Nền kinh tế toàn cầu 'lao đao' vì dầu, khí

Việc các tàu chở nhiên liệu gặp khó tại eo biển Hormuz đang gây áp lực nặng nề lên nhiều nền kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: Bloomberg.

Cơ quan truyền thông Liên Hợp Quốc nhận định những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn đang tạo ra nhiều hệ lụy kinh tế trên diện rộng, không chỉ tại vùng Vịnh mà đã lan ra các quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tới các nhà máy lọc dầu, cơ sở hóa dầu và nhà máy điện trên toàn cầu.

Nam Á chịu “cú sốc kép”

Tại Pakistan, nơi đang phải hứng chịu "cú sốc kép" từ sự leo thang giá dầu và những xung đột biên giới phức tạp với Afghanistan, giá xăng dầu và thực phẩm tăng vọt chỉ sau một đêm dẫn đến tình trạng người dân xếp hàng dài chờ đợi tại các trạm xăng. Chính phủ nước này đã triển khai khẩn cấp tuần làm việc 4 ngày và các chính sách làm việc từ xa nhằm giảm bớt áp lực tiêu thụ năng lượng quốc gia.

Tình hình cũng đặc biệt căng thẳng tại Sri Lanka, quốc gia vốn nhạy cảm với biến động năng lượng, chính quyền đã phải tái áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu định mức và cắt giảm các hoạt động công cộng để bảo đảm nguồn cung. Các trường học buộc phải chuyển sang mô hình học 4 ngày/tuần, trong khi hoạt động của khu vực công bị thu hẹp đáng kể, giới hạn mức tiêu thụ chỉ 15 lít xăng dầu mỗi tuần cho mỗi phương tiện.

Theo Bloomberg, việc phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông khiến giới chức nước này lo ngại "bóng ma" khủng hoảng năm 2022 sẽ quay trở lại, dập tắt hy vọng phục hồi sau giai đoạn lạm phát phi mã từng vượt ngưỡng 50%.

Trong khi đó tại Nepal, cuộc khủng hoảng mang màu sắc "bi kịch" hơn khi hơn 1,7 triệu lao động tại vùng Vịnh - lực lượng đóng góp tới 25% GDP cả nước qua kiều hối - đang bị mắc kẹt hoặc mất việc làm do chiến sự.

Các nền kinh tế lớn ứng phó khẩn cấp

Ở những nền kinh tế có tiềm lực hơn, các chính phủ cũng đang ráo riết ứng phó khẩn cấp. Nhật Bản - quốc gia phụ thuộc hơn 90% dầu mỏ từ Trung Đông - đã thực hiện đợt xả kho dự trữ lớn nhất lịch sử với 80 triệu thùng dầu, tương đương 45 ngày tiêu thụ nội địa, nhằm kiềm tỏa đà tăng kỷ lục của giá xăng trong nước, theo Reuters.

Tại Trung Quốc, bên cạnh việc tận dụng kho dự trữ khổng lồ 1,4 tỷ thùng, Bloomberg cho biết nước này đang xem xét thúc đẩy thanh toán dầu mỏ bằng đồng nhân dân tệ để lách qua các rào cản tài chính từ đồng USD.

Hàng dài người xếp hàng tại một trạm xăng ở thành phố Manila, Philippines ngày 9/3. Ảnh: Reuters.

Khu vực Đông Nam Á cũng không đứng ngoài cuộc. Philippines cũng đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày và siết chặt quy định sử dụng điện, trong khi Thái Lan ráo riết đa dạng hóa nguồn cung và nâng mức dự trữ quốc gia lên 98 ngày tiêu thụ.

Cùng lúc đó, quốc gia láng giềng Myanmar lại đang rơi vào tình trạng tê liệt mạng lưới vận tải và cứu trợ do khan hiếm xăng dầu trầm trọng. Bà Gwyn Lewis, điều phối viên nhân đạo tạm quyền của Liên Hợp Quốc (LHQ) tại Myanmar chia sẻ: “Những gián đoạn này đang bồi thêm áp lực mới cho một nền kinh tế vốn đã mong manh. Giá cả leo thang, hàng hóa thiết yếu trở nên khan hiếm và sức mua của các gia đình tiếp tục sụt giảm”.

Cảnh báo khủng hoảng sinh kế

Lý giải về làn sóng biến động trên diện rộng, ông Hamza Ali Malik, Giám đốc Ban Chính sách Kinh tế Vĩ mô của Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP), cho biết tác động trực tiếp nhất chính là sự cộng hưởng giữa chi phí vận tải và đà tăng mạnh của giá năng lượng lẫn phân bón. Khi giá dầu thô Brent duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng, chi phí bảo hiểm và vận chuyển tăng phi mã đã tạo ra áp lực nặng nề lên hệ thống logistics toàn cầu.

Cùng với đó, bà Rupa Chanda, Giám đốc Ban Thương mại tại ESCAP, xác nhận đã có những dấu hiệu gián đoạn nghiêm trọng trên các tuyến hàng hải, ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành công nghiệp mũi nhọn từ sản xuất điện tử đến hóa dầu.

Sự đứt gãy này đã dẫn đến nhiều hệ quả vĩ mô. Ước tính của LHQ cho thấy giá dầu đã tăng khoảng 45%, khí đốt tăng 55% và phân bón tăng 35% kể từ cuối tháng 2, đẩy lạm phát khu vực dự kiến chạm mức 4,6% vào năm 2026. Đặc biệt, việc thiếu hụt phân bón đang đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực của gần 2 tỷ dân Nam Á. Nhìn rộng ra, ESCAP dự báo tăng trưởng của các nền kinh tế đang phát triển tại khu vực có thể chậm lại ở mức 4% trong năm tới.

Trước kịch bản đầy rủi ro này, các chuyên gia LHQ khuyến nghị các quốc gia cần sớm thực hiện các hành động chính sách phối hợp, từ hỗ trợ tài khóa có mục tiêu đến thắt chặt chính sách tiền tệ để ổn định tài chính.

Tuy nhiên, đằng sau những con số biến động, bài toán sinh kế mới là nỗi lo lớn nhất. Đại diện Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cảnh báo rủi ro thực sự nằm ở việc những biến động kinh tế xa xôi đang dần trở thành gánh nặng chi tiêu trực tiếp đè nặng lên mỗi gia đình.

Lam Như