cao cấp. Hành vi chưng cất mô hình có thể làm suy giảm lợi thế mà Mỹ đang có trước Trung Quốc trong lĩnh vực AI.

OpenAI cũng nhấn mạnh các rủi ro an ninh quốc gia khác liên quan đến bước tiến của DeepSeek, gồm cả việc chatbot thuộc công ty này kiểm duyệt kết quả về những chủ đề bị chính phủ Trung Quốc coi là nhạy cảm. Theo OpenAI, khi các khả năng được sao chép thông qua chưng cất, các biện pháp bảo vệ thường bị bỏ qua, làm gia tăng nguy cơ các mô hình AI bị lạm dụng trong những lĩnh vực rủi ro cao như sinh học hoặc hóa học.

Dân biểu John Moolenaar, Chủ tịch đảng Cộng hòa của Ủy ban Hạ viện về Trung Quốc, tuyên bố: “Đây là một phần trong chiến lược của Trung Quốc: đánh cắp, sao chép và loại bỏ đối thủ”. Ông cho rằng các công ty Trung Quốc sẽ tiếp tục chưng cất và khai thác mô hình AI của Mỹ vì lợi ích riêng, giống cách họ “sao chép OpenAI để xây dựng DeepSeek”.

Sơn Vân