Nền 'kinh tế cô đơn' trị giá 1.000 tỷ USD của Trung Quốc

Một hành khách hát karaoke một mình trên tuyến xe bus phục vụ món lẩu ở Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên. Ảnh: Red Star News

Rachel Xia, 30 tuổi, đã quen với cuộc sống một mình kể từ khi rời quê nhà ở miền Trung Trung Quốc cách đây một thập kỷ. Cô không ngại ăn một mình, đi du lịch một mình hay đến rạp chiếu phim một mình. Tại Hong Kong, nơi cô sinh sống, hầu như mọi thứ đều có thể được sắp xếp cho một người.

Thực phẩm và các bữa ăn dành cho một người được giao tận nhà. Trước khi qua đời, chú mèo Mocha từng là người bạn đồng hành của Xia. Khi cần chia sẻ tâm trạng, cô thậm chí có thể trò chuyện với các chatbot trí tuệ nhân tạo (AI).

“Bây giờ, sống một mình rất thuận tiện”, Xia nói.

Cô thuộc nhóm người tiêu dùng đang ngày càng đông tại châu Á: những người độc thân, không có con hoặc lựa chọn sống một mình. Khi chi phí nhà ở và giáo dục tăng cao, trong khi quan niệm xã hội thay đổi, những tiêu chuẩn từng được xem là dấu hiệu của một cuộc sống thành đạt như kết hôn, sinh con và sở hữu nhà đang dần mất sức hấp dẫn đối với một bộ phận người trẻ.

Tỷ lệ sinh tại nhiều nước châu Á liên tục giảm xuống mức thấp kỷ lục. Chính phủ nhiều nước đưa ra các khoản tiền hỗ trợ và trợ cấp để khuyến khích các cặp đôi sinh con, nhưng chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Sự thay đổi nhân khẩu học này lại tạo ra một thị trường mới: “nền kinh tế cô đơn” hay “nền kinh tế sống một mình”.

Thị trường dành khách hàng "một mình"

Số hộ gia đình chỉ có một người đang gia tăng tại Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Thay vì mua những mặt hàng dành cho gia đình đông người như tã trẻ em hay thực phẩm đóng gói số lượng lớn, người sống một mình có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho thú cưng, đồ sưu tầm và những trải nghiệm cá nhân.

Các doanh nghiệp nhanh chóng nhận ra cơ hội này và bắt đầu xây dựng những sản phẩm, dịch vụ dành riêng cho nhóm khách hàng “một người”.

Tại Trung Quốc, mô hình này đang phát triển đặc biệt nhanh. Những phòng karaoke mini có kích thước tương đương các bốt điện thoại cũ xuất hiện ở nhiều nơi, cho phép khách hàng hát một mình. Tại các điểm du lịch, du khách có thể thuê bạn đồng hành để đi bộ đường dài, tham quan hoặc chụp ảnh.

Theo công ty nghiên cứu thị trường Trung Quốc Discovery Reports, nền kinh tế dành cho người độc thân tại nước này đạt hơn 1.000 tỷ USD trong năm 2025, tăng khoảng 50% so với năm 2023.

Người tiêu dùng sống một mình cũng đang chi nhiều hơn cho trò chơi điện tử, các “người bạn đồng hành” AI và phim ngắn trên nền tảng số. Những bộ phim dạng này thường có các tập dài chưa đến 2 phút và đang trở thành một hình thức giải trí phổ biến.

Ashley Dudarenok, nhà sáng lập một công ty tư vấn thị trường Trung Quốc, cho rằng những sản phẩm này phần nào lấp vào khoảng trống mà trước đây thường được đáp ứng bởi các mối quan hệ gia đình.

Sau một ngày làm việc, khi đã ăn tối và trở về nhà, một người có gia đình có thể trò chuyện với vợ hoặc chồng. Với người sống một mình, các trò chơi, dịch vụ phát trực tuyến và những hình thức giải trí khác có thể trở thành lựa chọn thay thế.

Theo ông Dudarenok, quy mô thị trường tiêu dùng khổng lồ và mức độ cạnh tranh cao tại Trung Quốc có thể thúc đẩy nhanh quá trình phát triển các sản phẩm, dịch vụ dành cho người sống một mình, trước khi những mô hình này được đưa sang các thị trường khác.

Một số dấu hiệu cho thấy điều đó đã bắt đầu. Các dịch vụ “bạn đồng hành” AI và phim ngắn đã thu hút người dùng tại Mỹ. Các doanh nghiệp cũng ngày càng chú ý tới khách hàng đi ăn một mình, với những sản phẩm được thiết kế cho khẩu phần của một người.

Trong quá khứ, doanh nghiệp và chính phủ thường xem việc độc thân là một giai đoạn tạm thời trước khi kết hôn. Nhưng khi số người sống một mình tiếp tục tăng, quan niệm đó đang thay đổi.

“Sống một mình và mô hình kinh tế mới này cần được xem là một điều sẽ tồn tại lâu dài”, Dudarenok nhận định.

Từ “cô đơn” đến sự độc lập

Các thương hiệu cũng đang thận trọng trong cách tiếp thị nhóm khách hàng này. Thay vì nhấn mạnh vào sự cô đơn, họ tập trung vào những thông điệp về tính độc lập, cá tính và khả năng tự quyết.

Allison Malmsten, giám đốc tiếp thị của một công ty nghiên cứu thị trường Trung Quốc, cho rằng cách tiếp cận này dễ tạo đồng cảm hơn với người tiêu dùng. Nhiều người sống một mình không xem mình là cô đơn mà vẫn có các mối quan hệ xã hội và những trải nghiệm sống phong phú.

Tuy nhiên, đằng sau sự phát triển của thị trường dành cho người sống một mình vẫn là những lo ngại về tác động xã hội và sức khỏe của tình trạng cô đơn.

Một số nước châu Á đang phải đối mặt với những vấn đề liên quan đến sự cô lập xã hội và tỷ lệ tự tử cao. Chính phủ cũng bắt đầu đưa ra các chính sách nhằm giảm tình trạng này. Tại Seoul, chính quyền đã dành ngân sách cho các hoạt động tư vấn, kết nối xã hội và những dịch vụ hỗ trợ người cảm thấy bị cô lập. Nhật Bản từng bổ nhiệm một bộ trưởng phụ trách vấn đề cô đơn và cô lập xã hội.

Trong khi đó, thú cưng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống của những người sống một mình.

Theo Malmsten, người độc thân ngày càng đưa thú cưng đi du lịch cùng hoặc mua những món quà đắt tiền cho chúng. Nếu năm 2017, số trẻ nhỏ tại các hộ gia đình Trung Quốc vẫn cao gấp đôi số thú cưng, thì đến năm 2030, tỷ lệ này được dự báo sẽ đảo ngược.

Tại Thượng Hải, Ellen Xie, một nhà sản xuất chương trình hài độc thoại 35 tuổi, cho biết lối sống độc thân và nuôi mèo đã trở nên phổ biến trong nhóm bạn của cô. Hầu hết những người bạn độc thân của Xie đều nuôi mèo, một người nuôi chó.

Họ cũng ít nấu ăn. Khi gặp nhau, mỗi người thường gọi phần ăn riêng và trò chuyện về cuộc sống tương lai.

Một số vẫn muốn kết hôn, những người khác thì không. Với Xie, cuộc sống độc thân hiện tại mang lại sự tự do. Cô có thể quyết định đi du lịch bất cứ lúc nào mà không phải cân nhắc với người bạn đời. Tháng 5 vừa qua, cô thậm chí quyết định đi Nhật Bản gần như ngay lập tức.

Nhưng tự do hiện tại không có nghĩa những người này không nghĩ về tuổi già.

Khi “một mình” đến tuổi già

Xie và những người bạn của cô lo ngại về việc nghỉ hưu trong bối cảnh dân số già hóa nhanh. Một hệ quả của thay đổi nhân khẩu học là số người cao tuổi ngày càng tăng trong khi lực lượng trẻ giảm xuống.

Truyền thông Trung Quốc ước tính “nền kinh tế bạc”, tức thị trường hàng hóa và dịch vụ dành cho người cao tuổi, có thể đạt hơn 4.000 tỷ USD vào năm 2035. Công nghệ mới cũng đang được phát triển để hỗ trợ việc chăm sóc và đồng hành với người cao tuổi.

Đầu năm nay, một ứng dụng kiểm tra tình trạng của những người sống một mình từng lan truyền mạnh trên mạng. Tên của ứng dụng khá u ám: “Bạn đã chết chưa?”.

Trong xã hội Trung Quốc truyền thống, nhiều thế hệ thường sống cùng nhau. Một trong những lý do các cặp vợ chồng sinh con là để có người chăm sóc khi về già. Nhưng thế hệ hiện nay đang bắt đầu hình dung những mô hình khác.

Xie cho rằng trong tương lai, những phụ nữ lớn tuổi sống một mình có thể có nhiều lựa chọn hơn để sống chung và chia sẻ chi phí. Khi nhu cầu đủ lớn, các doanh nghiệp sẽ tìm cách đáp ứng nhu cầu đó.

Một sinh viên sau đại học 26 tuổi ở Thâm Quyến cũng thừa nhận anh lo ngại về viễn cảnh tuổi già một mình. Nhưng theo anh, các dịch vụ và công nghệ hiện đại đã giúp anh có thể duy trì cuộc sống độc thân lâu hơn.

Các nhà nghỉ dành cho giới trẻ giúp anh đi du lịch một mình với chi phí thấp. Trò chơi dành cho một người giúp anh giải trí ngoài giờ học. Gần đây, anh bắt đầu chia sẻ những suy nghĩ vào đêm khuya với trợ lý AI.

Sự phát triển của nền kinh tế dành cho người sống một mình cũng khiến anh cảm thấy có thể trở nên chọn lọc hơn trong việc tìm kiếm bạn đời.

Sự phát triển của “nền kinh tế sống một mình” vì thế phản ánh một thay đổi sâu hơn trong xã hội Trung Quốc và nhiều nước châu Á. Khi hôn nhân và gia đình không còn là con đường duy nhất để tổ chức cuộc sống, thị trường cũng bắt đầu thích ứng với một kiểu người tiêu dùng mới.

Từ một phòng karaoke chỉ dành cho một người, một bữa ăn được đóng gói riêng, thú cưng, trò chơi điện tử cho tới những người bạn đồng hành AI, ngày càng nhiều sản phẩm và dịch vụ đang được thiết kế cho một cuộc sống mà một người có thể tự đáp ứng phần lớn nhu cầu của mình.

Điều từng được xem là một giai đoạn trước hôn nhân đang dần trở thành một mô hình sống lâu dài. Và Trung Quốc, với thị trường hơn 1.000 tỷ USD, đang cho thấy nền kinh tế của tương lai có thể phải thích ứng như thế nào với một thế giới ngày càng có nhiều người sống một mình.