Năm Ngọ tản mạn về ngựa

Ngựa - linh vật của chuyển động và khát vọng

Khác với con trâu gắn với ruộng đồng hay con chó gắn với nhà cửa, ngựa là con vật của đường xa và hành trình. Trong xã hội nông nghiệp truyền thống, ngựa không chỉ là phương tiện đi lại, chuyên chở mà còn là “bạn đường” của những sứ giả, những người lính, những chuyến buôn ngược xuôi qua núi cao, đèo sâu, biên viễn.

Bởi thế, trong quan niệm dân gian, Ngọ tượng trưng cho sự vận động, bứt phá, tiến lên không ngừng. Người xưa tin rằng, năm Ngọ là năm của hành động, của mở lối, của những cuộc lên đường mang theo khát vọng đổi thay.

“Mã đáo thành công” - niềm tin gửi gắm ước vọng

Câu chúc quen thuộc “Mã đáo thành công” không chỉ là lời chúc đầu năm mà còn hàm chứa một tầng nghĩa văn hóa sâu xa. Ngựa ra trận rồi quay về, nghĩa là đi - về trọn vẹn, hoàn thành sứ mệnh. Đó là mong ước về sự hanh thông, thắng lợi và bình an sau mỗi hành trình mưu sinh, lập nghiệp.

Trong nhiều gia đình Việt, tranh ngựa, tượng ngựa thường được treo hoặc trưng bày vào dịp Tết với niềm tin cầu may, cầu lộc, cầu thành đạt. Ngựa phi nước đại, bờm tung gió, vó câu rộn ràng - ấy là hình ảnh của khí thế, niềm tin và sinh lực mới cho một năm bắt đầu.

Ngựa - biểu tượng của trung thành và nghĩa tình

Ít có loài vật nào trong đời sống dân gian lại được gắn với chữ “trung” như ngựa. Ca dao xưa từng nhắc: “Ngựa quen đường cũ chẳng sai/Người quen nghĩa cũ có phai bao giờ”. Hay: “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”.

Ngựa nhớ đường, nhớ chủ, thương yêu đồng loại, sẵn sàng vượt đèo cao, băng rừng sâu, dẻo dai chịu đựng mưa nắng để hoàn thành nhiệm vụ. Từ xa xưa trong chiến tranh hay hòa bình, hình ảnh con ngựa gắn liền với người lính, người đưa thư, người gánh vác việc lớn, trở thành biểu tượng của lòng tận tụy, sự thủy chung và tinh thần trách nhiệm.

Ngựa trong tín ngưỡng dân gian

Trong hệ thống mười hai địa chi, Ngọ ứng với giờ chính Ngọ (11 - 13 giờ) - thời khắc mặt trời lên cao nhất, dương khí thịnh vượng nhất. Vì vậy, Ngọ còn tượng trưng cho ánh sáng, sinh lực và sự sống mãnh liệt.

Trong tín ngưỡng dân gian, ngựa còn là linh vật gắn với thế giới tâm linh: ngựa giấy, ngựa thờ trong các nghi lễ hầu đồng, lễ trình, lễ tiễn, cầu yên giải hạn… Ngựa là “phương tiện” chuyên chở ước nguyện của con người tới thần linh, tổ tiên - một cầu nối giữa cõi trần và cõi thiêng.

Ngựa - linh vật của chuyển động và khát vọng.

Ngựa trong lịch sử và văn hóa Việt

Từ truyền thuyết Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt nhổ tre đánh giặc Ân, đến hình ảnh ngựa chiến trong sử sách, trong thơ ca, hội họa, âm nhạc dân gian - ngựa luôn hiện diện như biểu trưng của sức mạnh dân tộc, tinh thần quật cường và ý chí bảo vệ non sông.

Ở miền núi, miền biên viễn, nơi đường xa núi thẳm, con ngựa còn là người bạn thân thiết của đồng bào, gắn với đời sống sinh hoạt, lễ hội, chợ phiên, tạo nên những nét văn hóa riêng.

Ngựa - biểu tượng của sức mạnh và dương khí

Trong hệ thống mười hai địa chi, Ngọ ứng với giờ chính Ngọ - thời khắc mặt trời đứng bóng, dương khí đạt đỉnh. Bởi vậy, Ngọ là biểu tượng của sức sống, ánh sáng và năng lượng bứt phá. Không chỉ trong đời sống tinh thần, sức ngựa còn bước vào thế giới hiện đại bằng một khái niệm rất quen thuộc: “mã lực”. Từ động cơ xe máy, ô tô đến tàu biển, máy móc công nghiệp - sức mạnh vận hành của con người hôm nay vẫn được đo bằng đơn vị mang tên ngựa. Điều đó cho thấy, ngay cả khi máy móc thay thế sức kéo thô sơ, thì hình ảnh con ngựa vẫn là chuẩn mực cho sức mạnh, độ bền và hiệu suất. Ngựa không chỉ nhanh mà còn dẻo dai, không chỉ mạnh mà còn bền bỉ - đó là phẩm chất mà cả xã hội hiện đại vẫn đang tìm kiếm.

Bính Ngọ - sự khởi đầu cho hành trình khát vọng trong kỷ nguyên mới

Bước vào năm Bính Ngọ, khi đất nước đang chuyển mình trong nhịp sống mới, hình tượng con ngựa càng gợi nhắc về tinh thần dấn thân, bền bỉ, không ngại gian khó. Bản thân mỗi người hãy giữ cho mình sự minh mẫn, dẻo dai trước thử thách, trung thành với mục tiêu, nghĩa tình với cộng đồng và luôn sẵn sàng lên đường vì những giá trị tốt đẹp. Giữa mùa xuân đất trời, nghe đâu đó tiếng vó ngựa vọng về từ truyền thống, ta chợt hiểu hành trình phía trước dù xa hay gần, chỉ cần giữ vững niềm tin thì con đường ấy ắt sẽ “thành công”.

Việt Hùng