Nâng giá trị hàng Việt: Từ chuẩn hóa đến chinh phục người tiêu dùng

Không chỉ vượt rào cản, phải nâng năng lực cạnh tranh

6 năm sau khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) có hiệu lực, gần một nửa tổng kim ngạch thương mại giữa EU và Việt Nam diễn ra trong khuôn khổ EVFTA, cho thấy cơ hội lớn từ việc tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường.

Thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc và phát triển xanh. Ảnh: Thanh Tân

Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ là một phần của câu chuyện. Khi hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, các yêu cầu về chất lượng, an toàn, nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm trong sản xuất ngày càng trở thành những “cánh cửa” mới mà hàng Việt phải vượt qua.

Theo bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, với nông sản, yêu cầu về tiêu chuẩn càng rõ. Sản phẩm muốn vào hệ thống phân phối hiện đại hay xuất khẩu không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải chứng minh được tạo ra như thế nào, nguyên liệu từ đâu, quy trình sản xuất ra sao và có thể truy xuất đến đâu?

Vì vậy, các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, HACCP hay ISO 22000 ngày càng có ý nghĩa vượt ra ngoài một bộ hồ sơ chứng nhận. Quan trọng hơn, quá trình áp dụng tiêu chuẩn buộc doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất thay đổi phương thức quản trị, kiểm soát từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất đến chế biến, đóng gói và phân phối.

Cùng một loại sản phẩm, hàng hóa có quy trình được kiểm soát, nguồn gốc minh bạch, truy xuất rõ ràng và đáp ứng tiêu chuẩn sẽ có cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường cao hơn.

Như vậy, yêu cầu đối với hàng Việt hôm nay không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn mà phải tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời chinh phục người tiêu dùng bằng chất lượng và uy tín. Đây cũng là nền tảng để hàng Việt đứng vững trên thị trường trong nước trước khi vươn xa hơn.

Từ “đạt chuẩn” đến giữ được niềm tin

Theo Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, dù nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân đã được ban hành, song giữa chính sách và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn khoảng cách.

Không ít doanh nghiệp lúng túng khi tiếp cận chính sách hỗ trợ vốn, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ hay xây dựng thương hiệu. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là những doanh nghiệp phát triển từ hộ kinh doanh, làng nghề, yêu cầu về thủ tục và nguồn lực càng là thách thức.

“Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống quản trị bài bản, chưa có chiến lược thương hiệu, chưa chuẩn hóa quy trình sản xuất, chưa chú trọng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử hay chăm sóc khách hàng sau bán hàng”, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh nêu.

Trong khi đó, người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm giá mà còn yêu cầu cao về chất lượng, tính minh bạch, trách nhiệm môi trường và uy tín thương hiệu.

Điều này cho thấy, muốn chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị, doanh nghiệp phải nâng cấp chính mình. Sản phẩm tốt là điều kiện cần, nhưng chất lượng ổn định, nguồn gốc minh bạch, dịch vụ chuyên nghiệp và khả năng lắng nghe khách hàng mới tạo nên lợi thế lâu dài.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Kinh doanh chế biến nông sản Bảo Minh, cho rằng điều quan trọng nhất để khách hàng quay lại mua lần thứ hai là doanh nghiệp phải thực hiện đúng những gì đã cam kết hoặc quảng bá.

Muốn giữ được lời hứa với khách hàng, chuỗi giá trị phải được tổ chức bài bản ngay từ đầu. Trong chuỗi liên kết này, theo bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, quy hoạch vùng nguyên liệu là nền tảng quan trọng. Việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi, giống và quy trình sản xuất cần dựa trên điều kiện tự nhiên kết hợp với nghiên cứu khoa học, qua đó tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Câu chuyện từ doanh nghiệp cho thấy, không thể nâng giá trị sản phẩm nếu vùng nguyên liệu thiếu ổn định; không thể xây dựng thương hiệu nếu chất lượng thay đổi theo từng lô hàng; càng không thể tạo dựng niềm tin nếu người tiêu dùng không biết sản phẩm được tạo ra từ đâu.

Đây cũng là hướng chuyển quan trọng của hàng Việt: Từ sản xuất manh mún sang liên kết chuỗi; từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín.

Theo TS Mạc Quốc Anh, EVFTA và các hiệp định thương mại tự do đã mở ra những cánh cửa lớn. Song để bước qua và đứng vững trong thị trường toàn cầu, hàng Việt không thể chỉ trông chờ vào ưu đãi thuế quan.

Con đường bền vững hơn là chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch chuỗi cung ứng, chủ động đáp ứng yêu cầu pháp lý, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Khi đạt chuẩn trở thành năng lực sản xuất, “giữ lời hứa” trở thành nguyên tắc của thương hiệu, hàng Việt sẽ có thêm sức mạnh để không chỉ giữ thị trường mà còn nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.