Xuất nhập khẩu sắp vượt mốc lịch sử 1.000 tỷ USD, cơ hội xuất khẩu mở rộng cho doanh nghiệp nhỏ

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu có thể vượt 1.000 tỷ USD vào năm nay

Vài năm trở lại đây, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục tăng, với quy mô thương mại ngày càng mở rộng. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực mà còn từ sự phát triển của công nghiệp chế biến, chế tạo và các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ước đạt 920 tỷ USD, tăng 16,9% so với năm trước, mức cao nhất từ trước đến nay.

Bước sang năm 2026, đà tăng tiếp tục được duy trì. Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, trong 8 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 770 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ, cũng là mức cao nhất của 8 tháng từ trước đến nay.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu có thể vượt 1.000 tỷ USD vào năm nay. Ảnh: Thái Bình

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%. Cán cân thương mại trong 8 tháng ghi nhận nhập siêu 20,46 tỷ USD.

Riêng về cơ cấu xuất khẩu, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo có vai trò chủ đạo đạt 337,99 tỷ USD, chiếm 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tiếp đến là các nhóm ngành nông nghiệp. Cụ thể, nhóm hàng nông, lâm sản đạt kim ngạch 26,65 tỷ USD, chiếm 7,1%. Nhóm hàng thủy sản đạt 8,0 tỷ USD, chiếm 2,1%. Ngoài ra, nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản đạt 2,2 tỷ USD, chỉ chiếm 0,6%.

Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng như hiện tại, kết thúc năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam có thể đạt gần 1.200 tỷ USD, đây là mức cao nhất lịch sử của ngành xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Xuất khẩu nhưng không cần nhà máy sản xuất, không cần “bỏ” nhiều vốn

Đáng chú ý, quy mô xuất khẩu ngày càng lớn cũng mở ra cơ hội tham gia cho nhiều doanh nghiệp, thay vì chỉ dành cho những doanh nghiệp có nhà máy, nguồn vốn lớn hay khả năng xuất khẩu hàng loạt.

Theo các chuyên gia, với sự phát triển của mô hình thương mại và xu hướng đơn hàng nhỏ, doanh nghiệp hoàn toàn có thể bắt đầu từ quy mô khiêm tốn, tận dụng mạng lưới sản xuất trong nước để tiếp cận khách hàng quốc tế.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO VIETGO, chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực xuất khẩu cho rằng: Ngành xuất khẩu không nhất thiết là lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn hay phải sở hữu nhà xưởng. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tham gia với vai trò thương mại, tận dụng nguồn hàng từ các nhà sản xuất trong nước để kết nối với khách hàng quốc tế.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO VIETGO. Ảnh: NVCC

Theo ông, việc doanh nghiệp xuất khẩu không trực tiếp sở hữu nhà máy là điều bình thường và phù hợp với xu hướng phân công ngày càng sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tương tự lĩnh vực bất động sản, công ty phân phối nhà không nhất thiết phải là đơn vị xây dựng.

Ở quy mô quốc gia, Singapore gần như không có nền sản xuất nông nghiệp và công nghiệp lớn nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn gấp 1,3-1,5 lần Việt Nam, nhờ phát triển mạnh hoạt động thương mại.

“Việc bán hàng đôi khi còn quan trọng hơn việc sản xuất. Đội ngũ bán hàng thương mại chính là ‘lực lượng bán hàng của nền kinh tế’”, ông nói.

Theo ông Việt, Việt Nam đang rất cần một đội ngũ bán hàng chuyên nghiệp để đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế và mang nguồn ngoại tệ về phục vụ phát triển đất nước.

Ông cho rằng trong thời bình, những doanh nhân chinh phục thị trường bằng trí tuệ, năng lực và hoạt động kinh doanh chính đáng cũng xứng đáng được ghi nhận như những người hùng.

“Tương lai xuất khẩu sẽ phụ thuộc đáng kể vào thế hệ doanh nhân trẻ năng động, bản lĩnh và dám bước ra thị trường quốc tế”, ông Việt nói.

Đồng tình với nhận định trên, ông Hà Quang Vũ, Giám đốc Công ty TNHH XNK Hà Quang, cho rằng doanh nghiệp không có nhà xưởng vẫn có thể tham gia xuất khẩu.

Theo ông, khách hàng nước ngoài không chỉ tìm kiếm nhà máy để có giá rẻ mà quan tâm hàng đầu đến chất lượng và mức độ phù hợp của sản phẩm.

Tuy nhiên, nhiều khách hàng không có thời gian sang Việt Nam và ở lại lâu để giám sát quá trình sản xuất, vì vậy họ cần một công ty thương mại đứng giữa để làm cầu nối và kiểm soát chất lượng.

Nói rõ hơn về vai trò của các doanh nghiệp thương mại, ông Vũ cho biết: Thực tế, có trường hợp một số nhà sản xuất trà trộn hàng loại B+. Trong bối cảnh đó, các công ty thương mại có vai trò kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm tiêu chuẩn cho khách hàng.

Bên cạnh đó, nhờ sở hữu mạng lưới nhiều nhà xưởng, công ty thương mại đôi khi còn có thể tìm được nguồn hàng với giá tốt hơn một nhà máy đơn lẻ. Vì vậy, giá trị của doanh nghiệp thương mại không chỉ nằm ở việc kết nối người mua với nhà sản xuất, mà còn ở khả năng kiểm soát chất lượng, tìm nguồn hàng và tối ưu chi phí cho khách hàng.

Ông Trần Bình Minh, Giám đốc Công ty Cà phê Bình Minh cũng cho rằng: Các hộ kinh doanh và người mới thường nghĩ xuất khẩu phải là những đơn hàng rất lớn, từ vài container trở lên. Tuy nhiên, thực tế xu hướng xuất khẩu các đơn hàng nhỏ, khoảng 2-5 tấn, trị giá dưới 500 triệu đồng, đang phát triển mạnh.

Bởi vì, cả khách hàng lớn và nhỏ đều có nhu cầu thử nghiệm từ những đơn hàng đầu tiên với quy mô nhỏ. Dù vậy, các đơn hàng này vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan và chứng từ tương tự một container.

Với đơn hàng nhỏ, giá trị lợi nhuận cộng với chi phí logistics (khi bán CIF) chiếm 20-30%. Doanh nghiệp có thể đàm phán cọc cao (50-80%) hoặc giao hàng nhiều đợt để thoát vốn.

“Đây là cơ hội tuyệt vời để các doanh nghiệp khởi nghiệp cọ xát, đưa các sản phẩm chế biến sâu của Việt Nam vào hệ thống siêu thị quốc tế”, ông nói.