Nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Bài toán đưa năng suất lao động từ 8,5% trở lên

Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy năm 2024, NSLĐ của Việt Nam tăng 5,88%, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây và cao hơn mục tiêu đặt ra. Tuy nhiên, NSLĐ của Việt Nam mới đạt khoảng 7.200 USD/lao động, tức là chỉ bằng khoảng 62% Thái Lan, 41% Malaysia và chưa bằng 1/10 so với Singapore.

Cùng với quyết tâm tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2025-2030 là mục tiêu đạt tốc độ tăng NSLĐ khoảng 8,5%/năm. Ảnh minh họa: PV

Đến năm 2025, tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt 8,02%, NSLĐ của toàn nền kinh tế theo giá hiện hành ước đạt 245 triệu đồng/lao động (tương đương 9.809 USD/lao động), theo giá so sánh, NSLĐ tăng 6,83%. Trong khi đó, để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần tăng trưởng NSLĐ liên tục với tốc độ 7,5 - 8,5%/năm.

Ví dụ, ngành Dệt may Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu 44 tỷ USD năm 2022, nhưng NSLĐ thấp khiến giá trị gia tăng chỉ khoảng 20%, chủ yếu do phụ thuộc vào gia công và lao động giá rẻ. Tăng NSLĐ sẽ giúp Việt Nam chuyển từ gia công - lắp ráp sang sản xuất có hàm lượng công nghệ và tri thức cao, như điện tử, phần mềm, và năng lượng tái tạo. Theo McKinsey, nếu NSLĐ tăng gấp đôi trong thập kỷ tới, xuất khẩu Việt Nam có thể tăng trưởng 15-20% mỗi năm, tạo động lực mạnh mẽ cho mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.

Ngoài ra, NSLĐ cao thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), đặc biệt từ các đối tác như Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản, vốn ưu tiên các quốc gia có lao động hiệu quả.

Nâng cao NSLĐ là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện đời sống người lao động. Nghị quyết Ðại hội Ðảng lần thứ XIV đã đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030, tốc độ tăng NSLÐ đạt khoảng 8,5%/năm; đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nêu rõ, và cho rằng, 8,5% là con số đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn.

Phát triển thị trường lao động chất lượng cao gắn với đổi mới sáng tạo

TS Nguyễn Sĩ Dũng nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, tăng trưởng NSLĐ không chỉ là việc bắt người lao động làm việc nhiều hơn mà là năng suất tổng hợp của toàn bộ nền kinh tế. Ông nhấn mạnh, để cải thiện NSLĐ và chất lượng tăng trưởng, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn lực cơ bản mà cần đột phá về thể chế, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình quản trị. “Cần đẩy mạnh cải cách thể chế, nhất là hoàn thiện kinh tế thị trường, để các nguồn lực như vốn, đất đai dịch chuyển đến những lĩnh vực có năng suất cao, khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lên các ngành có giá trị gia tăng cao và cung cấp ngày càng nhiều nguồn nhân lực chất lượng cao”.

Chuyên gia kinh tế, TS Huỳnh Thanh Điền thì nhấn mạnh để nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp của Việt Nam thì phải giải quyết nhiều vấn đề. Trước hết là tăng tỷ lệ nội địa hóa của DN trong nước, đặc biệt là khối kinh tế tư nhân. Trong việc thu hút FDI cần yêu cầu lộ trình chuyển giao công nghệ, phát triển mối liên kết giữa DN FDI với DN trong nước cũng như đầu tư phát triển công nghiệp phụ trợ. Nâng cao năng suất và tỷ lệ nội địa hóa không chỉ nhằm tăng trưởng kinh tế mà sẽ tạo lực đẩy cho năng lực sản xuất trong nước, củng cố nền kinh tế tự chủ chiến lược trở thành một nền kinh tế ít phụ thuộc, có khả năng kiến tạo giá trị từ tri thức và công nghệ.

"Hạ tầng cứng lẫn mềm của Việt Nam phải được đầu tư phát triển đồng bộ. Từ hạ tầng logistics đến hạ tầng dữ liệu phải đảm bảo thông suốt, nhanh chóng cùng với giảm mọi thủ tục hành chính, chuyển đổi việc tiền kiểm sang hậu kiểm… Tất cả sẽ góp phần thúc đẩy tăng năng suất của cả nền kinh tế nói chung", TS Điền chia sẻ.

Khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng gắn chặt với các mục tiêu tăng trưởng, nhiều địa phương coi đây là công cụ để tái cấu trúc nền kinh tế, tăng năng suất lao động và mở thêm dư địa tăng trưởng. Bên cạnh chú trọng quy hoạch đầu tư, nhiều địa phương đã quan tâm đến quy hoạch phát triển nguồn nhân lực.

Theo Chương trình Hành động quốc gia về tăng NSLĐ, NSLĐ trở thành một động lực quan trọng cho tăng trưởng nhanh, bền vững, tận dụng hiệu quả các cơ hội từ CMCN 4.0. Đến năm 2030, phấn đấu nằm trong nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN về tốc độ tăng NSLĐ; Tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo tăng trung bình 20%/năm đến năm 2030. Đồng thời Chính phủ đưa ra nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy mạnh mẽ các sáng kiến tăng NSLÐ, trong đó có việc lựa chọn một số lĩnh vực, một số địa phương thực hiện thí điểm Chương trình thúc đẩy tăng NSLÐ, từ đó nhân rộng ra toàn bộ nền kinh tế.