'Nam châm' hút bạn đọc đến với thư viện

Truyền thông thư viện hiệu quả góp phần phát triển văn hóa đọc. Ảnh: THIÊN NGÂN

Lan tỏa giá trị thư viện

Với ngành thư viện, chuyển đổi số trước hết thể hiện ở việc đưa công nghệ vào hoạt động chuyên môn, xây dựng tài nguyên thông tin số và phát triển các dịch vụ hiện đại. Nhưng nếu chỉ dừng ở công nghệ thì chưa đủ, thư viện còn cần đổi mới cách truyền thông để đến gần hơn với bạn đọc, giúp người dùng dễ tiếp cận, dễ sử dụng dịch vụ và duy trì được sự kết nối thường xuyên. Trong môi trường số hiện nay, truyền thông vì thế đã trở thành một phần thiết yếu trong hoạt động của mỗi thư viện.

Nếu trước đây, thư viện chủ yếu thực hiện chức năng lưu trữ, tổ chức và cung cấp thông tin theo phương thức truyền thống thì hiện nay, thư viện cần chủ động hơn trong quảng bá nguồn tài nguyên, giới thiệu sản phẩm, dịch vụ thông tin; xây dựng hình ảnh, định vị thương hiệu và tăng cường tương tác với người dùng qua các nền tảng số.

Truyền thông vì thế không dừng ở việc thông báo hoạt động, mà đã trở thành một phần trong trải nghiệm của bạn đọc. Một bài viết rõ ràng trên website, một video hướng dẫn ngắn gọn hay một phản hồi kịp thời khi người dùng đặt câu hỏi… đều góp phần tạo nên cảm nhận về thư viện.

Thư viện Đà Nẵng là một ví dụ về việc sử dụng mạng xã hội để xây dựng hình ảnh năng động, gần gũi với cộng đồng. Khi nâng cấp khu vực đọc sách dành cho thiếu nhi với nội thất mới, tranh tường sinh động và các góc đọc sách theo chủ đề, thư viện đã ghi lại quá trình “thay áo” cho không gian này bằng những hình ảnh trước - sau và đăng tải trên mạng xã hội.

Cách làm ấy thu hút sự chú ý, tạo cảm giác hứng thú, tò mò, khiến nhiều phụ huynh đưa con đến thư viện để khám phá không gian mới. Từ đó có thể thấy, trong hoạt động thư viện hiện nay, không gian phục vụ bạn đọc cũng có thể trở thành phương tiện truyền thông hiệu quả.

Đổi mới tư duy truyền thông

Thực tế cho thấy, khi truyền thông được thiết kế tốt, bạn đọc sẽ cảm thấy thư viện gần gũi, hữu ích và đáng tin cậy hơn. Ngược lại, nếu thông tin rời rạc, ngôn ngữ khó hiểu hoặc thiếu nhất quán giữa các kênh, người dùngcó thể cảm thấy thư viện khó tiếp cận ngay cả khi chưa trực tiếp sử dụng dịch vụ.

Một trong những điểm tạo nên sức hút của thư viện là các sự kiện lan tỏa văn hóa đọc. Tuy nhiên, hạn chế còn gặp ở nhiều thư viện hiện nay là hoạt động truyền thông chủ yếu được thực hiện sau khi sự kiện đã kết thúc. Cách làm này thiên về tổng kết, báo cáo, chưa phát huy đầy đủ vai trò thu hút người tham gia, tạo tương tác và lan tỏa giá trị của sự kiện. Truyền thông cần được triển khai xuyên suốt vòng đời của mỗi hoạt động.

ThS Đỗ Công Lừng, Trưởng phòng Thông tin, tư liệu - Thư viện Quốc gia Việt Nam cho biết, nhiều sự kiện được đầu tư đáng kể về thời gian, kinh phí, nhân lực nhưng sau khi kết thúc chỉ tạo ra một vài sản phẩm truyền thông như tin, bài tổng kết hoặc album ảnh. Điều đó khiến những giá trị có thể khai thác từ sự kiện chưa được phát huy tương xứng với nguồn lực đã đầu tư.

Nếu chỉ thông báo sự kiện, thư viện mới dừng ở việc cung cấp thông tin về thời gian, địa điểm, nội dung và đối tượng tham gia. Khi đặt sự kiện trong bối cảnh phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập, truyền thông thư viện có thể làm nổi bật ý nghĩa của hoạt động bằng việc lý giải vai trò của đọc sách, cũng như tác động của sự kiện đối với việc lan tỏa văn hóa đọc. Cách tiếp cận này giúp truyền thông chuyển từ giới thiệu sự kiện đơn thuần sang truyền tải giá trị, góp phần nâng cao nhận thức, hình thành thái độ tích cực và thúc đẩy thói quen đọc trong cộng đồng.

Vì vậy, các thư viện cần chuyển sang tư duy “một sự kiện - nhiều nội dung - nhiều nền tảng - nhiều giá trị”. Trước sự kiện, truyền thông nhằm tạo sự quan tâm và thu hút người tham gia; trong sự kiện, truyền thông giúp tăng tương tác, lan tỏa nội dung và mở rộng khả năng tiếp cận; sau sự kiện, truyền thông tiếp tục khai thác các giá trị còn lại, duy trì sức lan tỏa và phát triển tầm ảnh hưởng. Mục tiêu cuối cùng của truyền thông sự kiện không dừng ở việc thu hút bạn đọc tham dự, mà hướng tới xây dựng cộng đồng, duy trì sự gắn kết và tạo ra những tác động tích cực, lâu dài đối với văn hóa đọc và hình ảnh thư viện.

Bên cạnh truyền thông sự kiện, để lan tỏa văn hóa đọc, ông Đỗ Công Lừng cho rằng các thư viện cần thúc đẩy truyền thông theo nhiều nhóm nội dung như: Giới thiệu, review sách, trích dẫn truyền cảm hứng, câu chuyện người đọc, tác giả và tác phẩm, kỹ năng đọc hiệu quả, học tập suốt đời…

Trong đó, nhóm nội dung về học tập suốt đời có ý nghĩa quan trọng. Các bài viết, video và chương trình truyền thông về học tập suốt đời sẽ góp phần xây dựng nhận thức rằng đọc sách vừa là hoạt động giải trí, vừa là nền tảng của quá trình học tập, phát triển bản thân trong suốt cuộc đời.

Mục tiêu của truyền thông phát triển văn hóa đọc vì thế không đơn thuần là gia tăng số lượng người đọc sách, mà hướng tới xây dựng một xã hội học tập, trong đó việc đọc trở thành nhu cầu tự thân, là nền tảng của học tập suốt đời và phát triển con người trong thời đại số.

Ở góc nhìn khác, ThS, nhà báo Đinh Ngọc Sơn, nguyên Phó Trưởng khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, trong chuyển đổi số, truyền thông cần được đặt trong mối liên hệ với việc xây dựng thương hiệu thư viện. Khi nhắc đến thư viện, công chúng cần thấy đó là một địa chỉ tin cậy về tri thức, học tập và phát triển bản thân, thay vì chỉ hình dung đến sách hay phòng đọc. Làm tốt truyền thông, thư viện sẽ có thêm điều kiện khẳng định vai trò là nơi chọn lọc, giới thiệu và kết nối người dùng với những nguồn thông tin chính xác, lành mạnh, có chiều sâu trong xã hội số.