Mỹ rút hệ thống phòng không khỏi một quốc gia Trung Đông: Cần bao lâu để lấp đầy khoảng trống an ninh khu vực?

Hệ thống phòng không tầm gần (C-RAM) tại Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad, Iraq, kích hoạt khi trở thành mục tiêu tấn công tên lửa đêm 20/12/2020. (Nguồn: Twitter)

Theo ông Al-Araji, kế hoạch rút quân của lực lượng liên minh quốc tế do Mỹ dẫn đầu sẽ bao gồm cả các hệ thống phòng không đang được triển khai tại khu vực của người Kurd, trong đó có Hệ thống tên lửa đánh chặn đất đối không Patriot và Hệ thống phòng không tầm gần (C-RAM). Đây là những hệ thống từng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, đánh chặn tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các cơ sở của Mỹ và lực lượng liên minh tại Iraq.

Hãng thông tấn MENA dẫn phát biểu của ông Al-Araji khẳng định, các lực lượng thuộc liên minh quốc tế sẽ rời Iraq hoàn toàn vào cuối tháng 9, phù hợp với thỏa thuận giữa Baghdad và Washington.

Hồi tháng 9/2024, Mỹ và Iraq đạt thỏa thuận trong đó xác định cuối tháng 9/2026 là thời hạn kết thúc sứ mệnh của liên minh quốc tế chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Iraq. Thỏa thuận được đưa ra sau nhiều tháng đàm phán, đồng thời mở đường cho việc chuyển vai trò của lực lượng liên minh từ hoạt động chống IS sang hợp tác an ninh song phương.

Việc rút lực lượng và trang thiết bị của Mỹ diễn ra trong bối cảnh năng lực của hệ thống phòng không tại Iraq vẫn còn hạn chế. Đặc biệt, các hệ thống được triển khai quanh Erbil, thủ phủ khu vực của người Kurd, lâu nay tạo thành một lớp bảo vệ quan trọng cho các căn cứ và cơ sở của Mỹ, cũng như các địa điểm phục vụ hoạt động huấn luyện, hậu cần và không quân của liên minh.

Từ quyết định rút quân đến khoảng trống phòng không

The Nation nhận định, việc các hệ thống phòng không của Mỹ rời Iraq đang thu hút sự chú ý không chỉ vì tác động đối với năng lực phòng thủ của Baghdad, mà còn bởi vị trí của Iraq trong mạng lưới an ninh khu vực.

Trong những năm gần đây, không phận Iraq nhiều lần trở thành hành lang cho tên lửa, UAV và máy bay trong các đợt tấn công qua lại giữa Iran, Mỹ và Israel. Các lực lượng Mỹ tại Iraq cũng từng nhiều lần bị tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran.

Trong bối cảnh đó, các hệ thống Patriot và C-RAM tại khu vực người Kurd không chỉ đóng vai trò bảo vệ các cơ sở của Mỹ và liên minh, mà còn góp phần tạo thêm năng lực phát hiện, theo dõi và đánh chặn các mối đe dọa trên không tại một khu vực nhạy cảm.

Một quan chức an ninh khu vực nhận định, các nước láng giềng Iraq đang phải điều chỉnh lại tính toán an ninh khi Mỹ và liên minh rút những năng lực phòng thủ quan trọng, đồng thời gia tăng tìm kiếm các phương án thay thế.

Chuyên gia an ninh và chiến lược người Iraq Maan al-Jubouri cho rằng, việc Mỹ rút hệ thống phòng không khỏi Iraq, đặc biệt là khu vực người Kurd, có thể “trực tiếp và đáng kể đối với năng lực và mức độ sẵn sàng của các lực lượng vũ trang và cơ quan an ninh Iraq”.

Theo chuyên gia này, hệ quả có thể lan rộng hơn do năng lực phòng không hiện nay của Iraq còn hạn chế: “Không phận Iraq sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Điều này sẽ khiến bất kỳ bên nào khác, dù là các nước láng giềng hay các nhóm vũ trang, cũng dễ xâm nhập không phận Iraq hơn”.

Mất ba năm để lấp khoảng trống

Một UAV bị chặn lại gần lãnh sự quán Mỹ và sân bay quốc tế Erbil ở Erbil, thuộc khu vực người Kurd của Iraq, vào giai đoạn đầu của cuộc xung đột Mỹ-Iran. (Nguồn: EPA)

Trong bối cảnh Mỹ rút các hệ thống phòng không, chính phủ Iraq đang tìm cách đẩy nhanh kế hoạch xây dựng một mạng lưới phòng không quốc gia.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iraq, Thiếu tướng Yahya Rasool cho biết nước này đang phát triển một hệ thống phòng không tích hợp, bao gồm năng lực tầm xa, tầm trung, tầm ngắn, cùng hệ thống radar và cơ sở hạ tầng chỉ huy. Ban đầu, các lực lượng vũ trang Iraq xây dựng kế hoạch phát triển trong thời hạn 6 năm. Tuy nhiên, Thủ tướng Ali al-Zaidi đã yêu cầu rút ngắn tiến độ xuống còn 3 năm.

Theo ông Rasool, hệ thống phòng không “phải được hoàn thiện và vận hành một cách cân bằng”, đồng thời cho biết, quân đội Iraq đang duy trì các cuộc đàm phán với “những công ty có uy tín” để phát triển năng lực phòng không.

Tuy nhiên, chuyên gia al-Jubouri cho rằng thời hạn 3 năm khó có thể đủ để loại bỏ những điểm yếu hiện nay, nhấn mạnh: “Quá trình này không đơn giản. Đây không phải một loại hàng hóa có thể chỉ cần mua là xong”. Theo chuyên gia này, xây dựng một mạng lưới phòng không hiệu quả không chỉ cần các hệ thống vũ khí mà còn đòi hỏi nhân lực có chuyên môn, khả năng vận hành và tích hợp các thành phần khác nhau.

“Chúng ta cần hệ thống phòng không, chuyên môn và đào tạo để vận hành và kích hoạt chúng. Tất cả những việc này cần nhiều năm”.

Như vậy, thời điểm 30/9 không chỉ đánh dấu việc hoàn tất một lộ trình rút lực lượng của Mỹ và liên minh khỏi Iraq, mà còn đặt Baghdad trước bài toán nhanh chóng xây dựng năng lực phòng không của riêng mình. Trong khi đó, với vị trí địa chiến lược của Iraq và tình hình xung đột trong khu vực, khoảng trống về năng lực phát hiện và đánh chặn có thể trở thành vấn đề được các nước láng giềng đặc biệt quan tâm.