Mỹ lao vào cuộc đua UAV giá rẻ, bắt đầu gần như từ số 0

Binh sĩ Thuỷ quân lục chiến Mỹ chuẩn bị bắt chiếc drone Archer của Neros tại căn cứ ở bang California

Công ty có trụ sở tại Bluffdale, bang Utah, sản xuất vài trăm chiếc máy bay không người lái quân sự cỡ nhỏ, dùng một lần, dạng quadcopter (4 cánh quạt) mỗi tháng. Sau khi ký được hợp đồng với Lầu Năm Góc vào tháng 9, công ty đang tăng công suất lên hàng nghìn chiếc.

“Chúng tôi cần giành chiến thắng bằng quy mô sản xuất. Một quả đạn cối, một viên đạn hay một quả lựu đạn, chỉ khác là nó có thể bay”, Giám đốc điều hành Andy Yakulis cho biết.

Quân đội Mỹ trông cậy vào những công ty như Vector để thu hẹp khoảng cách về năng lực sản xuất drone. Lầu Năm Góc đang mua hàng nghìn chiếc drone, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc và Nga đã có thể sản xuất những thiết bị như vậy với số lượng lên đến hàng triệu chiếc.

Trong nỗ lực bắt kịp đối thủ, các nhà sản xuất drone Mỹ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn về chuỗi cung ứng, nhu cầu chiến trường thay đổi nhanh chóng và cả Lầu Năm Góc - tổ chức vốn quen với việc mua sắm tàu ngầm và máy bay chiến đấu đắt tiền hơn những chiếc drone giá rẻ nhanh chóng tiêu hao trong chiến đấu.

Lầu Năm Góc đã cam kết khoảng 1,1 tỷ USD cho chương trình Drone Dominance - cuộc thi gồm 4 giai đoạn, sử dụng các bài kiểm tra ngày càng khắt khe và đơn đặt hàng ngày càng lớn để xác định những công ty có khả năng sản xuất drone với số lượng lớn.

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth khởi động chương trình Drone Dominance vào tháng 7 năm ngoái, nhằm nhanh chóng mở rộng cơ sở sản xuất drone của Mỹ.

“Chúng ta gần như đang bắt đầu từ con số 0. Thực tế, chúng ta có một hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp khá năng động trong lĩnh vực drone, nhưng không doanh nghiệp nào ở Mỹ có quy mô sản xuất đủ lớn”, ông Travis Metz - quyền giám đốc Đơn vị Đổi mới quốc phòng thuộc Lầu Năm Góc, cho biết.

Chương trình Drone Dominance đặt mục tiêu mua khoảng 250.000 drone vào cuối năm 2027.

Tuy nhiên, các công ty Mỹ vẫn chưa thể sản xuất với số lượng mà một cuộc chiến trong tương lai có thể đòi hỏi. Theo tình báo Ukraine, Nga dự kiến sản xuất 7,3 triệu drone cỡ nhỏ dùng 1 lần trong năm nay. Trong khi đó, theo báo cáo của Bloomberg Intelligence công bố hồi tháng 2, Trung Quốc có khả năng nhanh chóng tăng sản lượng lên tới 500.000 chiếc/tháng.

Trong bài phát biểu hồi tháng 7, Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky cho biết nước này sẽ sản xuất 10 triệu drone trong năm nay, và dự kiến tăng gấp đôi con số đó.

Dự thảo ngân sách của Bộ Chiến tranh Mỹ cho năm tài khóa tiếp theo - đang chờ Quốc hội phê duyệt - sẽ tăng đáng kể chi tiêu cho drone. Theo báo cáo của Bloomberg Intelligence, ngân sách này bao gồm khoảng 55 tỷ USD cho phát triển chiến tranh tự động, trong đó khoảng 17 tỷ USD dành cho mua sắm các hệ thống không người lái.

Tuy nhiên, nguồn tài trợ trong tương lai có thể gặp rủi ro sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội. Ông Hegseth nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với sức ép lớn, khi các nghị sĩ muốn buộc ông chịu trách nhiệm về cuộc chiến với Iran và những vấn đề khác.

Dòng vốn tư nhân tăng mạnh

Theo Hiệp hội Hệ thống không người lái quốc tế, hơn 60 tỷ USD vốn đã được rót vào hơn 220 công ty Mỹ từ đầu năm 2025 đến cuối tháng 9 năm nay.

Các công ty nhận vốn bao gồm những doanh nghiệp chuyên về drone hàng không và hàng hải, hệ thống chống drone, robot mặt đất, phương tiện tự hành và công nghệ tự hành trong lĩnh vực không gian.

Theo hiệp hội, trong cùng giai đoạn, hơn 80 công ty, phần lớn là nhà sản xuất phục vụ quân sự, đã công bố các cơ sở sản xuất mới hoặc mở rộng diện tích.

Tại cơ sở mới ở Salt Lake City, AeroVironment Inc. đặt mục tiêu đạt sản lượng 400 chiếc Switchblade mỗi tháng vào năm tới. Đây là loại UAV cảm tử, có khả năng bay lượn chờ trên không trước khi tấn công mục tiêu.

Đối với các công ty ở Utah và những trung tâm công nghiệp drone mới nổi khác như ở Nam California, Huntsville thuộc bang Alabama và khu vực trung tâm Ohio, lắp ráp UAV không phải là khâu khó khăn nhất.

Các chuyên gia cho biết, Trung Quốc đang thống trị nguồn cung nhiều linh kiện quan trọng để sản xuất drone, bao gồm pin, động cơ và cánh quạt.

Mỹ áp dụng các quy định nghiêm ngặt đối với nhà sản xuất drone quân sự, cấm hoặc hạn chế sử dụng linh kiện Trung Quốc, vì thế tạo ra những thách thức về chuỗi cung ứng cho các nhà sản xuất Mỹ.

Bên cạnh những thách thức về chuỗi cung ứng, công nghệ drone cũng thay đổi nhanh chóng.

Trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, cả 2 bên liên tục phát triển các biện pháp đối phó với UAV. Phần mềm và linh kiện drone có thể cần cập nhật chỉ sau vài tuần.

Một trở ngại tiềm tàng khác chính là Lầu Năm Góc.

Năm ngoái, Văn phòng Trách nhiệm giải trình của Chính phủ Mỹ kết luận rằng chi phí cao, chu kỳ phát triển kéo dài và những bất cập mang tính cơ cấu tại Bộ Quốc phòng “cản trở khả năng mua sắm và triển khai các công nghệ đổi mới một cách nhanh chóng”.

Theo quy trình mua sắm truyền thống của Lầu Năm Góc, các chương trình phát triển hệ thống vũ khí dựa trên những yêu cầu cố định được đặt ra từ nhiều năm trước. Điều này nghĩa là việc bàn giao một hệ thống có thể kéo dài hàng chục năm, và khi đó nó đã trở nên lỗi thời.