Nên dựa vào doanh thu để thiết kế ngưỡng miễn thuế cho doanh nghiệp

Chính sách đúng hướng để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững

- Thưa ông, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế giá trị gia tăng (dự thảo Luật), trong đó đề xuất bổ sung mức miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ. Ông đánh giá thế nào về đề xuất này?

- Theo dự thảo Luật, đối với hộ kinh doanh sẽ sửa đổi quy định về mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và mức doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng theo hướng không quy định mức cụ thể tại luật và giao Chính phủ quy định. Đồng thời, bổ sung quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp có doanh thu theo mức quy định của Chính phủ. Đây là những chính sách hết sức cần thiết, đúng hướng và có ý nghĩa thực tiễn cao; là một bước hoàn thiện chính sách quan trọng nhằm bảo đảm tính đồng bộ giữa doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, đồng thời cụ thể hóa chủ trương nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho đất nước.

Ông Tô Hoài Nam

Bởi lẽ, hiện nay, khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tới 94% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Đây là nhóm có vai trò rất quan trọng trong tạo việc làm, an sinh xã hội song cũng là đối tượng dễ bị tổn thương nhất về năng lực, tài chính, quản trị.

Bên cạnh đó, mặc dù pháp luật hiện hành đã có nhiều ưu đãi như: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm liên tục kể từ khi có thu nhập chịu thuế đối với doanh nghiệp có quy mô không quá 50 tỷ đồng thành lập mới từ hộ kinh doanh; doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp dụng thuế suất 15%; doanh nghiệp có tổng doanh thu năm từ trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17%... song vẫn thiếu công cụ chính sách mang tính chất nền. Đó là ngưỡng doanh thu được miễn thuế không xác định thời hạn như với hộ kinh doanh. Nếu chúng ta không bổ sung cơ chế này sẽ phát sinh bất cân xứng về chính sách: hộ kinh doanh được miễn thuế theo ngưỡng doanh thu, trong khi doanh nghiệp siêu nhỏ - quy mô gần liền kề với hộ kinh doanh - thì thậm chí phải tuân thủ nghĩa vụ cao hơn. Điều này có thể làm suy giảm động lực chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.

Trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh có doanh thu tiệm cận hoặc vượt ngưỡng nhưng cũng không muốn chuyển đổi thành doanh nghiệp. Bởi họ sẽ phải gánh thêm các chi phí, bao gồm chi phí kế toán, hóa đơn, kê khai, trong khi lợi ích về thuế lại chưa đủ rõ ràng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến khu vực kinh tế phi chính thức còn lớn. Do đó, có thể khẳng định việc bổ sung ngưỡng miễn thuế với doanh nghiệp nhỏ không chỉ là giải pháp hỗ trợ trước mắt mà còn là công cụ điều tiết hành vi, thúc đẩy chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp, góp phần nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách trong dài hạn.

Nên thiết kế ngưỡng dựa trên doanh thu, áp dụng thống nhất

- Vậy theo ông, ngưỡng miễn thuế với doanh nghiệp nhỏ cần được xây dựng như thế nào?

- Chúng tôi đã có nghiên cứu từ 2016 và thấy rằng, nếu thiết kế ngưỡng miễn thuế với doanh nghiệp nhỏ cần căn cứ chủ yếu vào quy mô doanh thu, năng lực tuân thủ và mục tiêu của chính sách, bởi các lý do sau.

Một là, tiêu chí xác định doanh thu là chỉ tiêu rất dễ tính toán, đo lường, minh bạch và phù hợp năng lực quản lý hiện nay hơn là chỉ tiêu lợi nhuận. Hai là, cần tính đến năng lực tuân thủ, bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh có khả năng quản trị hạn chế. Do vậy, nếu thiết kế chính sách vượt quá năng lực này thì dù có đúng về mặt lý thuyết sẽ khó triển khai hiệu quả. Ba là, về mục tiêu chính sách, phải bảo đảm có sự khác biệt đủ lớn giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp để khuyến khích họ chuyển đổi, nếu không sẽ khó tạo động lực, đồng nghĩa khu vực kinh tế phi chính thức sẽ vẫn lớn.

Từ đó, cần thiết kế ngưỡng miễn thuế theo hướng doanh nghiệp nhỏ luôn cao hơn hộ kinh doanh (như các cặp mức 1 - 3 tỷ, 3 - 5 tỷ, 5 - 8 tỷ đồng/năm) để tạo khoảng cách chính sách hợp lý, giúp người dân có động lực chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp với chế độ quản trị chuyên nghiệp hơn. Ngược lại, nếu hai ngưỡng này tương đương nhau thì về mặt kinh tế sẽ không tạo ra động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Cũng cần nhấn mạnh rằng, việc bổ sung ngưỡng miễn thuế riêng cho doanh nghiệp nhỏ không chỉ là giải pháp hỗ trợ tài chính đơn thuần mà còn là công cụ dẫn dắt để nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách bền vững trong dài hạn. Khi thiết kế chính sách cần đặt trọng tâm vào thực hiện, vào năng lực tuân thủ, và đặc biệt phải thấu hiểu nhóm doanh nghiệp nhỏ là nhóm yếu thế với rất nhiều vai trò quan trọng song từng cá thể lại rất yếu. Khi đó chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống và tạo nên chuyển biến thực chất, tích cực.

- Việc thiết kế ngưỡng này có nên phân chia theo vùng miền hoặc lĩnh vực, thưa ông?

- Tôi cho rằng nếu phân chia nhỏ quá mức sẽ làm tăng thêm sự phức tạp và chi phí thực thi. Chính sách thuế cần ưu tiên cho công thức tính đơn giản, dễ áp dụng, sau đó có thể bổ sung các công cụ hỗ trợ theo ngành, lĩnh vực.

- Xin cảm ơn ông!