Nâng cao giá trị gia tăng và thúc đẩy số hóa nông nghiệp

Thu hoạch lúa tại đồng bằng sông Cửu Long. (Ảnh: VĂN ÚT)

Phó Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Trần Gia Long cho biết: Ngay trong tháng đầu năm 2026, sản xuất nông nghiệp đã diễn ra sôi nổi trên cả nước. Diện tích gieo cấy lúa đông xuân đạt khoảng 1,94 triệu ha, giảm 4,5% so với cùng kỳ nhưng sản lượng lúa dự báo vẫn tăng nhờ xu hướng tổ chức sản xuất linh hoạt trước điều kiện thời tiết. Ở lĩnh vực chăn nuôi, đà phục hồi thể hiện rõ hơn khi tổng đàn lợn tăng 2,8% và đàn gia cầm tăng 5,2% so với cùng kỳ nhờ kiểm soát dịch bệnh tốt hơn và mô hình nuôi an toàn sinh học được mở rộng.

Thủy sản duy trì nhịp tăng khá đồng đều với tổng sản lượng tháng 1 ước đạt hơn 613.000 tấn, tăng 3,6%; riêng tôm tăng hơn 6%, cao hơn mặt bằng chung, phản ánh hiệu quả của các mô hình nuôi thâm canh và cải thiện giống.

Các chỉ số tháng đầu năm cho thấy nhịp sản xuất đang dịch chuyển theo hướng tăng ở những lĩnh vực có khả năng nâng sản lượng và giá trị trên cùng quy mô thay vì mở rộng đồng loạt, phù hợp với định hướng điều hành nông nghiệp năm 2026. Cụ thể như ngành lúa gạo, thay vì ưu tiên mở rộng diện tích đại trà, nhiều vùng lúa trọng điểm đang tập trung vào nhóm giống chất lượng cao, có giá trị thương mại lớn.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, vụ đông xuân 2025-2026, diện tích gieo trồng các giống lúa ST đạt gần 200.000 ha, tăng hơn 60% so với cùng kỳ. Với kế hoạch gieo sạ toàn vùng trong vụ này khoảng 1,26 triệu ha, riêng nhóm giống ST đã chiếm gần 16% diện tích, thể hiện rõ nét sự dịch chuyển cơ cấu giống theo hướng ưu tiên chất lượng và giá trị. Đáng chú ý, hơn 70% sản lượng gạo ST25 hiện được tiêu thụ tại các thị trường chất lượng cao như châu Âu, Mỹ, Australia,... góp phần quan trọng định vị giá trị và từng bước hình thành thương hiệu gạo Việt Nam.

Bên cạnh việc chuyển đổi giống sản xuất chất lượng cao, số hóa chuỗi giá trị đang được đẩy sâu vào từng ngành hàng cụ thể. Tại Đắk Lắk, vùng trồng sầu riêng trọng điểm của cả nước, hệ thống truy xuất nguồn gốc được thí điểm đang tạo ra thay đổi lớn về cách tổ chức sản xuất và tiêu thụ.

Ông Bùi Tin, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Krông Pắk (tỉnh Đắk Lắk) cho rằng, việc số hóa truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ yêu cầu kiểm soát của thị trường nhập khẩu mà còn tác động trực tiếp đến giá trị gia tăng của sản phẩm. Với những lô hàng có dữ liệu đầy đủ và vùng trồng được xác thực, hàng hóa sẽ thuận lợi hơn khi đi vào kênh phân phối chính ngạch và phân khúc giá cao. Mặt khác, khi dữ liệu chuỗi như nhật ký sản xuất, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói được kết nối thì liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp thu mua cũng bền chặt hơn, giảm áp lực rủi ro “dội hàng” theo mùa vụ.

Tuy nhiên, năm 2026, ngành nông nghiệp cũng được dự báo phải đối mặt nhiều sức ép đan xen như thời tiết cực đoan, dịch bệnh, tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao. Trước những yêu cầu mới đặt ra cho tăng trưởng và tái cơ cấu, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: Năm 2026 toàn ngành phấn đấu đạt mức tăng trưởng 3,7-4%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản khoảng 74 tỷ USD. Mục tiêu xuyên suốt là phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; bảo đảm vững chắc an ninh lương thực…

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành chương trình hành động với các nhóm giải pháp trọng tâm, yêu cầu các đơn vị triển khai ngay từ những ngày đầu năm mới.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu điều hành tập trung vào hoàn thiện thể chế, tinh gọn đầu mối để mở thêm không gian huy động nguồn lực cho phát triển; thúc đẩy ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đi vào thực chất, bám tới từng lĩnh vực và ngành hàng, sản phẩm. Cùng với đó, cơ cấu lại sản xuất được đẩy mạnh theo chuỗi giá trị và vùng nguyên liệu tập trung; phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn theo hướng giảm phát thải; mở rộng thị trường tiêu thụ, nhất là thị trường Halal giàu tiềm năng. Ngoài ra, ngành và các địa phương sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng logistics nông sản, siết chặt quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và chủ động các kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm nền sản xuất vận hành ổn định và bền vững.

THÙY ANH