Nâng hạng chứng khoán: Thị trường chờ 'cơn mưa' 10 tỷ USD?

Ông Nguyễn Quang Đạt, Tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán An Bình (ABS)

Nền tảng tích cực nhưng chưa thể bằng lòng

Bức tranh kinh tế năm 2026 đến nay đang tạo nền tảng thuận lợi cho thị trường chứng khoán trước thời điểm chuyển sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp theo tiêu chí của FTSE Russell. Theo ông Nguyễn Quang Đạt, các số liệu vĩ mô mới nhất cho thấy GDP sáu tháng tăng 8,18%, riêng quý II đạt 8,39%, mức cao nhất trong khoảng 15-16 năm. IMF cũng đã nâng dự báo tăng trưởng cả năm của Việt Nam lên 8,2%.

Điều ông Đạt nhấn mạnh không chỉ là tốc độ mà còn là chiều sâu và tính bền vững của tăng trưởng. Đà bứt phá được thể hiện khá đồng đều khi hơn một nửa số địa phương tăng trên 8%. Vốn FDI đăng ký vượt 34 tỷ USD, tăng 61%; sản xuất chế tạo, xuất khẩu và du lịch cùng phục hồi, với gần 16 triệu lượt khách quốc tế.

Theo Tổng giám đốc ABS, nền tảng vĩ mô ổn định, quyết tâm cải cách thể chế, việc tháo gỡ vướng mắc cho hàng nghìn dự án tồn đọng và hiệu quả từ tinh gọn bộ máy là những thành tố tạo nên sự vững chắc của đà tăng trưởng. Tuy nhiên, phía sau các chỉ tiêu tích cực vẫn còn những điểm phải nhìn nhận thẳng thắn.

Nền kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào vốn và xuất khẩu, trong khi đóng góp của năng suất tổng hợp chưa cao. Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, lực lượng nòng cốt của nền kinh tế, vẫn gặp nhiều rào cản về vốn, công nghệ và thị trường. Vì vậy, duy trì tốc độ tăng trưởng cao phải đi cùng cải thiện thực chất chất lượng của khu vực doanh nghiệp.

Thách thức càng rõ hơn khi môi trường vốn toàn cầu đã thay đổi. Ông Đạt cho rằng, chu kỳ hiện nay khác với giai đoạn 2022-2023, khi các ngân hàng trung ương tăng lãi suất theo một chiều để xử lý cú sốc lạm phát sau COVID-19. Hiện nay, các ngân hàng trung ương lớn, đặc biệt là Fed, phải cân nhắc giữa lạm phát còn dai dẳng và nguy cơ suy giảm tăng trưởng.

Do phụ thuộc nhiều vào dữ liệu kinh tế thực tế, chu kỳ này có thể kéo dài và biến động khó lường hơn, thay vì đi theo một đường thẳng tăng rồi giảm. Mặt bằng lãi suất toàn cầu có khả năng duy trì ở mức cao lâu hơn kỳ vọng. Với những nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, yêu cầu đặt ra là chủ động quản trị tỷ giá, điều hòa dòng vốn và thích ứng với môi trường mà dòng vốn giá rẻ không còn là điều hiển nhiên.

Tác động đối với kinh tế trong nước mang tính hai mặt. Ở chiều thách thức, mặt bằng lãi suất trong nước không còn thấp, trong khi hệ số cho vay trên huy động của hệ thống ngân hàng ở mức cao. Chi phí vốn của doanh nghiệp, nhất là các ngành cần vốn dài hạn như bất động sản và hạ tầng, vì thế trở nên đắt đỏ hơn, ảnh hưởng tới tiến độ và biên lợi nhuận.

Ở chiều ngược lại, ông Đạt đánh giá các phản ứng chính sách được triển khai kịp thời và chủ động. Việt Nam đang hoàn thiện khung pháp lý cho cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, đồng thời điều hành tỷ giá linh hoạt. Việc xử lý dứt điểm hơn 2.600 dự án tồn đọng tính đến hết tháng 8 cũng giải phóng nguồn lực để bổ sung cho tín dụng ngân hàng.

Theo ông, sự phối hợp linh hoạt giữa chính sách tiền tệ và tài khóa, ưu tiên ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát nhưng vẫn bảo đảm thanh khoản cho sản xuất, kinh doanh thiết yếu là hướng đi phù hợp. Việc chấp nhận một mặt bằng lãi suất hợp lý để giữ ổn định vĩ mô cũng là yếu tố được dòng vốn ngoại, đặc biệt là vốn chủ động, đánh giá cao.

Nâng hạng là bước ngoặt, không phải dòng tiền tức thời

Ông Nguyễn Quang Đạt đánh giá việc nâng hạng là một sự kiện mang tính bước ngoặt, nhưng cho rằng thị trường cần nhìn đúng bản chất để tránh kỳ vọng quá mức trong ngắn hạn. Theo lộ trình, cổ phiếu Việt Nam bắt đầu được phân bổ vào các rổ chỉ số FTSE từ ngày 21/9 với tỷ trọng ban đầu 10% và hoàn tất 100% sau một năm.

Dòng vốn ngoại ròng được ước tính đạt 6-8 tỷ USD, trong kịch bản lạc quan có thể vượt 10 tỷ USD. Tuy nhiên, nguồn vốn này sẽ được giải ngân rải rác theo thời gian. Đáng chú ý, quy mô dòng vốn thụ động mua theo chỉ số không lớn bằng dòng vốn chủ động của các quỹ toàn cầu. Nhóm nhà đầu tư chủ động chỉ giải ngân khi nhìn thấy chất lượng tăng trưởng thực sự của nền kinh tế và doanh nghiệp.

Vì thế, để nâng hạng tạo thành cú hích bền vững, ông Đạt cho rằng, thứ nhất, tiếp tục cải thiện thanh khoản và đưa thêm hàng hóa chất lượng lên sàn. Thứ hai, nâng chuẩn minh bạch thông tin và quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế. Thứ ba, hoàn thiện hạ tầng giao dịch và phát triển sản phẩm tài chính mới. Đây cũng là bước đệm để Việt Nam hướng tới mục tiêu xa hơn là được MSCI xem xét nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Từ câu chuyện nâng hạng, cần đặt thị trường chứng khoán trong bài toán nâng cao chất lượng tăng trưởng chung. Theo ông, một thị trường phát triển lành mạnh phải trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn bền vững, qua đó giảm gánh nặng cho hệ thống ngân hàng. Ý nghĩa của nâng hạng vì vậy không chỉ giới hạn trong ngành chứng khoán.

Ba điểm nghẽn cần chuyển biến thực chất

Để nâng chất lượng tăng trưởng, Tổng giám đốc ABS cho rằng, cần tạo chuyển biến tại ba điểm nghẽn. Trước hết là sức khỏe của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguồn lực cho khu vực này không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng truyền thống mà cần được mở rộng thông qua thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch hơn, niêm yết trên UPCoM và khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Điểm nghẽn thứ hai là chi phí vốn. Trong bối cảnh lãi suất khó giảm sâu do áp lực bên ngoài, giải pháp không phải hạ lãi suất đại trà mà là điều hướng tín dụng có chọn lọc vào những lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, chế biến, chế tạo và năng lượng tái tạo. Cơ chế bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần được kích hoạt mạnh mẽ.

Điểm thứ ba là năng suất. Động lực trung hạn phải đến từ chuyển đổi số, cắt giảm quyết liệt thủ tục hành chính để hạ chi phí tuân thủ và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công vào các hạ tầng chiến lược như cao tốc, cảng biển và hạ tầng số.

Với ABS , công ty đã chuẩn bị cho cơ hội nâng hạng trên ba trụ cột. Về năng lực tài chính, ABS đã hoàn tất tăng vốn điều lệ trong năm nay và có lộ trình tăng vốn tiếp theo để tham gia tư vấn phát hành, thu xếp những khoản vốn lớn và mở rộng hạn mức cho vay ký quỹ.

Về công nghệ, công ty tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu dữ liệu và quản trị rủi ro nhằm rút ngắn thời gian thực hiện báo cáo, nâng chất lượng khuyến nghị cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài và nhà đầu tư cá nhân trong nước. ABS đồng thời phát triển giải pháp quản lý gia sản và tư vấn tài chính cá nhân để đa dạng hóa nguồn thu.

Trụ cột còn lại là mở rộng hợp tác chiến lược với các ngân hàng và công ty quản lý quỹ có nền tảng tài chính, năng lực vững mạnh, qua đó cung cấp dịch vụ trọn gói cho doanh nghiệp từ niêm yết, phát hành trái phiếu đến tư vấn mua bán, sáp nhập. ABS đặt tầm nhìn đến năm 2032 đạt ROE bình quân trên 15% và chuyển dịch cơ cấu doanh thu sang tư vấn, quản lý tài sản.

Theo ông Đạt, khi các công ty chứng khoán nâng năng lực lên chuẩn khu vực, đó sẽ là đóng góp thiết thực cho chất lượng tăng trưởng của thị trường. Triển vọng trung hạn vẫn tích cực nhờ nền tảng vĩ mô và dòng vốn ngoại được giải ngân dần. Với nhà đầu tư, điều cần theo dõi không phải chỉ là diễn biến quanh sự kiện nâng hạng, mà là chất lượng tăng trưởng thực của từng doanh nghiệp.