Mỹ rút khỏi công ước biến đổi khí hậu và 65 tổ chức quốc tế, vì sao?

Hãng tin CNN cho biết động thái này được xem là bước lùi đáng kể của Mỹ khỏi hợp tác đa phương toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực khí hậu, xã hội và phát triển.

Theo thông báo của Nhà Trắng, danh sách rút lui bao gồm 31 cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc (LHQ) và 35 tổ chức ngoài LHQ. Chính quyền Mỹ cho rằng các thể chế này “không còn phục vụ lợi ích quốc gia”, đồng thời khẳng định sẽ ngừng tham gia và cắt tài trợ sau quá trình rà soát toàn diện vai trò của Mỹ trong các cơ chế quốc tế.

Mỹ ngừng tham gia hàng loạt tổ chức quốc tế, làm dấy lên tranh cãi pháp lý và ngoại giao - Ảnh: Getty

Bộ Ngoại giao Mỹ lý giải rằng nhiều tổ chức trong danh sách bị đánh giá là chồng chéo chức năng, quản lý kém hiệu quả, gây lãng phí ngân sách, hoặc chịu ảnh hưởng của những lợi ích đi ngược lại chủ quyền, tự do và thịnh vượng của nước Mỹ. Phần lớn các tổ chức bị rút lui hoạt động trong các lĩnh vực khí hậu, lao động, y tế và xã hội.

Trong số đó, việc Mỹ rút khỏi UNFCCC thu hút sự chú ý đặc biệt. Công ước này được Mỹ tham gia và Thượng viện phê chuẩn từ năm 1992, dưới thời Tổng thống George H.W. Bush, và được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhất của hợp tác khí hậu toàn cầu. UNFCCC không áp đặt nghĩa vụ cắt giảm phát thải bắt buộc, mà đặt mục tiêu ổn định lượng khí nhà kính để tránh tác động nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu, đồng thời tạo khuôn khổ cho các cuộc đàm phán khí hậu thường niên của Liên Hợp Quốc.

Chính dưới khuôn khổ UNFCCC, hai cột mốc lớn của hợp tác khí hậu toàn cầu đã ra đời: Nghị định thư Kyoto năm 1995 và Hiệp định Paris năm 2015. Vì vậy, nếu việc rút lui được thực thi đầy đủ, Mỹ sẽ trở thành quốc gia đầu tiên rời khỏi công ước này và có nguy cơ bị loại khỏi các tiến trình đàm phán khí hậu trong tương lai.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington sẽ không tiếp tục “tiêu tốn nguồn lực, vốn ngoại giao và uy tín” cho những thể chế bị coi là kém hiệu quả hoặc xung đột với lợi ích quốc gia, đồng thời nhấn mạnh Mỹ chỉ hợp tác khi điều đó mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân.

Tuy nhiên, quyết định này vấp phải nhiều chỉ trích trong và ngoài nước. Cựu Ngoại trưởng và đặc phái viên khí hậu John Kerry cảnh báo việc rút khỏi UNFCCC có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín quốc tế của Mỹ, tạo lợi thế cho các đối thủ chiến lược và làm suy yếu nỗ lực toàn cầu trong việc buộc các quốc gia gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm.

Về mặt pháp lý, việc Mỹ rút khỏi UNFCCC vẫn gây tranh cãi do công ước từng được Thượng viện phê chuẩn. Dù vậy, trong bối cảnh Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát, khả năng sắc lệnh này bị ngăn chặn được đánh giá là không cao. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng động thái của Washington không chỉ làm chậm nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu của riêng Mỹ, mà còn có nguy cơ làm lung lay cam kết của các quốc gia khác đối với khuôn khổ hợp tác khí hậu toàn cầu.

Hoàng Vũ