Nâng cao năng lực lãnh đạo cán bộ nữ dân tộc thiểu số

Kết quả đạt được của Dự án 8 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi về nâng cao năng lực và tạo nguồn cán bộ nữ DTTS tham gia hệ thống chính trị đã góp phần thúc đẩy số lượng cán bộ nữ DTTS tham gia cấp ủy, chính quyền các cấp. Tuy nhiên, vẫn còn không ít thách thức, đòi hỏi nỗ lực chính sách đồng bộ và lâu dài.

Những kết quả bước đầu

Theo Báo cáo của Bộ Nội vụ năm 2023, cả nước có khoảng 35% cán bộ, công chức, viên chức là nữ, trong đó có hơn 22.000 cán bộ nữ người DTTS đang công tác trong hệ thống chính trị các cấp. Tuy nhiên, tỉ lệ nữ DTTS giữ vị trí lãnh đạo, quản lý còn rất thấp, chỉ chiếm khoảng 2,84% tổng số cán bộ lãnh đạo nữ trên toàn quốc (Bộ Nội vụ, 2023).

Điển hình tại tỉnh Điện Biên, trong tổng số hơn 15.000 cán bộ, công chức cấp xã, chỉ có 4,3% là nữ cán bộ DTTS giữ chức danh lãnh đạo như Bí thư, Chủ tịch UBND xã. Trong khi đó, tại tỉnh Kon Tum, Báo cáo của Sở Nội vụ năm 2023 cho thấy có hơn 360 cán bộ nữ DTTS đang công tác, nhưng chỉ khoảng 12% trong số này có trình độ sau đại học.

Bên cạnh đó, mặt bằng trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, kĩ năng lãnh đạo của cán bộ nữ DTTS còn hạn chế. Một số cán bộ được cử tuyển theo diện đặc thù nhưng sau khi ra trường chưa được bố trí công việc phù hợp hoặc không có cơ hội thăng tiến do thiếu môi trường rèn luyện.

Với mục tiêu thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết các vấn đề xã hội cấp thiết, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg, ngày 14/10/2021, giao Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chủ trì, tập trung vào việc nâng cao nhận thức, thay đổi định kiến giới và giải quyết các vấn đề cấp thiết cho phụ nữ và trẻ em tại vùng đồng bào DTTS và miền núi. Một trong những mục tiêu trọng tâm là nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS, tạo điều kiện để họ tham gia lãnh đạo, quản lý và ứng cử vào các cơ quan dân cử, từ đó tăng cường tiếng nói và vai trò của phụ nữ trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

Qua 5 năm triển khai thực hiện, Dự án 8 đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong việc nâng cao năng lực và tạo nguồn cán bộ nữ DTTS tham gia lãnh đạo trong hệ thống chính trị, cũng như thúc đẩy sự tham gia thực chất của phụ nữ DTTS vào các cơ quan dân cử thông qua nhiều hoạt động thiết thực trong việc đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ nữ DTTS, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng DTTS và miền núi.

Một trong những thành tựu đáng chú ý của Dự án 8 là việc vượt chỉ tiêu trong việc nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS tham gia lãnh đạo trong hệ thống chính trị. Chỉ tiêu Dự án đặt ra là tập huấn cho 2.000 cán bộ nữ DTTS, chỉ tính đến tháng 3/2025, đã có 4.164 cán bộ nữ DTTS được tập huấn, đạt 208% so với kế hoạch. Trong đó, 30/40 tỉnh (theo mô hình cũ) thuộc địa bàn dự án đã đạt và vượt chỉ tiêu này. Các chương trình tập huấn tập trung vào kĩ năng lãnh đạo, quản lý, và ứng dụng công nghệ thông tin, giúp cán bộ nữ DTTS nâng cao năng lực trong công tác điều hành và tham gia các hoạt động chính trị tại địa phương.

Ngoài ra, tại 10 tỉnh tự chủ ngân sách, Dự án 8 đã hỗ trợ tập huấn nâng cao năng lực cho 1.058 cán bộ nữ DTTS tham gia lãnh đạo trong hệ thống chính trị. Các hoạt động này không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà còn hướng tới việc xây dựng nguồn nhân lực nữ chất lượng cao, đủ tiêu chuẩn để quy hoạch và bổ nhiệm vào các vị trí lãnh đạo hoặc tham gia ứng cử vào các cơ quan dân cử.

Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã xây dựng 2 bài giảng trực tuyến và 2 bộ tài liệu về kĩ năng lãnh đạo, quản lý dành riêng cho cán bộ nữ DTTS. Các tài liệu này được sử dụng làm khung để tổ chức 14 lớp tập huấn với sự tham gia của gần 900 học viên, cùng với 4 hội thảo và 2 tọa đàm nhằm thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong chính trị. Đặc biệt, 3 hội thảo khu vực được tổ chức tại 3 miền đã tạo diễn đàn để thảo luận và đề xuất các giải pháp tăng cường sự tham gia của phụ nữ DTTS vào các cơ quan dân cử.

Dự án 8 không chỉ tập trung vào việc nâng cao năng lực mà còn tạo điều kiện để phụ nữ DTTS tham gia thực chất vào các hoạt động chính trị và xã hội. Các cuộc đối thoại chính sách cấp xã và cụm thôn bản được tổ chức đã thu hút 199.685 người tham gia, trong đó phụ nữ DTTS có cơ hội chia sẻ ý kiến, đề xuất các vấn đề liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội. Tính đến tháng 3/2025, đã có 3.142/4.400 cuộc đối thoại được tổ chức, đạt 71% chỉ tiêu giai đoạn.

Các hoạt động này đã giúp phụ nữ DTTS tăng cường tiếng nói, đóng góp vào việc xây dựng các chính sách địa phương. Đồng thời, việc rà soát và lập danh sách cán bộ nữ DTTS trong quy hoạch lãnh đạo tại các địa phương đã tạo cơ sở để phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu những ứng viên tiềm năng cho các vị trí lãnh đạo và cơ quan dân cử. Các lớp tập huấn không chỉ trang bị kĩ năng mà còn khơi dậy sự tự tin, khuyến khích phụ nữ DTTS mạnh dạn tham gia ứng cử, vận động bầu cử vào các cơ quan dân cử các cấp.

Sau 5 năm thực hiện Dự án 8, các mô hình, hoạt động của dự án đã tác động tích cực, tạo sự chuyển biến về nhận thức, thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" của người dân tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn, góp phần cùng các địa phương giải quyết tốt một số vấn đề xã hội cấp thiết đối với phụ nữ, trẻ em và thúc đẩy bình đẳng giới tại vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 giao Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chủ trì, tập trung vào việc nâng cao nhận thức, thay đổi định kiến giới và giải quyết các vấn đề cấp thiết cho phụ nữ và trẻ em tại vùng đồng bào DTTS và miền núi. Một trong những mục tiêu trọng tâm là nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS, tạo điều kiện để họ tham gia lãnh đạo, quản lý và ứng cử vào các cơ quan dân cử, từ đó tăng cường tiếng nói và vai trò của phụ nữ trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

Bài học kinh nghiệm và giải pháp

Dự án 8 đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, bao gồm việc chủ động xây dựng các văn bản hướng dẫn, tài liệu tập huấn ngay từ giai đoạn đầu, bảo đảm sự thống nhất và linh hoạt trong triển khai. Công tác phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương, cùng với việc kiểm tra, giám sát thường xuyên, đã giúp kịp thời tháo gỡ các vướng mắc, đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (2021 - 2025) nói chung, Dự án 8 nói riêng, cũng như công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS trong hệ thống chính trị còn gặp phải rất nhiều khó khăn thách thức, như: tỉ lệ cán bộ nữ DTTS giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt vẫn còn rất khiêm tốn so với mặt bằng chung; nhiều cán bộ nữ DTTS trẻ sau đào tạo không được bổ nhiệm hoặc không có cơ hội phát huy năng lực; sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, phong tục vẫn là rào cản lớn trong việc tiếp cận các chương trình đào tạo chuẩn hóa; một số địa phương chưa thật sự chủ động lồng ghép chính sách đào tạo cán bộ nữ DTTS trong chiến lược phát triển nhân sự dài hạn; việc đánh giá hiệu quả sau đào tạo còn hình thức, thiếu công cụ theo dõi năng lực sau can thiệp.

Trong giai đoạn 2026-2030, Dự án 8 đề xuất tiếp tục tập trung nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS, đặc biệt chú trọng vào kĩ năng chuyển đổi số và bồi dưỡng năng lực để đáp ứng tiêu chuẩn quy hoạch, bổ nhiệm và ứng cử vào các cơ quan dân cử. Các chính sách cần được thiết kế để giải quyết các vấn đề xã hội mới phát sinh, đồng thời duy trì và nâng chất lượng các mô hình đã triển khai hiệu quả trong giai đoạn I. Việc phân cấp, phân quyền cho địa phương cũng được nhấn mạnh nhằm phát huy sự chủ động và trách nhiệm trong triển khai dự án.

Bên cạnh đó, để công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nữ DTTS đạt hiệu quả cần tập trung: hoàn thiện cơ chế giám sát, đánh giá chất lượng đào tạo, gắn với bố trí, sử dụng sau đào tạo; bổ sung tiêu chí bắt buộc về tỉ lệ cán bộ nữ DTTS trong quy hoạch và bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo; phát triển các mô hình “vườn ươm cán bộ nữ DTTS trẻ” tại các tỉnh trọng điểm để kèm cặp, tư vấn, hỗ trợ; khuyến khích liên kết giữa Hội Liên hiệp phụ nữ, Sở Nội vụ và các cơ sở đào tạo để tổ chức lớp học đặc thù, tại chỗ cho cán bộ nữ DTTS.

Có thể nói, Dự án 8 đã tạo nên những thay đổi tích cực trong việc nâng cao năng lực và tạo nguồn cán bộ nữ DTTS tham gia lãnh đạo và ứng cử vào các cơ quan dân cử. Dự án không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nữ mà còn thúc đẩy bình đẳng giới, tạo điều kiện để phụ nữ DTTS tham gia sâu rộng vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Những kết quả này là tiền đề quan trọng để tiếp tục triển khai Dự án 8 trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bình đẳng giới tại vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Nâng cao năng lực cho cán bộ nữ DTTS là nhiệm vụ chiến lược, vừa thể hiện cam kết của Việt Nam trong thúc đẩy bình đẳng giới, vừa là yếu tố then chốt bảo đảm sự phát triển bền vững ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Việc duy trì và mở rộng các chính sách hỗ trợ đào tạo cần được thực hiện bài bản, lâu dài và có sự phối hợp đa ngành, để tạo điều kiện cho phụ nữ DTTS vươn lên, tham gia vào các vị trí lãnh đạo, quản lý, góp phần phát triển cộng đồng và đất nước.

Lò Thị Thu Thủy