Nâng cao hiệu quả giám sát đa dạng sinh học và bảo vệ rừng

Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng (BVR) và Di sản thế giới Phạm Văn Tân cho biết, VQG PN-KB có địa hình chia cắt mạnh, hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc thù và là nơi cư trú của nhiều loài động vật đặc hữu, quý hiếm. Trong điều kiện thực địa phức tạp, nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa trên quan sát trực tiếp hoặc dấu vết thường bộc lộ những hạn chế về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu. Vì vậy, công nghệ bẫy ảnh được đánh giá là giải pháp phù hợp và hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

“Các thiết bị bẫy ảnh hoạt động tự động dựa trên cảm biến chuyển động và thân nhiệt, cho phép ghi lại hình ảnh, video của động vật hoang dã cả ngày lẫn đêm, đồng thời hạn chế tối đa sự can thiệp vào sinh cảnh tự nhiên. Dữ liệu thu thập từ hệ thống bẫy ảnh cung cấp thông tin khách quan về thành phần loài, tần suất xuất hiện và xu hướng biến động quần thể, đặc biệt là đối với các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm và các loài có tập tính né tránh con người…”, Giám đốc Trung tâm BVR và Di sản thế giới Phạm Văn Tân thông tin.

Lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát bảo vệ rừng - Ảnh: N.H

Điểm đột phá trong công tác giám sát đa dạng sinh học và BVR hiện nay không chỉ dừng lại ở việc thu thập hình ảnh tự động mà còn thể hiện rõ ở khâu xử lý và phân tích dữ liệu thông qua nền tảng Wildlife Insights. Thay vì phải xử lý thủ công hàng nghìn bức ảnh vốn tiêu tốn nhiều thời gian và nhân lực, phần mềm này ứng dụng AI để tự động nhận diện loài, loại bỏ các hình ảnh trống và tổ chức dữ liệu theo cấu trúc khoa học.

Việc tích hợp công nghệ AI đã giúp cán bộ nghiên cứu tại VQG PN-KB rút ngắn đáng kể quy trình phân tích, đồng thời góp phần chuẩn hóa cơ sở dữ liệu theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trên cơ sở đó, hệ thống cho phép đánh giá chính xác mức độ sử dụng sinh cảnh, quy luật hoạt động theo chu kỳ thời gian cũng như mối liên hệ giữa động vật hoang dã và các yếu tố môi trường.

Hiệu quả thực tiễn của việc ứng dụng đồng bộ công nghệ bẫy ảnh và phần mềm Wildlife Insights đã được thể hiện rõ nét qua các đợt giám sát gần đây. Năm qua, VQG PN-KB đã phát hiện và ghi nhận 199 lượt đàn với 1.344 lượt cá thể động vật rừng. Trong đó đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài động vật có giá trị bảo tồn cao, qua đó, bổ sung các bằng chứng khoa học quan trọng cho hồ sơ đa dạng sinh học của VQG PN-KB.

Đặc biệt, dữ liệu được trích xuất và phân tích từ phần mềm, khi tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), đã trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công tác tham mưu và ra quyết định quản lý. Các khu vực trọng điểm về đa dạng sinh học cũng như những “điểm nóng” chịu tác động tiêu cực từ hoạt động của con người được thể hiện trực quan trên bản đồ số, giúp lực lượng BVR chủ động điều chỉnh tuyến tuần tra, phân bổ hợp lý nguồn lực và tập trung bảo vệ hiệu quả các khu vực ưu tiên.

Tuy nhiên, việc triển khai các hệ thống công nghệ cao trong điều kiện địa hình rừng núi phức tạp của VQG PN-KB cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là về chi phí đầu tư ban đầu, yêu cầu kỹ thuật trong quá trình vận hành cũng như công tác bảo dưỡng thiết bị dưới tác động của điều kiện thời tiết khắc nghiệt...

Để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững lâu dài, Ban Quản lý VQG PN-KB xác định cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng và bảo trì thiết bị một cách chặt chẽ; đồng thời chú trọng công tác đào tạo, nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ chuyên môn.

Việc từng bước làm chủ công nghệ bẫy ảnh và nền tảng Wildlife Insights không chỉ góp phần hiện đại hóa công tác giám sát tài nguyên thiên nhiên, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, mà còn đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ giám sát và thực thi pháp luật lâm nghiệp. Bởi vậy, trong thời gian tới, Ban Quản lý VQG PN-KB sẽ tiếp tục ưu tiên mở rộng và hoàn thiện mạng lưới giám sát thông minh; hướng tới xây dựng một cơ sở dữ liệu số đồng bộ, toàn diện về đa dạng sinh học nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo tồn các giá trị ngoại hạng toàn cầu tại VQG PN-KB…

Ngọc Hải - Mai Thùy